Wyszukiwarka:
Wczytuję
Rzecznik Ubezpieczonych,
Al. Jerozolimskie 44,
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
Rzecznik Ubezpieczonych
> Art. 362 k.c. - przyczynienie się > Wyrok SN z dnia 20 października 1972 r., sygn. akt I CR 354/72, niepublikowany
Wyrok SN z dnia 20 października 1972 r., sygn. akt I CR 354/72, niepublikowany
O rozmiarach zmniejszenia odszkodowania z uwagi na przyczynienie się poszkodowanego do powstania szkody decydują okoliczności wskazane w art. 362 k.c. w tym m.in. stopień winy obu stron.
W pozwie przeciwko Skarbowi Państwa - Jednostce Wojskowej, Janowi S., Henrykowi B. i Zakładowi Ubezpieczeń, Alicja S. oraz Andrzej S. żądali solidarnego zasądzenia od pozwanych na rzecz Alicji S. kwot: 40.000 zł z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę, 5.000 zł tytułem kosztów utrzymania przez okres jednego roku, 2.000 zł odszkodowania za zniszczoną w wypadku odzież, oraz na rzecz Andrzeja S. z tytułu odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej w związku ze śmiercią córki powoda. Danuty S. z tytułu kosztów pogrzebu oraz odszkodowania za zniszczoną odzież córki Danuty S., a ponadto z tytułu zwrotu kosztów leczenia córki - Alicji, łącznej kwoty
100.000 zł.
Sąd Wojewódzki, wyrokiem z dnia 6 marca 1972 r. zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powódki Alicji S. kwotę 10.000 zł oraz na rzecz Andrzeja S. kwotę 18.348 zł. W pozostałej części powództwo zostało oddalone.
Sąd I instancji ustalił, że w dniu 31.X.1969 r. w godzinach wieczornych w miejscowości Cz., córki Andrzeja S.- Alicja S. ur. w 1956 r. i Danuta S. ur. 1955 r. idąc nieprawidłowo prawym poboczem szosy zostały najechane z tyłu przez nadjeżdżający z nadmierną szybkością samochód ciężarowy wojskowy prowadzony przez będącego w stanie nietrzeźwym kierowcę, pozwanego B. pozostającego pod komendą również nietrzeźwego pozwanego B. Wskutek opisanego wypadku Danuta S. poniosła śmierć a Alicja S. doznała bardzo ciężkich obrażeń ciała, które mimo intensywnego leczenia spowodowały u niej trwałe inwalidztwo w granicach 30 - 40% , Pozwani Ś.. i B., zostali skazani za spowodowanie powyższego wypadku prawomocnym wyrokiem Sądu W. Okręgu Wojskowego.
Sąd I instancji podzielił ustalenie dokonane przez sąd wojskowy w sprawie karnej, że Alicja i Danuta S. przyczyniły się do wypadku, gdyż szły nieprawidłową stroną jezdni i osłaniały się czarnym parasolem, co uwzględniając, że było ciemno i padał deszcz utrudniało ich dostrzeżenie przez kierowcę. Powyższe przyczynienie się sąd określił na 1/3.
Sąd ustalił nadto, że zakład ubezpieczeń wypłacił rodzicom Danuty Ś. kwotę 20.000 zł oraz małoletniej Alicji S. również kwotę 20.000 zł.
Sąd I instancji uznał, że Alicji S. należało by się zadośćuczynienie w kwocie 40.000 zł. Ponieważ jednak otrzymała ona już z ZU 20.000 zł a ponadto przyczyniła się w 1/3 do powstania szkody, należy się jej z tego tytułu kwota -10.000 zł która została zasądzona w zaskarżonym wyroku.
Powodowi Andrzejowi S. należy się zdaniem sądu Wojewódzkiego zwrot kosztów dożywiania lekarstw, dojazdów, zniszczonej odzieży związanych z wypadkiem jakiemu uległa małoletnia Alicja S., to jest kwotą 6609 zł, a ponadto zwrot kosztów pogrzebu, nagrobka, zniszczonej odzieży, zniszczonych obić samochodowych w kwocie 20.9.13 zł, w związku ze śmiercią córki Danuty S.. Z uwagi na przyczynienie się w 1/3 do wypadku, kwota ta, wynosząca łącznie 27.522 zł podlegała pomniejszeniu do kwoty 18,348 zł, którą zasądzono na rzecz Andrzeja S, w zaskarżonym wyroku.
Sąd Wojewódzki uznał za bezzasadne żądanie zasądzenia odszkodowania z tytułu znacznego pogorszenia się sytuacji życiowej powoda ze względu na śmierć córki Danuty oraz żądanie odszkodowania za to, że córka Alicja z powodu wypadku zmuszona była powtarzać klasę.
Od powyższego wyroku rewizję wnieśli powodowie, w której domagają się uchylenia zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo i przekazanie sprawy w powyższym zakresie sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Rewizja zarzuca sądowi I instancji sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez przyjęcie, że Alicja i Danuta S. przyczyniły się do wypadku oraz przez ustalenie zaniżonych kwot dotyczących kosztów pogrzebu Danuty S. obrazę art. 445 § 1 k.c. przez przyjęcie rażąco niskiej kwoty zadośćuczynienia, na rzecz Alicji S., art. 444 § 1 k.c. przez oddalenie powództwa o zapłatę 7.200 zł w związku z powtarzaniem tej samej klasy przez Alicję S. na skutek wypadku oraz art. 446 §3 k.c. przez oddalenie żądania odszkodowania w związku ze śmiercią
Danuty S.
Od powyższego wyroku rewizje wnieśli również pozwani H. B. oraz zakład ubezpieczeń.
Pozwany H.B. kwestionuje ustalenie sądu co do przyczynienia się przez Alicję i Danutę S. do wypadku w 1/3, gdyż zdaniem skarżącego należałoby przyczynienie się określić na 75% a ponadto kwestionuje wysokość zasądzonych przez sąd kwot z tytułu kosztów pogrzebu oraz kosztów nagrobka, uznając je za wygórowane.
W związku z powyższym pozwany H.B. domaga się stosownej zmiany zaskarżonego wyroku w części zasądzającej i oddalenia powództwa w stosownej części.
Rewizja zakładu ubezpieczeń domaga się zmiany zaskarżonego wyroku w części zasądzającej na rzecz Alicji S. ponad 6.667 zł i oddalenie powództwa, oraz zmiany tego wyroku i oddalenia powództwa Andrzeja S. w części zasądzającej ponad kwotę 6.609 zł.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Podstawowym zagadnieniem poruszonym w rewizji powodów i rewizji pozwanego H.B. jest sprawa przyczynienia się Alicji S. i Danuty S. do wypadku. Zdaniem powodów poszkodowane nie przyczyniły się w ogóle do wypadku, zaś według stanowiska pozwanego H. B. przyczynianie to należałoby określić na 75%.
Nie można podzielić poglądu rewizji powodów, że Alicja i Danuta S. w ogóle nie przyczyniły się do wypadku, jeżeli zważyć, że wbrew przepisowi § 6 ust. 3 Rozp. Ministrów Komunikat i Spraw Wewnętrznych z dnia 20.711.1968 r. w sprawie ruchu na drogach publicznych /Dz. U. Nr 27, poz. 183/ zamiast iść lewą stroną drogi, szły one stroną prawą.
O rozmiarach zmniejszenia odszkodowania z uwagi na przyczynienie się poszkodowanego do powstania szkody decydują okoliczności wskazane w art. 362 k.c. w tym m.in. stopień winy obu stron. Jeśli zaś porównać stopień winy poszkodowanych z winą pozwanych Ś. i B. nasuwa się nieodparty wniosek, że wina poszkodowanych jest minimalna w stosunku do stopnia winy tych pozwanych. Wina pozwanych wynika, z prawomocnego wyroku skazującego w którym pozwany Ś. uznany został za winnego tego, że prowadził w stanie nietrzeźwym samochód z nadmierną szybkością po śliskiej nawierzchni i przy ograniczonej widoczności w wyniku czego potrącił prawym końcem przedniego zderzaka idące prawym skrajem jezdni Danutę i Alicję S., a pozwany H.B. został uznany winnym tego, że jako dowódca patrolu i dysponent samochodu nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku służbowego, wprawił się w stan nietrzeźwości, dopuścił do picia napojów alkoholowych przez Ś., zezwolił mu na prowadzenie samochodu i nie reagował na jego nieprawidłową jazdę. W świetle powyższego, zważywszy rażące uchybienia przepisom przez pozwanych i znaczny stopień ich winy za nadmierne uznać należy określenie przez sąd I instancji przyczynienie się poszkodowanych do powstania szkody na 1/3 bowiem nie uwzględnia ono w dostatecznej mierze stopnia winy obu stron w tym zwłaszcza niewspółmiernie wyższej winy pozwanych i tym samym narusza art. 362 k.c. Z tych przyczyn przyczynienie się poszkodowanych do powstania szkody należy zdaniem Sądu Najwyższego określić na 10 %. Tym samym za oczywiście chybione należy uznać stanowisko rewizji pozwanego H. B., według której przyczynienie się poszkodowanych do powstania szkody miałoby przewyższać przyczynienie się pozwanych.
Za uzasadnioną należało uznać również rewizję powódki Alicji S. w części kwestionującej wysokość przyznanego jej przez sąd zadośćuczynienia. Sąd I instancji w sposób prawidłowy ustalił zakres doznanych przez poszkodowaną w wypadku ciężkich obrażeń ciała oraz następstw tego wypadku w postaci 30 – 40% inwalidztwa. Oprócz tego należało przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia uwzględnić i to, że powódka na skutek wypadku utraciła jeden rok szkolny co także stanowi element zwiększający poczucie krzywdy u poszkodowanej. Z tych przyczyn zdaniem Sądu Najwyższego odpowiednią sumę z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę powinna stanowić kwota 50.000 zł Ustalenie przez sąd I instancji kwoty niższej od powyżej wymienionej mianowicie kwoty 40.000 zł narusza przepis art. 445 § 1 k.c. Natomiast nie można podzielić stanowiska rewizji strony powodowej kwestionującej oddalenie przez sąd I instancji żądania zasądzenia kosztów utrzymania Alicji S. przez okres jednego roku. Sąd I instancji żądanie oddalił zasadnie, bowiem, pozwani odpowiadają za szkodę będącą normalnym następstwem ich działania. Utrzymanie córki przez powoda nie pozostaje w związku z wypadkiem bowiem powód ją utrzymywał również przed wypadkiem i byłby ją nadal utrzymywał w wykonaniu ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, gdyby wypadek nie miał miejsca. Nie może więc domagać się zwrotu kosztów utrzymania córki wyłącznie dlatego, że uległa wypadkowi. Okoliczność, że Alicja utraciła jeden rok szkolny w związku z chorobą będącą następstwem wypadku zostało uwzględnione przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia.
Nie zasługuje na uwzględnienie rewizja powoda Andrzeja S., w części kwestionującej stanowisko Sądu I instancji co do braku podstaw do uwzględnienia żądania odszkodowawczego w związku z poniesioną w wypadku śmiercią córki powoda Danuty S.
Zgodnie z przepisem art. 446 § 3 k.c. odszkodowanie może być przyznane najbliższym członkom rodziny zmarłego tylko w wypadku, gdy wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Małoletnia Danuta S. licząca w chwili wypadku 14 lat była jednym z pięciorga dzieci powoda i powód nawet nie wysunął twierdzeń faktycznych, które mogłyby wskazywać na istnienie przesłanek przewidzianych w art. 446 § 3 k.c. Powód określał swoją szkodę w związku ze śmiercią córki Danuty - kosztami jej utrzymania w okresie jej życia. Przepisy prawa nie znają tego rodzaju odszkodowania za śmierć osoby bliskiej lecz jedynie odszkodowanie przewidziane w art. 446 § 3 k.c., o którym poprzednio była mowa. Dopiero na rozprawie rewizyjnej powód podał, że pogorszenie sytuacji życiowej polegającej na tym, że matka małoletniej, żona powoda, w związku ze śmiercią córki doznała rozstroju zdrowia wyłączającego jej pomoc w gospodarstwie rolnym, które powód posiada. Twierdzenie to nie znajduje jednak żadnego oparcia w dotychczasowym materiale i nie może skutkować uwzględnienia rewizji w tej części, skoro strona mogła powołać je w pierwszej instancji /art. 368 pkt. 6 k.p.c./
Nie można również podzielić zarzutów rewizji powoda Andrzeja S w części kwestionującej oddalenie powództwa o zasądzenie dalszych kwot z tytułu kosztów pogrzebu córki Danuty.
Sąd I instancji koszty pogrzebu określił na łączną kwotę 17.713 zł, w której mieści się kwota 7.500 zł z tytułu kosztów nagrobka. W rewizji powód twierdzi. że koszty pogrzebu powinny być określone na kwotę 24.553 zł. Powód w rewizji kwestionuje poszczególne pozycje składające się na koszty pogrzebu i zarzuca sądowi I instancji w tym zakresie sprzeczność ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Jeśliby nawet przyjąć za udowodnione twierdzenie powoda, że koszty związane z pogrzebem Danuty S. wyniosły kwotę 24.553 zł nie oznacza to, że koszty te w pełnej wysokości mają obowiązek pokryć pozwani. Powodowi należy się zwrot kosztów pogrzebu odpowiadających kosztom przeciętnym w danej miejscowości w granicach przyjętych zwyczajowo w danym środowisku. Oceniając sprawę z tego punktu widzenia stwierdzić należy na podstawie zasad doświadczenia życiowego, że kwota około 20.000 zł jest w pełni wystarczająca na pokrycie tak rozumianych kosztów pogrzebu i nagrobka. Zakładając zatem, że powodowi należałby się zwrot kosztów pogrzebu w kwocie 20.000 zł a nadto kwota 1800 zł zasądzona prze z sąd I instancji tytułem dalszych szkód poniesionych na skutek wypadku jakiemu uległa córka Danuta, łączne odszkodowanie należne powodowi w związku ze śmiercią córki Danuty wynoszące 21.800 zł podlegałaby pomniejszeniu o 10%, w związku z przyczynieniem się poszkodowanych do wypadku, o czym poprzednio była mowa, w związku z czym wynosiłaby kwotę nie przekraczającą 20.000 zł.
Przechodząc z kolei do rewizji pozwanego ZU w pierwszej kolejności należy stwierdzić zasadność zarzutu dotyczącego obrazy § 20 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych /Dz. U. Nr 15, poz. 89/ i art. 361 k.c. w części zasądzającej na rzecz Andrzeja S. jego roszczenie odszkodowawcze w związku ze śmiercią córki Danuty.
Rewizja trafnie podnosi, że wypłacona powodów w związku ze śmiercią córki Danuty S. z tytułu ubezpieczania NW kwota 20.000 zł zgodnie z cytowanym powyżej przepisem
§ 20 Rozporządzenia podlega zaliczeniu na poczet świadczenia przysługującego z obowiązującego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Skoro roszczenia powoda o czym powyżej była mowa kwoty 20.000 zł nie przekraczają, zatem zostały one w pełni zaspokojone, przez zakład ubezpieczeń wobec czego powodowi nic więcej poza otrzymaną z zakładu ubezpieczeń kwotą się nie należy.
Rewizja również zasadnie zarzuca sądowi I instancji wadliwość wyliczenia przez sąd I instancji należnego powódce Alicji S. zadośćuczynienia trafnie wskazując, że zgodnie z przepisem art. 362 k.c. od ustalonej przez sąd kwoty zadośćuczynienia, odliczeniu podlegała kwota stanowiąca odpowiednik przyczynienia się powódki do powstania szkody i od kwoty uzyskanej w wyniku powyższej czynności odjęciu podlegała kwota uzyskanej korzyści to jest kwota wypłacona przez zakład ubezpieczeń.
Rewizja trafnie wskazuje na naruszenie przez sąd I instancji art. 441 § 1 k. c. przez zasądzenie roszczeń należnych Alicji S. jej ojcu Andrzejowi S.
Sąd I instancji nie dostrzegł tego, że zgodnie z ustaloną judykaturą Sądu Najwyższego legitymacja do naprawienia szkód przewidzianych w art. 444 § 1 k.c. przysługuje wyłącznie poszkodowanemu bez wzglądu na to, kto je faktycznie pokrył. W związku z tym zaskarżony wyrok podlegał stosownej zmianie o czyn będzie mowa w dalszej części niniejszego uzasadnienia.
Rewizja pozwanego H.B. w części kwestionującej stanowisko Sądu I instancji w zakresie ustalenia stopnia przyczynienia się poszkodowanych do powstania szkody została już oceniona przy omawianiu dotyczącej również tego problemu rewizji powodów.
Dalsze zarzuty rewizji dotyczące odszkodowania zasądzonego przez sąd I instancji na rzecz Andrzeja S. z tytułu kosztów pogrzebu Danuty S. stały się bezprzedmiotowe, wobec uwzględnienia rewizji ZU na tej podstawie, że koszty te zostały w pełni przez ZU pokryte.
Bezzasadne są zarzuty rewizji kwestionujące celowość ustalonych przez sąd kosztów przejazdu Alicji S. do lekarza do W. oraz poniesionych w związku z myciem samochodu.
Twierdzenie rewizji nie są zgodne z ustaleniami sądu I instancji. Sąd ten ustalił bowiem, że łączne koszty przejazdów powódki do lekarzy w Ł., L. i W. wynosiły 1468 zł, w tym koszty wyjazdów do lekarza w W. wyniosły jedynie 500 zł a nie 1468 zł jak to sugeruje rewizja. Sąd I instancji w oparciu o opinię biegłego ustalił, że wizyty u lekarzy były konieczne. Nie można również kwestionować wyjazdu do specjalisty , skoro specjalista ten leczył powódką od początku w R., i następnie przeniósł się do L. i z kolei do W.
Wbrew zarzutom rewizji sąd I instancji ustalił, że kwota 1500 zł należy się na tej podstawie, że obicia samochodu, którym przewożono ranną Alicję do szpitala uległy zniszczeniu na skutek zaplamienia krwią. Kwota ta stanowi zatem zwrot tego co zostało świadczone jako odszkodowanie za zniszczenie obić samochodowych. Ustalenie powyższe znajduje oparcie w materiale dowodowym w tym zwłaszcza w zeznaniach świadka M. - właściciela samochodu.
W związku z powyższymi wywodami zaskarżony wyrok podlegał zmianie.
Powódce Alicji S. należy się zadośćuczynienie w kwocie 50.000 zł, oraz kwota 8109 zasądzona poprzednio na rzecz jej ojca /6609 zł składające się z pozycji wyszczególnionych w zaskarżonym wyroku oraz 1500 zł kosztów poniesionych w związku z przewiezieniem Alicji S. do szpitala/. Kwota ta podlegała pomniejszeniu o 5810 zł z tytułu przyczynienia się powódki do wypadku o 10% oraz o kwotę 20.000 zł otrzymaną z ZU. W związku z tym powódce należy się kwota 32.299 zł /58.109 - 5810 - 52.299 - 20.000 = 32.299 zł/.
Powództwo Andrzeja S. z przyczyn wyżej podanych podlegało oddaleniu.
Mając podane wyżej względy na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 i 387 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach procesu między powódką Alicją S. a pozwanymi orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. Uwzględniając sytuację rodzinną i majątkową Andrzeja S. Sąd Najwyższy uznał za uzasadnione zastosowanie przepisu art. 102 k.p.c. pozwalającego na nie obciążanie strony kosztami. Z tych. samych przyczyn na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 13.VI. 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, odstąpiono od pobierania od powódki z zasądzonego roszczenia przypadającej od niej części opłat sądowych od których była zwolniona.
100.000 zł.
Sąd Wojewódzki, wyrokiem z dnia 6 marca 1972 r. zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powódki Alicji S. kwotę 10.000 zł oraz na rzecz Andrzeja S. kwotę 18.348 zł. W pozostałej części powództwo zostało oddalone.
Sąd I instancji ustalił, że w dniu 31.X.1969 r. w godzinach wieczornych w miejscowości Cz., córki Andrzeja S.- Alicja S. ur. w 1956 r. i Danuta S. ur. 1955 r. idąc nieprawidłowo prawym poboczem szosy zostały najechane z tyłu przez nadjeżdżający z nadmierną szybkością samochód ciężarowy wojskowy prowadzony przez będącego w stanie nietrzeźwym kierowcę, pozwanego B. pozostającego pod komendą również nietrzeźwego pozwanego B. Wskutek opisanego wypadku Danuta S. poniosła śmierć a Alicja S. doznała bardzo ciężkich obrażeń ciała, które mimo intensywnego leczenia spowodowały u niej trwałe inwalidztwo w granicach 30 - 40% , Pozwani Ś.. i B., zostali skazani za spowodowanie powyższego wypadku prawomocnym wyrokiem Sądu W. Okręgu Wojskowego.
Sąd I instancji podzielił ustalenie dokonane przez sąd wojskowy w sprawie karnej, że Alicja i Danuta S. przyczyniły się do wypadku, gdyż szły nieprawidłową stroną jezdni i osłaniały się czarnym parasolem, co uwzględniając, że było ciemno i padał deszcz utrudniało ich dostrzeżenie przez kierowcę. Powyższe przyczynienie się sąd określił na 1/3.
Sąd ustalił nadto, że zakład ubezpieczeń wypłacił rodzicom Danuty Ś. kwotę 20.000 zł oraz małoletniej Alicji S. również kwotę 20.000 zł.
Sąd I instancji uznał, że Alicji S. należało by się zadośćuczynienie w kwocie 40.000 zł. Ponieważ jednak otrzymała ona już z ZU 20.000 zł a ponadto przyczyniła się w 1/3 do powstania szkody, należy się jej z tego tytułu kwota -10.000 zł która została zasądzona w zaskarżonym wyroku.
Powodowi Andrzejowi S. należy się zdaniem sądu Wojewódzkiego zwrot kosztów dożywiania lekarstw, dojazdów, zniszczonej odzieży związanych z wypadkiem jakiemu uległa małoletnia Alicja S., to jest kwotą 6609 zł, a ponadto zwrot kosztów pogrzebu, nagrobka, zniszczonej odzieży, zniszczonych obić samochodowych w kwocie 20.9.13 zł, w związku ze śmiercią córki Danuty S.. Z uwagi na przyczynienie się w 1/3 do wypadku, kwota ta, wynosząca łącznie 27.522 zł podlegała pomniejszeniu do kwoty 18,348 zł, którą zasądzono na rzecz Andrzeja S, w zaskarżonym wyroku.
Sąd Wojewódzki uznał za bezzasadne żądanie zasądzenia odszkodowania z tytułu znacznego pogorszenia się sytuacji życiowej powoda ze względu na śmierć córki Danuty oraz żądanie odszkodowania za to, że córka Alicja z powodu wypadku zmuszona była powtarzać klasę.
Od powyższego wyroku rewizję wnieśli powodowie, w której domagają się uchylenia zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo i przekazanie sprawy w powyższym zakresie sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Rewizja zarzuca sądowi I instancji sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez przyjęcie, że Alicja i Danuta S. przyczyniły się do wypadku oraz przez ustalenie zaniżonych kwot dotyczących kosztów pogrzebu Danuty S. obrazę art. 445 § 1 k.c. przez przyjęcie rażąco niskiej kwoty zadośćuczynienia, na rzecz Alicji S., art. 444 § 1 k.c. przez oddalenie powództwa o zapłatę 7.200 zł w związku z powtarzaniem tej samej klasy przez Alicję S. na skutek wypadku oraz art. 446 §3 k.c. przez oddalenie żądania odszkodowania w związku ze śmiercią
Danuty S.
Od powyższego wyroku rewizje wnieśli również pozwani H. B. oraz zakład ubezpieczeń.
Pozwany H.B. kwestionuje ustalenie sądu co do przyczynienia się przez Alicję i Danutę S. do wypadku w 1/3, gdyż zdaniem skarżącego należałoby przyczynienie się określić na 75% a ponadto kwestionuje wysokość zasądzonych przez sąd kwot z tytułu kosztów pogrzebu oraz kosztów nagrobka, uznając je za wygórowane.
W związku z powyższym pozwany H.B. domaga się stosownej zmiany zaskarżonego wyroku w części zasądzającej i oddalenia powództwa w stosownej części.
Rewizja zakładu ubezpieczeń domaga się zmiany zaskarżonego wyroku w części zasądzającej na rzecz Alicji S. ponad 6.667 zł i oddalenie powództwa, oraz zmiany tego wyroku i oddalenia powództwa Andrzeja S. w części zasądzającej ponad kwotę 6.609 zł.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Podstawowym zagadnieniem poruszonym w rewizji powodów i rewizji pozwanego H.B. jest sprawa przyczynienia się Alicji S. i Danuty S. do wypadku. Zdaniem powodów poszkodowane nie przyczyniły się w ogóle do wypadku, zaś według stanowiska pozwanego H. B. przyczynianie to należałoby określić na 75%.
Nie można podzielić poglądu rewizji powodów, że Alicja i Danuta S. w ogóle nie przyczyniły się do wypadku, jeżeli zważyć, że wbrew przepisowi § 6 ust. 3 Rozp. Ministrów Komunikat i Spraw Wewnętrznych z dnia 20.711.1968 r. w sprawie ruchu na drogach publicznych /Dz. U. Nr 27, poz. 183/ zamiast iść lewą stroną drogi, szły one stroną prawą.
O rozmiarach zmniejszenia odszkodowania z uwagi na przyczynienie się poszkodowanego do powstania szkody decydują okoliczności wskazane w art. 362 k.c. w tym m.in. stopień winy obu stron. Jeśli zaś porównać stopień winy poszkodowanych z winą pozwanych Ś. i B. nasuwa się nieodparty wniosek, że wina poszkodowanych jest minimalna w stosunku do stopnia winy tych pozwanych. Wina pozwanych wynika, z prawomocnego wyroku skazującego w którym pozwany Ś. uznany został za winnego tego, że prowadził w stanie nietrzeźwym samochód z nadmierną szybkością po śliskiej nawierzchni i przy ograniczonej widoczności w wyniku czego potrącił prawym końcem przedniego zderzaka idące prawym skrajem jezdni Danutę i Alicję S., a pozwany H.B. został uznany winnym tego, że jako dowódca patrolu i dysponent samochodu nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku służbowego, wprawił się w stan nietrzeźwości, dopuścił do picia napojów alkoholowych przez Ś., zezwolił mu na prowadzenie samochodu i nie reagował na jego nieprawidłową jazdę. W świetle powyższego, zważywszy rażące uchybienia przepisom przez pozwanych i znaczny stopień ich winy za nadmierne uznać należy określenie przez sąd I instancji przyczynienie się poszkodowanych do powstania szkody na 1/3 bowiem nie uwzględnia ono w dostatecznej mierze stopnia winy obu stron w tym zwłaszcza niewspółmiernie wyższej winy pozwanych i tym samym narusza art. 362 k.c. Z tych przyczyn przyczynienie się poszkodowanych do powstania szkody należy zdaniem Sądu Najwyższego określić na 10 %. Tym samym za oczywiście chybione należy uznać stanowisko rewizji pozwanego H. B., według której przyczynienie się poszkodowanych do powstania szkody miałoby przewyższać przyczynienie się pozwanych.
Za uzasadnioną należało uznać również rewizję powódki Alicji S. w części kwestionującej wysokość przyznanego jej przez sąd zadośćuczynienia. Sąd I instancji w sposób prawidłowy ustalił zakres doznanych przez poszkodowaną w wypadku ciężkich obrażeń ciała oraz następstw tego wypadku w postaci 30 – 40% inwalidztwa. Oprócz tego należało przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia uwzględnić i to, że powódka na skutek wypadku utraciła jeden rok szkolny co także stanowi element zwiększający poczucie krzywdy u poszkodowanej. Z tych przyczyn zdaniem Sądu Najwyższego odpowiednią sumę z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę powinna stanowić kwota 50.000 zł Ustalenie przez sąd I instancji kwoty niższej od powyżej wymienionej mianowicie kwoty 40.000 zł narusza przepis art. 445 § 1 k.c. Natomiast nie można podzielić stanowiska rewizji strony powodowej kwestionującej oddalenie przez sąd I instancji żądania zasądzenia kosztów utrzymania Alicji S. przez okres jednego roku. Sąd I instancji żądanie oddalił zasadnie, bowiem, pozwani odpowiadają za szkodę będącą normalnym następstwem ich działania. Utrzymanie córki przez powoda nie pozostaje w związku z wypadkiem bowiem powód ją utrzymywał również przed wypadkiem i byłby ją nadal utrzymywał w wykonaniu ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, gdyby wypadek nie miał miejsca. Nie może więc domagać się zwrotu kosztów utrzymania córki wyłącznie dlatego, że uległa wypadkowi. Okoliczność, że Alicja utraciła jeden rok szkolny w związku z chorobą będącą następstwem wypadku zostało uwzględnione przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia.
Nie zasługuje na uwzględnienie rewizja powoda Andrzeja S., w części kwestionującej stanowisko Sądu I instancji co do braku podstaw do uwzględnienia żądania odszkodowawczego w związku z poniesioną w wypadku śmiercią córki powoda Danuty S.
Zgodnie z przepisem art. 446 § 3 k.c. odszkodowanie może być przyznane najbliższym członkom rodziny zmarłego tylko w wypadku, gdy wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Małoletnia Danuta S. licząca w chwili wypadku 14 lat była jednym z pięciorga dzieci powoda i powód nawet nie wysunął twierdzeń faktycznych, które mogłyby wskazywać na istnienie przesłanek przewidzianych w art. 446 § 3 k.c. Powód określał swoją szkodę w związku ze śmiercią córki Danuty - kosztami jej utrzymania w okresie jej życia. Przepisy prawa nie znają tego rodzaju odszkodowania za śmierć osoby bliskiej lecz jedynie odszkodowanie przewidziane w art. 446 § 3 k.c., o którym poprzednio była mowa. Dopiero na rozprawie rewizyjnej powód podał, że pogorszenie sytuacji życiowej polegającej na tym, że matka małoletniej, żona powoda, w związku ze śmiercią córki doznała rozstroju zdrowia wyłączającego jej pomoc w gospodarstwie rolnym, które powód posiada. Twierdzenie to nie znajduje jednak żadnego oparcia w dotychczasowym materiale i nie może skutkować uwzględnienia rewizji w tej części, skoro strona mogła powołać je w pierwszej instancji /art. 368 pkt. 6 k.p.c./
Nie można również podzielić zarzutów rewizji powoda Andrzeja S w części kwestionującej oddalenie powództwa o zasądzenie dalszych kwot z tytułu kosztów pogrzebu córki Danuty.
Sąd I instancji koszty pogrzebu określił na łączną kwotę 17.713 zł, w której mieści się kwota 7.500 zł z tytułu kosztów nagrobka. W rewizji powód twierdzi. że koszty pogrzebu powinny być określone na kwotę 24.553 zł. Powód w rewizji kwestionuje poszczególne pozycje składające się na koszty pogrzebu i zarzuca sądowi I instancji w tym zakresie sprzeczność ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Jeśliby nawet przyjąć za udowodnione twierdzenie powoda, że koszty związane z pogrzebem Danuty S. wyniosły kwotę 24.553 zł nie oznacza to, że koszty te w pełnej wysokości mają obowiązek pokryć pozwani. Powodowi należy się zwrot kosztów pogrzebu odpowiadających kosztom przeciętnym w danej miejscowości w granicach przyjętych zwyczajowo w danym środowisku. Oceniając sprawę z tego punktu widzenia stwierdzić należy na podstawie zasad doświadczenia życiowego, że kwota około 20.000 zł jest w pełni wystarczająca na pokrycie tak rozumianych kosztów pogrzebu i nagrobka. Zakładając zatem, że powodowi należałby się zwrot kosztów pogrzebu w kwocie 20.000 zł a nadto kwota 1800 zł zasądzona prze z sąd I instancji tytułem dalszych szkód poniesionych na skutek wypadku jakiemu uległa córka Danuta, łączne odszkodowanie należne powodowi w związku ze śmiercią córki Danuty wynoszące 21.800 zł podlegałaby pomniejszeniu o 10%, w związku z przyczynieniem się poszkodowanych do wypadku, o czym poprzednio była mowa, w związku z czym wynosiłaby kwotę nie przekraczającą 20.000 zł.
Przechodząc z kolei do rewizji pozwanego ZU w pierwszej kolejności należy stwierdzić zasadność zarzutu dotyczącego obrazy § 20 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych /Dz. U. Nr 15, poz. 89/ i art. 361 k.c. w części zasądzającej na rzecz Andrzeja S. jego roszczenie odszkodowawcze w związku ze śmiercią córki Danuty.
Rewizja trafnie podnosi, że wypłacona powodów w związku ze śmiercią córki Danuty S. z tytułu ubezpieczania NW kwota 20.000 zł zgodnie z cytowanym powyżej przepisem
§ 20 Rozporządzenia podlega zaliczeniu na poczet świadczenia przysługującego z obowiązującego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Skoro roszczenia powoda o czym powyżej była mowa kwoty 20.000 zł nie przekraczają, zatem zostały one w pełni zaspokojone, przez zakład ubezpieczeń wobec czego powodowi nic więcej poza otrzymaną z zakładu ubezpieczeń kwotą się nie należy.
Rewizja również zasadnie zarzuca sądowi I instancji wadliwość wyliczenia przez sąd I instancji należnego powódce Alicji S. zadośćuczynienia trafnie wskazując, że zgodnie z przepisem art. 362 k.c. od ustalonej przez sąd kwoty zadośćuczynienia, odliczeniu podlegała kwota stanowiąca odpowiednik przyczynienia się powódki do powstania szkody i od kwoty uzyskanej w wyniku powyższej czynności odjęciu podlegała kwota uzyskanej korzyści to jest kwota wypłacona przez zakład ubezpieczeń.
Rewizja trafnie wskazuje na naruszenie przez sąd I instancji art. 441 § 1 k. c. przez zasądzenie roszczeń należnych Alicji S. jej ojcu Andrzejowi S.
Sąd I instancji nie dostrzegł tego, że zgodnie z ustaloną judykaturą Sądu Najwyższego legitymacja do naprawienia szkód przewidzianych w art. 444 § 1 k.c. przysługuje wyłącznie poszkodowanemu bez wzglądu na to, kto je faktycznie pokrył. W związku z tym zaskarżony wyrok podlegał stosownej zmianie o czyn będzie mowa w dalszej części niniejszego uzasadnienia.
Rewizja pozwanego H.B. w części kwestionującej stanowisko Sądu I instancji w zakresie ustalenia stopnia przyczynienia się poszkodowanych do powstania szkody została już oceniona przy omawianiu dotyczącej również tego problemu rewizji powodów.
Dalsze zarzuty rewizji dotyczące odszkodowania zasądzonego przez sąd I instancji na rzecz Andrzeja S. z tytułu kosztów pogrzebu Danuty S. stały się bezprzedmiotowe, wobec uwzględnienia rewizji ZU na tej podstawie, że koszty te zostały w pełni przez ZU pokryte.
Bezzasadne są zarzuty rewizji kwestionujące celowość ustalonych przez sąd kosztów przejazdu Alicji S. do lekarza do W. oraz poniesionych w związku z myciem samochodu.
Twierdzenie rewizji nie są zgodne z ustaleniami sądu I instancji. Sąd ten ustalił bowiem, że łączne koszty przejazdów powódki do lekarzy w Ł., L. i W. wynosiły 1468 zł, w tym koszty wyjazdów do lekarza w W. wyniosły jedynie 500 zł a nie 1468 zł jak to sugeruje rewizja. Sąd I instancji w oparciu o opinię biegłego ustalił, że wizyty u lekarzy były konieczne. Nie można również kwestionować wyjazdu do specjalisty , skoro specjalista ten leczył powódką od początku w R., i następnie przeniósł się do L. i z kolei do W.
Wbrew zarzutom rewizji sąd I instancji ustalił, że kwota 1500 zł należy się na tej podstawie, że obicia samochodu, którym przewożono ranną Alicję do szpitala uległy zniszczeniu na skutek zaplamienia krwią. Kwota ta stanowi zatem zwrot tego co zostało świadczone jako odszkodowanie za zniszczenie obić samochodowych. Ustalenie powyższe znajduje oparcie w materiale dowodowym w tym zwłaszcza w zeznaniach świadka M. - właściciela samochodu.
W związku z powyższymi wywodami zaskarżony wyrok podlegał zmianie.
Powódce Alicji S. należy się zadośćuczynienie w kwocie 50.000 zł, oraz kwota 8109 zasądzona poprzednio na rzecz jej ojca /6609 zł składające się z pozycji wyszczególnionych w zaskarżonym wyroku oraz 1500 zł kosztów poniesionych w związku z przewiezieniem Alicji S. do szpitala/. Kwota ta podlegała pomniejszeniu o 5810 zł z tytułu przyczynienia się powódki do wypadku o 10% oraz o kwotę 20.000 zł otrzymaną z ZU. W związku z tym powódce należy się kwota 32.299 zł /58.109 - 5810 - 52.299 - 20.000 = 32.299 zł/.
Powództwo Andrzeja S. z przyczyn wyżej podanych podlegało oddaleniu.
Mając podane wyżej względy na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 i 387 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach procesu między powódką Alicją S. a pozwanymi orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. Uwzględniając sytuację rodzinną i majątkową Andrzeja S. Sąd Najwyższy uznał za uzasadnione zastosowanie przepisu art. 102 k.p.c. pozwalającego na nie obciążanie strony kosztami. Z tych. samych przyczyn na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 13.VI. 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, odstąpiono od pobierania od powódki z zasądzonego roszczenia przypadającej od niej części opłat sądowych od których była zwolniona.