Na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 13 paź­dziernika 1995 r. - Prawo łowieckie (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr. 127, poz. 1066 ze zm.) Skarb Państwa odpowiada tylko za szkody określone w art. 46 ust. 1 tej ustawy.

Sąd Najwyższy (...) w sprawie z powództwa Ewy M. i Macieja M. przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Województwo Podlaskie i Za­rząd Województwa Podlaskiego po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym „w dniu 7 grudnia 2007 r., zagadnienia prawnego przedstawio­nego przez Sąd Okręgowy w Łomży postanowieniem z dnia 27 lipca 2007 r., sygn. akt I Ca 134/07: „Czy na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy - Prawo łowieckie z dnia 13 października 1995 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 127, poz. 1066 ze zm.) Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkody inne niż określone w art. 46 ust. 1 pkt 1 tegoż prawa, wyrządzone przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną?", podjął uchwałę:

Na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 13 paź­dziernika 1995 r. - Prawo łowieckie (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr. 127, poz. 1066 ze zm.) Skarb Państwa odpowiada tylko za szkody określone w art. 46 ust. 1 tej ustawy.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 26.111.2007 r. zasądził od Skarbu Państwa -- Zarządu Województwa Podlaskiego na rzecz Ewy i Macieja M. kwotę 16014,80 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 18.V.2006 r.

W dniu 29.VIII.2005 r. około godziny 5⁵⁰ na drodze nr 61 pomiędzy miejscowościami Górki Sypniewo a Karwowo prowadzony przez powoda samochód zderzył się z łosiem, zwierzęciem - według rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 11.111.2005 r. w sprawie ustalenia gatunków zwierząt łownych (Dz.U. Nr 45, poz. 433) - łownym (§ 1 pkt 1 lit. a), podlegającym jednak na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawied­liwości z dnia 16.111.2005 r. w sprawie określenia okresów polowań na zwierzęta łowne (Dz.U. Nr 48, poz. 459) - jako jedyne zwierzę łowne - całorocznej ochronie (§ 1 ust. 5). Wypadek nastąpił na odcinku drogi, który był granicą obwodów łowieckich polnych dzierżawionych przez Koło Łowieckie „Bażant" w Łom­ży. Na odcinku tym nie było znaków ostrzegawczych „uwaga, dzikie zwierzęta", co jednak nie wynikało z zaniedbań zarządcy drogi, ponieważ odcinek ten znajdował się poza ostoją zwierzyny i nie przebiegał przez trasę tradycyjnych jej wędrówek. W wyniku wypadku uszkodzeniu uległ samochód, a powodowie doznali obrażeń ciała.

Sąd Rejonowy, mając na względzie powyższe usta­lenia, oparł odpowiedzialność Skarbu Państwa - Za­rządu Województwa Podlaskiego za szkodę doznaną przez powodów na art. 50 ustawy z dnia 13.X.1995 r. - Prawo łowieckie (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 127, poz. 1066 ze zm. - dalej: pr.łow.), według którego: Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrzą­dzone przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną (ust. 1); odszkodowanie za szkody, o których mowa w ust. 1, wyrządzone na obszarach obwodów łowieckich polnych, wypłaca zarząd województwa ze środków budżetu państwa (ust. 2 pkt 2). Zgodnie z poprze­dzającym go przepisem art. 46 ust. 1 pr.łow., dzier­żawca lub zarządca obwodu łowieckiego obowiązany jest do wynagrodzenia szkód wyrządzonych w upra­wach i płodach rolnych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny (ust. 1 pkt 1) oraz przy wykonywaniu polowania (ust. 1 pkt 2). W ocenie Sądu Rejonowego, w art. 50 ust. 1 pr.łow. można by dostrzegać normę modyfikującą jedynie podmiotową stronę odpowiedzial­ności przewidzianej w art. 46 ust. 1 pr.łow., tj. usta­nawiającą w miejsce odpowiedzialności dzierżawców lub zarządców odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody w uprawach i płodach rolnych wyrządzone przez zwierzęta łowne podlegające całorocznej ochro­nie. Możliwa jest jednak, zdaniem Sądu Rejonowego, także inna interpretacja art. 50 ust. 1 pr.łow. Według niej norma wynikająca z tego przepisu różni się od regulacji zawartej w 46 ust. 1 pr.łow. nie tylko od­miennym oznaczeniem podmiotu odpowiedzialnego, ale i odmiennym oznaczeniem zakresu odpowiedzialności. Zakresem przewidzianej w art. 50 ust. 1 pr.łow. od­powiedzialności Skarbu Państwa są objęte, według tej interpretacji, wszelkie szkody, nie tylko zatem szkody w uprawach i płodach rolnych wyrządzone przez zwie­rzęta łowne podlegające całorocznej ochronie, lecz także inne szkody w mieniu wyrządzone przez te zwierzęta oraz spowodowane przez nie szkody na osobie. Opowiadając się za drugą z przedstawionych interpretacji, Sąd Rejonowy wskazał, że art. 50 ust. 1 pr.łow. nie zawiera postanowień ograniczających od­powiedzialność Skarbu Państwa do szkód określonych w art. 46 ust. 1 pr.łow. oraz że niezrozumiały byłby stan prawny, w którym za takie same szkody wy­rządzone przez łosia, zwierzę łowne podlegające cało­rocznej ochronie, odpowiadałby dzierżawca lub zarząd­ca i Skarb Państwa. Zwrócił ponadto uwagę na to, że istnieje możliwość objęcia całoroczną ochroną również zwierząt łownych wyrządzających szkody w innych dobrach niż uprawy rolne, np. kun, lisów. Zdaniem Sądu Rejonowego, pogląd wyrażony w wydanym przezeń wyroku ma podstawę także w wykładni historycznej art. 50 pr.łow. Nieobowiązujący już art. 50 ust. la pr.łow. obejmował odpowiedzialnością Skarbu Państwa szkody wyrządzone przez wilki wśród zwierząt gos­podarskich.

Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację strony po­zwanej, kwestionującą zasadność przyjętej przez Sąd Rejonowy wykładni art. 50 ust. 1 pr.łow., nabrał poważ­nych wątpliwości, którym dał wyraz w przedstawionym zagadnieniu prawnym; zaznaczył przy tym, że bliższa jest mu interpretacja art. 50 ust. 1 pr.łow. odrzucona przez Sąd Rejonowy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Przepisy, których dotyczy przedstawione zagadnie­nie prawne, zamieszczone zostały w rozdziale „szkody łowieckie". Artykuł 46 pr.łow. otwiera ten rozdział. Następujące po nim art. 47-49 pr.łow. nawiązują wprost do niego, regulują więc niewątpliwie tylko kwestie związane z przewidzianą w nim odpowiedzialnością. Artykuł 50 pr.łow., którego związek z art. 46 pr.łow. stanowi przedmiot przedstawionego zagadnienia praw­nego, jest ostatnim przepisem tego rozdziału. Z powyż­szych uwag wynika, że kluczowe znaczenie wśród przepisów regulujących szkody łowieckie ma art. 46 pr.łow.

W art. 46 pr.łow. „szkody łowieckie" są rozumiane szerzej niż wynikałoby to z potocznego rozumienia tego określenia. Wymieniony artykuł obejmuje obo­wiązkiem wynagrodzenia nie tylko szkody wyrządzone przy wykonywaniu polowania, czyli przez polujących, ale także szkody wyrządzone przez niektóre rodzaje zwierząt łownych w uprawach i płodach rolnych. Mimo łączenia przez art. 46 pr.łow. z określeniem „szkody łowieckie" znaczenia szerszego od potocznego, w prze­pisie tym chodzi jednak tylko o szkody w mieniu. Artykuł 46 pr.łow., stanowiąc w ust. 1 pkt 2 o obowiąz­ku wynagrodzenia szkód wyrządzonych przy wykony­waniu polowania, nie zacieśnia wprawdzie wyraźnie - tak jak w ust. 1 pkt 1 - tego obowiązku jedynie do szkód w mieniu, na takie jednak zacieśnienie wska­zuje jednoznacznie przewidziany w ust. 2 tego artykułu sposób szacowania szkód, o których mowa w ust. 1, a więc także w jego pkt 2. Nie do zaakceptowania, a nawet pomyślenia, byłoby szacowanie w powyższy sposób (przez przedstawicieli zarządcy lub dzierżawcy obwodu łowieckiego przy uczestnictwie przedstawicieli izby rolniczej) szkód na osobie. Również zatem w art. 46 ust. 1 pkt 2 pr.łow. chodzi niewątpliwie tylko o wynagrodzenie szkód w mieniu, polegających w szczególności na zadeptaniu upraw. Ograniczenie odpowiedzialności statuowanej w art. 46 pr.łow. do obowiązku wynagrodzenia niektórych tylko uszczerbków w mieniu harmonizuje z analogicznym ograniczeniem ustanowionej w art. 126 ustawy z dnia 16.IV.2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 92, poz. 880) odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez zwierzęta podlegające ochronie gatunkowej.

Unormowany w art. 46 pr.łow. obowiązek wyna­grodzenia szkód łowieckich zalicza się do przypadków odpowiedzialności za szkody powstałe na skutek wy­konywania praw podmiotowych lub prowadzenia ozna­czonej działalności na podstawie upoważnienia usta­wowego. Jeżeli samo w sobie korzystne społecznie prowadzenie oznaczonej działalności może zarazem wywoływać szkodliwe skutki dla otoczenia, ustawodaw­ca - upoważniając do prowadzenia tej działalności - jednocześnie nakłada na prowadzącego działalność zaostrzoną odpowiedzialność za typowe szkodliwe jej następstwa. Zaostrzenie odpowiedzialności we wspo­mnianych przypadkach polega na odejściu od zasady winy i umożliwieniu uwolnienia się od odpowiedzial­ności tylko przez wykazanie ściśle określonych okolicz­ności, wykazujących związek z działalnością, która doprowadziła do szkody.

W piśmiennictwie oraz orzecznictwie (por. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z dnia 27.XI.2007 r., III CZP 67/07, Biul. SN 2007, nr 11, s. 8) wskazuje się, że regulacja zawarta w art. 46-49 pr.łow. roz­wiązuje konflikt interesów między dwiema dziedzinami gospodarki: gospodarką łowiecką i rolnictwem. Skoro w interesie gospodarki łowieckiej ograniczone zostały środki zabezpieczające grunty rolne przed wdzieraniem się na nie zwierzyny łownej (art. 9 ust. 1 pkt 2 pr.łow.), należało nałożyć na podmioty prowadzące tę gospodar­kę odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez zwie­rzynę łowną w uprawach i płodach rolnych. Celem art. 46 ust. 1 pkt 1 pr.łow. i przepisów z nim zwią­zanych jest więc skompensowanie przez podmioty pro­wadzące gospodarkę łowiecką wspomnianych szkód na gruntach, których charakter nie pozwala stworzyć sku­tecznych zabezpieczeń przed wolno żyjącą zwierzyną łowną. Ustanowioną w art. 46 ust. 1 pkt 1 pr.łow. odpowiedzialność odszkodowawczą wyłącza tylko wy­kazanie jednej z okoliczności wymienionych w art. 48 pr.łow., wśród których nie ma przesłanek egzoneracyjnych, zwykle wyłączających odpowiedzialność opartą na zasadzie ryzyka (siła wyższa, wyłączna wina po­szkodowanego lub wyłączna wina osoby trzeciej), co sprawia, że omawiana odpowiedzialność bywa ujmo­wana jako odpowiedzialność absolutna lub bezwzględna albo zaliczana do szczególnej grupy przypadków od­powiedzialności z tytułu ryzyka.

Odpowiedzialność unormowana w art. 46-49 pr.łow. nie wyłącza odpowiedzialności przez zarządcę lub dzierżawcę obwodu łowieckiego albo inny podmiot na zasadach ogólnych, czyli na podstawie przepisów k.c. o czynach niedozwolonych, za inne szkody niż określone w 46 ust. 1 pr.łow., zarówno w mieniu, jak na osobie, wyrządzone przez zwierzynę łowną lub w związku z polowaniem. Wniosek taki nie budzi wątpliwości w świetle przedstawionych wyżej założeń art. 46-49 pr.łow. To samo dotyczy odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez zwierzęta podlegające ochronie gatunkowej. Po uwzględnieniu zmian wynik­łych z dokonanej w 2004 r. nowelizacji art, 417 i 421 oraz statuowania art. 417¹ i art. 417² k.c. zachowuje więc - co do zasady - aktualność dotychczasowe orzecznictwo wyrażające myśl zgodną z wspomnianym wnioskiem (por. orzeczenia SN: ż dnia 17.VI. 1966 r., I CR 360/66, OSNC 1967, nr 2, poz. 30, z dnia 30.VI. 1971 r., II CR 175/71, OSNC 1972, nr 2, poz. 30, z dnia I9JV.1974 r., II CR 157/74, OSP 1975, z. 5, poz. 104, z dnia 20.VII.1977, II CR 203/77, OSNC 1978, nr 4, poz. 76, z dnia 7.IX.2000 r., I CKN 1212/99, OSNC 2001, nr 2, poz. 31, z dnia 28.1.2005 r., II CK 363/04, LEX nr 301777, z dnia 10.VI.2005 r., II CK 719/04, LEX nr 180859).

Przedstawione założenia art. 46-49 pr.łow. prze­mawiają za dostrzeganiem w art. 50 pr.łow. regulacji związanej ściśle z wcześniejszymi przepisami, a której sens sprowadza się jedynie do ustanowienia w miejsce odpowiedzialności dzierżawców lub zarządców odpo­wiedzialności Skarbu Państwa za wyrządzone przez zwierzęta łowne podlegające całorocznej ochronie szko­dy w uprawach i płodach rolnych, bez odchodzenia od zasad i zakresu odpowiedzialności przewidzianej w art. 46 49 pr.łow. Objęcie całoroczną ochroną któ­regoś z rodzajów zwierząt łownych wymienionych w art. 46 ust. 1 pkt 1 pr.łow. powoduje w zasadzie jego „wyłączenie" z gospodarki łowieckiej prowadzo­nej przez zarządcę lub dzierżawcę koła łowieckiego i objęcie zadaniami jednostek organizacyjnych wska­zanych w art. 50 ust. 2 pr.łow., dlatego w razie wy­rządzenia przez tego rodzaju zwierzę szkody w upra­wach lub płodach rolnych odpada uzasadnienie do obciążenia odpowiedzialnością za tę szkodę zarządcy lub dzierżawcy koła łowieckiego, uzasadnione zaś jest nałożenie odpowiedzialności za tę szkodę na Skarb Państwa - właściwą, wskazaną w art. 50 ust. 2 pr.łow. jednostkę organizacyjną. Pozostałe założenia regulacji zawartej w art. 46-49 pr.łow. zachowują pełną ak­tualność w odniesieniu do przypadków wyrządzenia szkody w uprawach i płodach rolnych przez zwierzę łowne podlegające całorocznej ochronie.

Objęcie odpowiedzialnością Skarbu Państwa na podstawie art. 50 pr.łow. wszelkich szkód wyrządzo­nych przez zwierzęta łowne podlegające całorocznej ochronie oznaczałoby całkowite zerwanie zarówno z za­łożeniami regulacji zawartej w art. 46-49 pr.łow., jak i założeniami regulacji odpowiedzialności za czyny niedozwolone w k.c. Odpowiedzialność za szkodę wy­rządzoną przez zwierzę łowne objęte całoroczną ochro­ną oparta na art. 50 pr.łow. byłaby odpowiedzialnością absolutną w najpełniejszym tego słowa znaczeniu, po­nieważ nie wyłączałaby jej żadna przesłanka egzoneracyjną. Byłoby to więc rozwiązanie niezwykłe w pol­skim systemie prawa. Trudno byłoby przy tym zro­zumieć, dlaczego Skarb Państwa miałby tę absolutną odpowiedzialność ponosić w razie spowodowania szko­dy na osobie przez łosia, a np. przez dzika lub jelenia już nie.

To, że art. 50 ust. 1 pr.łow. nie zawiera wyraźnych postanowień ograniczających odpowiedzialność Skarbu Państwa do szkód określonych w art. 46 ust. 1 pr.łow., nie może być uznane za argument na rzecz poglądu rozciągającego odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 50 pr.łow. na wszelkie szkody wy­rządzone przez zwierzęta łowne podlegające całorocznej ochronie, ponieważ postanowienia takie były zbędne ze względu na lokalizację art. 50 pr.łow.

Nie jest również uzasadnione twierdzenie, że odrzu^ cenie wspomnianego poglądu prowadzi do stworzenia niezrozumiałego stanu prawnego: istnienia dwóch pod­staw takiej samej odpowiedzialności za szkody w upra­wach i płodach rolnych wyrządzane przez łosie, jednej - w art. 46 ust. 1 pkt 1 pr.łow., drugiej - w art. 50 ust. 1 pr.łow. Zapewne kwestię, której dotyczy art. 50 pr.łow., można było precyzyjnej unormować, niemniej nie budzi wątpliwości, że według stanowiska zajętego w uchwale rozstrzygającej przedstawione zagadnienie prawne wskazane wyżej dwie podstawy prawne odpo­wiedzialności za szkody wyrządzone w uprawach i pło­dach rolnych różnią się z przyczyn, o których była mowa, odmiennym oznaczeniem podmiotu odpowie­dzialnego i mają odmienne zakresy zastosowania; mia­nowicie dopóki łosie będą zwierzętami łownymi objęty­mi całoroczną ochroną, dopóty za wyrządzane przez nie szkody w uprawach i płodach rolnych będzie odpowia­dał jedynie Skarb Państwa.

Zajętego w uchwale stanowiska nie podważa też teoretycznie istniejąca możliwość objęcia całoroczną ochroną zwierząt łownych wyrządzających szkody w in­nych dobrach niż uprawy rolne, np. kun, lisów. W świet­le zajętego w uchwale stanowiska samo objęcie tych zwierząt całoroczną ochroną rzeczywiście nie stworzy­łoby ze względu na dotychczasowy kształt regulacji szkód łowieckich podstawy prawnej do odpowiedzial­ności za wyrządzane przez te zwierzęta szkody, dlatego decyzja o objęciu tych zwierząt łownych całoroczną ochroną musiałaby zostać połączona ze zmianą dotych­czasowego kształtu regulacji szkód łowieckich.

Chybione jest także jako argument mający prze­mawiać za przeciwnym poglądem odwołanie się do wykładni historycznej art. 50 pr.łow. Ze względu na to, że wilk nie jest zwierzęciem łownym, lecz objętym ścisłą ochroną (por. rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28.IX.2004 r. w sprawie gatunków dziko wy­stępujących zwierząt objętych ochroną, załącznik nr 1 lp. 314, Dz.U. Nr 220, poz. 2237, a uprzednio rozpo­rządzenie Ministra Środowiska z dnia 26.IX.2001 r.w sprawie określenia listy gatunków zwierząt rodzi­mych dziko występujących, objętych ochroną gatun­kową ścisłą i częściową oraz zakazów dla danych gatunków i odstępstw od tych zakazów, Dz.U. Nr 130, poz. 1456), właściwym miejscem regulacji odpowie­dzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez wilki wśród zwierząt gospodarskich nie mogło być prawo łowieckie, lecz powinna być ustawa o ochronie przyrody (zob. art. 126 ust. 1 pkt 2).

Odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 50 ust. 1 pr.łow. za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne podlegające całorocznej ochronie w uprawach i płodach rolnych nie wyłącza - rzecz jasna - odpowiedzialności Skarbu Państwa na zasa­dach ogólnych za inne szkody wyrządzone przez te zwierzęta.

Mając powyższe na względzie, SN rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne jak w uchwale (art. 390 § 1 k.p.c).