Wyszukiwarka:
Wczytuję
Rzecznik Ubezpieczonych,
Al. Jerozolimskie 44,
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
Rzecznik Ubezpieczonych
> Art. 435 k.c. - prowadzący przedsiębiorstwo > wyrok s.apel. w Katowicach z dnia 1992.07.14 III APr 41/92 OSA 1993/2/8
wyrok s.apel. w Katowicach z dnia 1992.07.14 III APr 41/92 OSA 1993/2/8
Pozwany pracodawca jako podmiot prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa, chyba, że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności (art. 435 § 1 k.c.).
Wyrokiem z dnia 31.03.1992 r. w sprawie IX.P. 320/91 Sąd Wojewódzki Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach zasądził od pozwanego pracodawcy na rzecz powoda kwotę 17.531.614 zł tytułem skapitalizowanej renty wyrównawczej za okres od 1 stycznia 1990 r. do maja 1991 wraz z ustawowymi odsetkami, oraz kwotę po 839.350 zł miesięcznie za okres od czerwca do października 1991 r. tytułem bieżącej renty wyrównawczej. W pozostałej części Sąd Wojewódzki powództwo oddalił orzekając stosownie o kosztach procesu.
W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki odwołując się do poczynionych w toku postępowania dowodowego ustaleń przyjął, iż odpowiedzialność pozwanego pracodawcy za skutki wypadku przy pracy, któremu uległ powód nie budzi wątpliwości co przesądza zasadność roszczeń powoda o rentę uzupełniającą. Jednakże w ocenie Sądu całokształt okoliczności sprawy wskazuje, iż odpowiedzialność pozwanego obejmuje 90% całości dochodzonych świadczeń, ponieważ i sam powód przyczynił się do zaistnienia wypadku w sposób minimalny, określony przez Sąd Wojewódzki w granicach 10%.
Ustalając wysokość należnej powodowi renty uzupełniającej Sąd Wojewódzki dokonał stosownych przeliczeń zarobków pracowników porównawczych a następnie ustalił wysokość renty pomniejszając średni wyliczony zarobek o otrzymywane przez powoda świadczenie z ZUS w postaci renty inwalidzkiej. Efektem tych obliczeń było zasądzenie na rzecz powoda renty wyrównawczej określonej w pkt 1 wyroku. W rewizji strona powodowa wskazując podstawy zaskarżenia określone w treści art. 368 pkt 4 i 5 k.p.c. wnosiła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uwzględnienie powództwa w całości bądź o jego uchylenie w części oddalającej i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Rewizją objęte zostało również rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa prawnego należnych powodowi.
Zdaniem skarżącego Sąd Wojewódzki oceniając w sposób niewłaściwy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy przyjął przyczynienie się powoda do zaistnienia wypadku. Natomiast kwestionując wysokość zasądzonego na rzecz powoda świadczenia skarżący podnosi, iż obliczenia sądu nie uwzględniają powszechnie znanych faktów jakimi są podwyżki wynagrodzeń pracowników zatrudnionych u pozwanego pracodawcy.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Rewizja powoda zasługuje na uwzględnienie jedynie w tej części, która obejmuje rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa prawnego. Na wstępie podnieść należy, iż sam fakt, że powód jako pracownik pozwanej uległ wypadkowi przy pracy i obecnie jest inwalidą z tytułu wypadku przy pracy grupy III nie budzi najmniejszych wątpliwości, tak na tle okoliczności faktycznych jak jego prawa do świadczeń określonych w ustawie z 12.06.1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tj. Dz. U. nr 30 p. 144 z 1983 r. ze zmian.). Określone w pozwie roszczenie dotyczy świadczenia rentowego przewidzianego w treści art. 444 § 2 k.c. za okres od dnia 1.01.1990 r. - a to w związku z uchyleniem zakazu dochodzenia roszczeń ponad zagwarantowane ustawą wypadkową (dawny art. 40 ustawy z 12.06.1975 r. tj.: Dz. U. nr 30 p. 144 z 1983 r. ze zm.).
W tej sytuacji tak podstawa prawna jak i prawo do świadczeń winny być oceniane na zasadach prawa cywilnego tj. na tle przepisów księgi III tytuł VI kodeksu cywilnego.
W ocenie Sądu Apelacyjnego pozwany pracodawca jako podmiot prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności (art. 435 § 1 k.c.).
Przyjmując więc, iż pozwany ponosi odpowiedzialność na zasadach ryzyka należy stwierdzić, że brzmienie art. 435 § 1 k.c. wskazuje na możliwość jego ekskulpacji jedynie w trzech wypadkach (oczywiście przy założeniu, że wystąpiła szkoda pozostająca w związku przyczynowym z ruchem przedsiębiorstwa) tj. w wypadku, gdy szkoda jest wynikiem działania siły wyższej, lub wyłącznego zawinienia poszkodowanego, bądź osoby trzeciej za którą nie ponosi odpowiedzialności.
Skoro powód jako pracownik pozwanego uległ wypadkowi przy pracy - na stronie pozwanej ponoszącej odpowiedzialność za jego skutki na zasadach określonych w art. 435 § 1 k.c., spoczywał obowiązek wykazania okoliczności zwalniających ją od obowiązku odszkodowawczego. W ocenie pozwanego okolicznością taką było zawinione działanie samego powoda, które doprowadziło do powstania wypadku, któremu to w efekcie sam uległ.
Sąd Wojewódzki prowadząc w tym kierunku postępowanie dowodowe prawidłowo zasięgnął opinii biegłych specjalistów z zakresu BHP oraz przesłuchał odpowiednich świadków dochodząc w efekcie do przekonania, że brak jest możliwości obciążenia powoda wyłączną winą za skutki wypadku, natomiast uzasadnionym jest obciążenie powoda przyczynieniem się do powstania wypadku w granicach 10%.
To właśnie stanowisko Sądu Wojewódzkiego jest przez skarżącego konsekwentnie kwestionowane w rewizji.
Stanowisko skarżącego w tej materii bezkrytycznie podzielić nie można. Sam wypadek jak to wynika z akt wypadkowych, zeznań świadków i opinii biegłych miał przebieg niejako wieloetapowy, którego końcowym efektem było "strącenie" przez poruszającą się nieprawidłowo koparkę podestu, a ten z kolei uderzył powoda powodując bezsporne skutki.
Występujący w sprawie biegli tak Andrzej S. jak i Jan B. nie mieli wątpliwości, iż powód również przyczynił się do wypadku - art. 362 k.c. Natomiast różnica w opiniach na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki sprowadzała się do odmiennej oceny zachowania powoda i obciążenia go konkretnymi obowiązkami w miejscu pracy. Dokonując ocen obydwu opinii Sąd Wojewódzki uznał za bardziej wiarygodną i rzetelną opinię biegłego Bukowskiego, który obciążył powoda obowiązkiem obserwowania miejsca bezpośredniego zagrożenia. Zwrócić wypada w tym miejscu uwagę, że opinia biegłego Bukowskiego nie jest również kwestionowana przez skarżącego - zastrzeżenie zdaniem rewidującego budzi przyjęcie przez Sąd Wojewódzki 10% przyczynienia na tle stwierdzenia przez biegłego Bukowskiego, iż powód do wypadku przyczynił się minimalnie. Sumując skarżący twierdzi, że 10% przyczynienia przekracza pojęcie "minimalności".
Zdaniem Sądu Apelacyjnego sprecyzowane w uzasadnieniu zarzuty rewizyjne odnoszące się do trudnych warunków pracy i zaniedbań pracodawcy nie mogą mieć istotnego znaczenia dla odmiennej oceny stanowiska Sądu Wojewódzkiego w przypadku odpowiedzialności pozwanego na zasadzie ryzyka, skoro ekskulpacja pozwanego całkowita lub częściowa uzależniona jest w tym wypadku od wykazania wyłącznej lub częściowej winy powoda.
Przedmiotem oceny jak już wskazano wyżej jest wyłączenie zachowania powoda - oczywiście na tle całokształtu okoliczności wypadku.
Wyniki zebranego w sprawie materiału dowodowego wykazały w sposób niebudzący wątpliwości, iż powód jednak do wypadku, co prawda minimalnie, ale jednak się przyczynił. Zatem w gestii Sądu Wojewódzkiego stosownie do dyrektywy zawartej w treści art. 233 § 1 k.p.c. spoczywała ocena stopnia przyczynienia się powoda do wypadku. Przyjmując, iż stanowi to jedynie 10% Sąd Wojewódzki nie naruszył zasad prawidłowego rozumowania, ani też nie przekroczył zasad swobodnej ocen dowodów, tym bardziej, że jakkolwiek biegły Bukowski tezę o przyczynieniu się powoda postawił z pewną dozą ostrożności, to jednak nie odstąpił w opinii uzupełniającej ze swego stanowiska.
Podzielając w tej części z przyczyn wskazanych wyżej stanowisko Sądu Wojewódzkiego w kwestii oceny stopnia przyczynienia się powoda do zaistnienia wypadku należało przyjąć, iż odpowiedzialność odszkodowawcza pozwanego stosownie do treści art. 435 § 1 k.c. w zw. z art. 362 k.c. ulegnie odpowiedniemu zmniejszeniu tj. o 10% ustalonego świadczenia.
Zasądzając w myśl art. 444 § 2 k.c. świadczenie rentowe na rzecz powoda Sąd Wojewódzki w sposób prawidłowy i zgodny z wnioskami stron oparł się na danych płynących z zarobków pracowników porównawczych, w sposób prawidłowy dokonał również obliczeń należnej powodowi renty uzupełniającej. Nie sposób więc w tej sytuacji podzielić zarzutu rewizji, iż Sąd oparł się na zarobkach tzw. uśrednionych skoro tak z materiału dowodowego jak i uzasadnienia wyroku oraz obliczeń jednoznacznie wynika, iż wyliczana na rzecz powoda renta uzupełniająca jest średnią zarobków Czesława A., Zbigniewa Ch., Józefa S. i Mariana Sz. Również chybiony jest zarzut o nieuwzględnieniu w zarobkach pracowników porównawczych nagrody z zysku. Znajdujący się w aktach dokument w sposób jednoznaczny wskazuje, jakie elementy wynagrodzenia ujęte zostały w przedstawionych wykazach zarobków, a nadto wynika z niego, że pozwana nie wypłaciła swoim pracownikom nagrody z zysku za rok 1991, a świadczenie z Karty Hutnika za okres od IV 1991 do III 1992 będzie wypłacone w maju 1992 r.
Skoro świadczeń tych nie otrzymali pracownicy zatrudnieni u pozwanego pracodawcy - to również nie otrzymałby ich i powód gdyby nie uległ wypadkowi i dalej pracował.
Wreszcie na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki, ta okoliczność nie pozbawia powoda możliwości dochodzenia dalszych roszczeń w momencie kiedy pozwana wypłaci zaległe świadczenia swym pracownikom.
Z powołanych wyżej przyczyn należało również odmówić słuszności zarzutowi rewizyjnemu kwestionującemu wysokość zasądzonego roszczenia.
W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki odwołując się do poczynionych w toku postępowania dowodowego ustaleń przyjął, iż odpowiedzialność pozwanego pracodawcy za skutki wypadku przy pracy, któremu uległ powód nie budzi wątpliwości co przesądza zasadność roszczeń powoda o rentę uzupełniającą. Jednakże w ocenie Sądu całokształt okoliczności sprawy wskazuje, iż odpowiedzialność pozwanego obejmuje 90% całości dochodzonych świadczeń, ponieważ i sam powód przyczynił się do zaistnienia wypadku w sposób minimalny, określony przez Sąd Wojewódzki w granicach 10%.
Ustalając wysokość należnej powodowi renty uzupełniającej Sąd Wojewódzki dokonał stosownych przeliczeń zarobków pracowników porównawczych a następnie ustalił wysokość renty pomniejszając średni wyliczony zarobek o otrzymywane przez powoda świadczenie z ZUS w postaci renty inwalidzkiej. Efektem tych obliczeń było zasądzenie na rzecz powoda renty wyrównawczej określonej w pkt 1 wyroku. W rewizji strona powodowa wskazując podstawy zaskarżenia określone w treści art. 368 pkt 4 i 5 k.p.c. wnosiła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uwzględnienie powództwa w całości bądź o jego uchylenie w części oddalającej i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Rewizją objęte zostało również rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa prawnego należnych powodowi.
Zdaniem skarżącego Sąd Wojewódzki oceniając w sposób niewłaściwy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy przyjął przyczynienie się powoda do zaistnienia wypadku. Natomiast kwestionując wysokość zasądzonego na rzecz powoda świadczenia skarżący podnosi, iż obliczenia sądu nie uwzględniają powszechnie znanych faktów jakimi są podwyżki wynagrodzeń pracowników zatrudnionych u pozwanego pracodawcy.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Rewizja powoda zasługuje na uwzględnienie jedynie w tej części, która obejmuje rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa prawnego. Na wstępie podnieść należy, iż sam fakt, że powód jako pracownik pozwanej uległ wypadkowi przy pracy i obecnie jest inwalidą z tytułu wypadku przy pracy grupy III nie budzi najmniejszych wątpliwości, tak na tle okoliczności faktycznych jak jego prawa do świadczeń określonych w ustawie z 12.06.1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tj. Dz. U. nr 30 p. 144 z 1983 r. ze zmian.). Określone w pozwie roszczenie dotyczy świadczenia rentowego przewidzianego w treści art. 444 § 2 k.c. za okres od dnia 1.01.1990 r. - a to w związku z uchyleniem zakazu dochodzenia roszczeń ponad zagwarantowane ustawą wypadkową (dawny art. 40 ustawy z 12.06.1975 r. tj.: Dz. U. nr 30 p. 144 z 1983 r. ze zm.).
W tej sytuacji tak podstawa prawna jak i prawo do świadczeń winny być oceniane na zasadach prawa cywilnego tj. na tle przepisów księgi III tytuł VI kodeksu cywilnego.
W ocenie Sądu Apelacyjnego pozwany pracodawca jako podmiot prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności (art. 435 § 1 k.c.).
Przyjmując więc, iż pozwany ponosi odpowiedzialność na zasadach ryzyka należy stwierdzić, że brzmienie art. 435 § 1 k.c. wskazuje na możliwość jego ekskulpacji jedynie w trzech wypadkach (oczywiście przy założeniu, że wystąpiła szkoda pozostająca w związku przyczynowym z ruchem przedsiębiorstwa) tj. w wypadku, gdy szkoda jest wynikiem działania siły wyższej, lub wyłącznego zawinienia poszkodowanego, bądź osoby trzeciej za którą nie ponosi odpowiedzialności.
Skoro powód jako pracownik pozwanego uległ wypadkowi przy pracy - na stronie pozwanej ponoszącej odpowiedzialność za jego skutki na zasadach określonych w art. 435 § 1 k.c., spoczywał obowiązek wykazania okoliczności zwalniających ją od obowiązku odszkodowawczego. W ocenie pozwanego okolicznością taką było zawinione działanie samego powoda, które doprowadziło do powstania wypadku, któremu to w efekcie sam uległ.
Sąd Wojewódzki prowadząc w tym kierunku postępowanie dowodowe prawidłowo zasięgnął opinii biegłych specjalistów z zakresu BHP oraz przesłuchał odpowiednich świadków dochodząc w efekcie do przekonania, że brak jest możliwości obciążenia powoda wyłączną winą za skutki wypadku, natomiast uzasadnionym jest obciążenie powoda przyczynieniem się do powstania wypadku w granicach 10%.
To właśnie stanowisko Sądu Wojewódzkiego jest przez skarżącego konsekwentnie kwestionowane w rewizji.
Stanowisko skarżącego w tej materii bezkrytycznie podzielić nie można. Sam wypadek jak to wynika z akt wypadkowych, zeznań świadków i opinii biegłych miał przebieg niejako wieloetapowy, którego końcowym efektem było "strącenie" przez poruszającą się nieprawidłowo koparkę podestu, a ten z kolei uderzył powoda powodując bezsporne skutki.
Występujący w sprawie biegli tak Andrzej S. jak i Jan B. nie mieli wątpliwości, iż powód również przyczynił się do wypadku - art. 362 k.c. Natomiast różnica w opiniach na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki sprowadzała się do odmiennej oceny zachowania powoda i obciążenia go konkretnymi obowiązkami w miejscu pracy. Dokonując ocen obydwu opinii Sąd Wojewódzki uznał za bardziej wiarygodną i rzetelną opinię biegłego Bukowskiego, który obciążył powoda obowiązkiem obserwowania miejsca bezpośredniego zagrożenia. Zwrócić wypada w tym miejscu uwagę, że opinia biegłego Bukowskiego nie jest również kwestionowana przez skarżącego - zastrzeżenie zdaniem rewidującego budzi przyjęcie przez Sąd Wojewódzki 10% przyczynienia na tle stwierdzenia przez biegłego Bukowskiego, iż powód do wypadku przyczynił się minimalnie. Sumując skarżący twierdzi, że 10% przyczynienia przekracza pojęcie "minimalności".
Zdaniem Sądu Apelacyjnego sprecyzowane w uzasadnieniu zarzuty rewizyjne odnoszące się do trudnych warunków pracy i zaniedbań pracodawcy nie mogą mieć istotnego znaczenia dla odmiennej oceny stanowiska Sądu Wojewódzkiego w przypadku odpowiedzialności pozwanego na zasadzie ryzyka, skoro ekskulpacja pozwanego całkowita lub częściowa uzależniona jest w tym wypadku od wykazania wyłącznej lub częściowej winy powoda.
Przedmiotem oceny jak już wskazano wyżej jest wyłączenie zachowania powoda - oczywiście na tle całokształtu okoliczności wypadku.
Wyniki zebranego w sprawie materiału dowodowego wykazały w sposób niebudzący wątpliwości, iż powód jednak do wypadku, co prawda minimalnie, ale jednak się przyczynił. Zatem w gestii Sądu Wojewódzkiego stosownie do dyrektywy zawartej w treści art. 233 § 1 k.p.c. spoczywała ocena stopnia przyczynienia się powoda do wypadku. Przyjmując, iż stanowi to jedynie 10% Sąd Wojewódzki nie naruszył zasad prawidłowego rozumowania, ani też nie przekroczył zasad swobodnej ocen dowodów, tym bardziej, że jakkolwiek biegły Bukowski tezę o przyczynieniu się powoda postawił z pewną dozą ostrożności, to jednak nie odstąpił w opinii uzupełniającej ze swego stanowiska.
Podzielając w tej części z przyczyn wskazanych wyżej stanowisko Sądu Wojewódzkiego w kwestii oceny stopnia przyczynienia się powoda do zaistnienia wypadku należało przyjąć, iż odpowiedzialność odszkodowawcza pozwanego stosownie do treści art. 435 § 1 k.c. w zw. z art. 362 k.c. ulegnie odpowiedniemu zmniejszeniu tj. o 10% ustalonego świadczenia.
Zasądzając w myśl art. 444 § 2 k.c. świadczenie rentowe na rzecz powoda Sąd Wojewódzki w sposób prawidłowy i zgodny z wnioskami stron oparł się na danych płynących z zarobków pracowników porównawczych, w sposób prawidłowy dokonał również obliczeń należnej powodowi renty uzupełniającej. Nie sposób więc w tej sytuacji podzielić zarzutu rewizji, iż Sąd oparł się na zarobkach tzw. uśrednionych skoro tak z materiału dowodowego jak i uzasadnienia wyroku oraz obliczeń jednoznacznie wynika, iż wyliczana na rzecz powoda renta uzupełniająca jest średnią zarobków Czesława A., Zbigniewa Ch., Józefa S. i Mariana Sz. Również chybiony jest zarzut o nieuwzględnieniu w zarobkach pracowników porównawczych nagrody z zysku. Znajdujący się w aktach dokument w sposób jednoznaczny wskazuje, jakie elementy wynagrodzenia ujęte zostały w przedstawionych wykazach zarobków, a nadto wynika z niego, że pozwana nie wypłaciła swoim pracownikom nagrody z zysku za rok 1991, a świadczenie z Karty Hutnika za okres od IV 1991 do III 1992 będzie wypłacone w maju 1992 r.
Skoro świadczeń tych nie otrzymali pracownicy zatrudnieni u pozwanego pracodawcy - to również nie otrzymałby ich i powód gdyby nie uległ wypadkowi i dalej pracował.
Wreszcie na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki, ta okoliczność nie pozbawia powoda możliwości dochodzenia dalszych roszczeń w momencie kiedy pozwana wypłaci zaległe świadczenia swym pracownikom.
Z powołanych wyżej przyczyn należało również odmówić słuszności zarzutowi rewizyjnemu kwestionującemu wysokość zasądzonego roszczenia.