Rzecznik Ubezpieczonych

Wyszukiwarka:

Wczytuję
Rzecznik Ubezpieczonych > Art. 436 k.c. - posiadacz pojazdu > Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2004 r. IV CK 116/03, Biul. SN 2004/11/9

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2004 r. IV CK 116/03, Biul. SN 2004/11/9

Szkoda właściciela wynikająca z uszkodzenia podczas ruchu pojazdu członowego naczepy oddanej w posiadanie zależne na podstawie najmu nie jest objęta obowiązkowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu członowego.


Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa D. AG w Berlinie przeciwko P. S.A. w W. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 10 marca 2004 r., kasacji strony pozwanej P. S.A. od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 7 listopada 2002 r., zmienia zaskarżony wyrok w stosunku do pozwanego P. S.A. w punktach I i II w ten sposób, że oddala apelację i zasądza od powoda na rzecz tego pozwanego kwotę 11.558 (jedenastu tysięcy pięćset pięćdziesięciu ośmiu) zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Stanisław B. eksploatował własny samochód ciężarowy wraz z naczepą posiadaną na podstawie zawartej w Niemczech umowy najmu. Wynajmujący - właściciel naczepy - ubezpieczył ją w D. AG w Berlinie, a Stanisław B. zawarł umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkodę wyrządzoną ruchem samochodu ciężarowego z P. W dniu 7 lipca 1998 r. doszło do wypadku komunikacyjnego z winy kierowcy samochodu ciężarowego. W wyniku wypadku uszkodzeniu uległa m.in. naczepa. Niemiecki ubezpieczyciel wypłacił właścicielowi naczepy odszkodowanie. Następnie powołując się na swe roszczenie przysługujące mu bądź z mocy art. 828 § 1 k.c, bądź w wyniku dokonanego na jego rzecz przez właściciela naczepy przelewu wierzytelności o odszkodowanie wobec Stanisława B. zażądał zwrotu kwoty wypłaconego odszkodowania od Stanisława B. i P. Sąd Okręgowy powództwo oddalił.

Wyrokiem z dnia 7 listopada 2002 r. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego i zasądził od Stanisława B. oraz P. na rzecz powodowego niemieckiego ubezpieczyciela kwotę 92.624,36 zł z bliżej określonymi odsetkami ustawowymi z zastrzeżeniem, że zapłata przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego. W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że Stanisław B. ponosi wobec właściciela naczepy odpowiedzialność za uszkodzenie naczepy. Ta jego odpowiedzialność jest objęta zgodnie z art. 822 k.c. zawartym przez niego z P. ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej. Nie można uznać, że w wyniku uszkodzenia naczepy szkody doznał sam Stanisław B. Określona w art. 2 pkt 35 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602 ze zm. - dalej: "pr. drog.") definicja pojazdu członowego, jak również objęcie w ogólnych warunkach obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów szkód spowodowanych naczepą nie mogą zmienić wyrażonej w art. 822 k.c. zasady odpowiedzialności ubezpieczyciela za szkody wyrządzone osobom trzecim. Wyrok Sądu Apelacyjnego uprawomocnił się wobec Stanisława B.

P. skarżąc wyrok Sądu Apelacyjnego powołał się na następujące podstawy kasacyjne: naruszenie art. 822 k.c. (w pierwotnym brzmieniu), § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1992 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów (Dz. U. Nr 96, poz. 475 ze zm. - dalej: "rozporządzenie") i art. 2 pkt 35 pr. drog. (obecnie istnieje tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 515 ze zm.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W wypadku, który nastąpił 7 lipca 1998 r., szkoda została wyrządzona ruchem pojazdu członowego w rozumieniu art. 2 pkt 35 pr. drog., to jest zespołu pojazdów składającego się z pojazdu silnikowego i złączonej z nim naczepy. Przepis § 11 ust. 1 rozporządzenia stanowił, że jeżeli szkoda wyrządzona zostaje ruchem zespołu pojazdów, ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu silnikowego ciągnącego objęta jest szkoda spowodowana przyczepą lub naczepą która złączona jest z pojazdem silnikowym lub odłączyła się od pojazdu silnikowego ciągnącego i jeszcze się toczyła, a ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadacza przyczepy lub naczepy objęta jest tylko szkoda spowodowana przyczepą lub naczepą, która nie jest złączona z pojazdem silnikowym ciągnącym bądź odłączyła się od pojazdu silnikowego ciągnącego i przestała się już toczyć. W świetle przedstawionej regulacji, w takich więc sytuacjach, w których - tak jak podczas wypadku w dniu 7 lipca 1998 r. - samochód ciężarowy i naczepa były złączone, ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadacza samochodu obejmowało szkody wynikłe z ruchu pojazdu członowego jako swoistej całości. Uregulowanie to w pełni harmonizowało z założeniami obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. Ruch pojazdu członowego jest zdeterminowany ruchem pojazdu silnikowego. Zagrożenie, które przesądza o przyjętej w art. 436 k.c. odpowiedzialności stwarza więc ruch pojazdu silnikowego. W konsekwencji, posiadacz pojazdu silnikowego odpowiada za szkody wyrządzone ruchem pojazdu członowego jako pewnej całości. Tym samym obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu silnikowego, mające na względzie przede wszystkim interes poszkodowanych, powinno obejmować szkody wyrządzone ruchem pojazdu członowego jako pewnej swoistej całości.

Zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela z tytułu zawartej przez Stanisława B. umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej wyznaczał przede wszystkim powołany w skardze kasacyjnej art. 822 k.c.

Według art. 822 k.c. w pierwotnym brzmieniu, przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zakład ubezpieczeń zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, względem których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo osoba, na której rzecz zostaje zawarta umowa ubezpieczenia.

Nie ulega wątpliwości, że w świetle tego przepisu nie jest osobą trzecią ubezpieczający - czyli w przypadku obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych posiadacz takiego pojazdu - gdy tylko on ponosi odpowiedzialność cywilną. Ponadto w orzecznictwie wyjaśniono, że nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 822 k.c. także małżonek sprawcy szkody powstałej w mieniu w związku z ruchem pojazdu mechanicznego, jeżeli pojazdy biorące udział w kolizji drogowej objęte są ustawową wspólnością majątkową małżeńską (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 1996 r. III CZP 118/96, OSNC 1997, nr 3, poz. 26), jak również wspólnik spółki cywilnej w razie wyrządzenia szkody w mieniu wspólników przez ruch pojazdu mechanicznego prowadzonego przez innego wspólnika (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2000 r., V CKN 113/00, OSNC 2001, nr 6, poz. 85). Niemożność domagania się od ubezpieczyciela przez wymienione osoby odszkodowania z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej wynika z samej istoty tego ubezpieczenia: nie uzasadnia ono odpowiedzialności ubezpieczyciela wobec określonej osoby, gdy wobec tej osoby nie odpowiada ubezpieczony. Podobna sytuacja występuje w rozpoznawanej sprawie.

Rozważmy najpierw mniej skomplikowany przypadek oddania przez właściciela w posiadanie zależne na podstawie najmu samego pojazdu silnikowego. Czy posiadacz zależny odpowiada na podstawie art. 436 k.c. wobec właściciela za uszkodzenie lub zniszczenie tego pojazdu podczas jego ruchu. Mimo iż z art. 436 § 1 w związku z art. 435 § 1 k.c. wynika, że posiadacz pojazdu mechanicznego odpowiada za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ri:ch tego pojazdu, odpowiedź powinna być negatywna. Uregulowanie to mówiąc o szkodzie na mieniu, ma bowiem na względzie jedynie obiekty zewnętrzne w stosunku do pojazdu. Odpowiada to założeniom tej regulacji. Jej uzasadnieniem jest stwarzanie przez ruch pojazdu szczególnego zagrożenia dla otoczenia.

Analogiczne stanowisko należy zająć, gdy przedmiotem oddania w posiadanie zależne na podstawie najmu jest, tak jak w niniejszej sprawie, naczepa stanowiąca element pojazdu członowego, którego ruch, jako pewnej całości, spowodował uszkodzenie tej naczepy. Posiadacz pojazdu członowego nie może w tym przypadku odpowiadać wobec właściciela naczepy za jej uszkodzenie na podstawie art. 436 k.c, ponieważ nie stanowi ona elementu zewnętrznego w stosunku do będącego w ruchu pojazdu członowego.

W braku odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego za daną szkodę, szkoda ta nie może być oczywiście objęta także odpowiedzialnością ubezpieczyciela z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego. Ostateczny wynik dotychczasowych rozważań nie uległby zmianie również w razie przypisania Stanisławowi B. odpowiedzialności za zawiniony czyn jego kierowcy.

Z § 13 pkt 1 rozporządzenia, będącego przepisem szczególnym w stosunku do art. 822 k.c, wynika między innymi, że ubezpieczyciel nie odpowiada za szkody wyrządzone posiadaczowi pojazdu w mieniu przez kierowcę. Przepis ten dotyczy wszelkich szkód w mieniu wyrządzonych posiadaczowi pojazdu (ubezpieczającemu i zarazem ubezpieczonemu) przez kierowcę (ubezpieczonego), także więc szkody polegającej na uszkodzeniu lub zniszczeniu pojazdu. Mimo odpowiedzialności kierowcy wobec posiadacza za takie szkody, a więc między innymi za szkodę wynikłą z uszkodzenia lub zniszczenia pojazdu, zakład ubezpieczeń nie odpowiada wobec posiadacza z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej kierowcy. Układ stosunków między posiadaczem pojazdu a kierowcą jest na tyle specyficzny, że objęcie ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej kierowcy szkód wyrządzonych posiadaczowi w mieniu, zwłaszcza szkód będących następstwem uszkodzenia lub zniszczenia pojazdu, nie mieściło się w założeniach obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów. Jak już wspomniano, celem, który wysuwa się tu na pierwsze miejsce, jest ochrona poszkodowanych ruchem pojazdu mechanicznego, a więc w zasadzie ogółu osób, poza posiadaczem pojazdu, którego ruch stwarza szczególne zagrożenie. Objęcie tym ubezpieczeniem w interesie poszkodowanych także odpowiedzialności kierowcy nie powinno prowadzić do rozciągnięcia wynikającej stąd ochrony na mienie posiadacza pojazdu.

Uwzględniając cel § 13 pkt 1 rozporządzenia, objęcie ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu członowego szkód wyrządzonych z winy kierowcy właścicielowi stanowiącej element pojazdu członowego naczepy, stanowiłoby obejście tego przepisu.

Z przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39315 k.p.c. orzekł jak w sentencji. Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach stanowił art. 98 i 108 § 1 k.p.c.

Informacje prasowe z rynku

23.05.2012 - Ubezpieczenia majątkowe

Odszkodowanie za nieprzestrzeganie uprawnień chorych w aptece

czytaj więcej



23.05.2012 - Ubezpieczenia na życie

Open Life TU Życie SA - błyskotliwy start-up

czytaj więcej



23.05.2012 - Zabezpieczenie emerytalne

Dane do uzyskania emerytury e-mailem do państw członkowskich UE

czytaj więcej