Wyszukiwarka:
Wczytuję
Rzecznik Ubezpieczonych,
Al. Jerozolimskie 44,
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
Rzecznik Ubezpieczonych
> Art. 436 k.c. - posiadacz pojazdu > wyrok SN z dnia 2001.01.05 V CKN 190/00 niepublikowany
wyrok SN z dnia 2001.01.05 V CKN 190/00 niepublikowany
Wyrządzenie szkody przez "ruch przedsiębiorstwa lub zakładu" ma miejsce zarówno wtedy, gdy szkoda jest bezpośrednim skutkiem użycia sił przyrody i pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z niebezpieczeństwem wynikającym z zastosowania tych sił, jak i wtedy, gdy pozostaje w związku z samym tylko ruchem przedsiębiorstwa lub zakładu jako całości.
Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 27.11.1997 r. zasądził od pozwanej Nadwiślańskiej Spółki Węglowej S.A. w T. na rzecz Barbary i Jerzego małż. B. kwotę 17.515 zł tytułem odszkodowania z tytułu szkód wynikłych z niemożności prowadzenia hodowli karpia w stawie rybnym w latach 1994-1997 na skutek prowadzonych przez pozwaną robót odwodnieniowych. Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 29.07.1998 r. oddalił apelację strony pozwanej od tego wyroku. W sprawie tej ustalono, co następuje: decyzją administracyjną z 20.05.1985 r. powodowie uzyskali pozwolenie wodnoprawne na korzystanie z wody do celów rybackich poprzez wykonanie stawu rybnego na terenie ich gospodarstwa rolnego położonego w M.-K. przy ul. K., na okres 10 lat, tj. do 31.05.1998 r. Czysta woda była doprowadzana do stawu z odwodnienia terenu i nie zawierała zanieczyszczeń ściekowych. Nie stwierdzono też wylotów kanalizacyjnych, a rów przebiegał przez tereny rolnicze. W wyniku szkód górniczych doszło do osiadania terenu i zmiany jego ukształtowania, co doprowadziło do konieczności wykonania robót odwodnieniowych przy ul. Z. i wprowadzenia wód do rowów przydrożnych przy ul. G. Wykonanie tych robót miało miejsce w latach 1993-1995 na podstawie orzeczenia Okręgowej Komisji ds. Szkód Górniczych w K. nr rep. według projektu opracowanego przez Biuro Projektów "H.E." s.c. w K. i pozwolenia na budowę wydanego przez Urząd Miasta M. z dnia 6.08.1993 r. Od 5.01.1994 r. powodowie interweniowali w tym Urzędzie podnosząc, że wykonywane roboty odwodnieniowe są przyczyną gwałtownego przypływu zanieczyszczonych wód do stawu rybnego.
W następstwie Prezydent m. M. decyzją z 7.02.1994 r. wstrzymał roboty odwodnieniowe stwierdzając m.in., że dokumentacja projektowa nie zawiera kompleksowego rozwiązania problemu odwodnienia i obecnie wody z rowu melioracyjnego oraz rowów przydrożnych, a tym również wody z odwodnionych budynków, przepływają przez prywatny staw hodowlany. Wojewoda katowicki utrzymał w mocy tę decyzję. Kolejną decyzją z 17.11.1994 r. Prezydent m. M. udzielił pozwanej Spółce zezwolenia na kontynuowanie odwodnienia budynków mieszkalnych przy ul. Z.; decyzję tę uchylił jednak Wojewoda K., który też pismem z 6.10.1995 r. zawiadomił powodów, że z dniem 1.09.1994 r. - zgodnie z ustawą Prawo geologiczne i górnicze sprawy o naprawienie szkód górniczych należy do właściwości sądów powszechnych, a organy nadzoru budowlanego nie są właściwe ani do orzekania o naprawienie szkody powstałej na skutek zanieczyszczenia stawu rybnego, ani do wydania nakazu wstrzymania robót melioracyjnych.
Ustalono, że w następstwie wykonania przez pozwaną Spółkę robót odwodnieniowych przy ul. Z., a także pogłębienia rowów przydrożnych doszło do poszerzenia zasięgu zlewni poprzez wprowadzenie wód z terenu nią pierwotnie nieobjętego, przy czym z tej zlewni doprowadzono wody do stawu powodów. Pozwana Spółka wykonując roboty odwodnieniowe nie zadbała o to, aby przy ich wykonywaniu określić skład jakościowy ścieków i ich wpływu na jakość wód w rowie, do którego przedostawały się wody wypływające z wykonanego kolektora i ścieki z rowu przydrożnego przy ul. Z. Gdyby nie doszło do pogłębienia rowu przydrożnego wzdłuż ulicy G., to wówczas wody powierzchniowe i ścieki pochodzące z gospodarstw przy ul. Z. i G. stałyby w miejscu. Obecnie wpływają one do tego rowu, a następnie odprowadzane są do stawu rybnego. W związku z niemożnością prowadzenia w tym stawie hodowli ryb, powodowie utracili dochód w kwotach odpowiednio: za 1994 r. - 4.620 zł; w 1995 r. - 3.225 zł; zł 1996 r. - 4.500 zł i za 1997 r. - 5.230 zł.
Dokonując oceny tego stanu faktycznego Sąd wojewódzki uznał, iż wprawdzie na wykonanie prac odwodnieniowych zostało udzielone zezwolenie właściwego organu nadzoru budowlanego, lecz w następstwie tych robót nastąpiła zmiana stosunków wodnych w tym rejonie. W szczególności do rowów wzdłuż ulicy G. zaczęły się przedostawać wody z wykonanego kolektora, a także ścieki z rowu przydrożnego przy ul. Z., co uniemożliwiało prowadzenie gospodarki hodowlanej rybnej przez powodów, a tym samym uzasadnia odpowiedzialność pozwanej Spółki za wynikłe szkody na podstawie art. 435 kc. Ocenę tę podzielił Sąd Apelacyjny oddalając apelację pozwanej. Podniósł przy tym, że wprawdzie kwestionowanie związku przyczynowego między wadliwie wykonanymi pracami melioracyjnymi a powstaniem szkody nie jest uzasadnione w świetle opinii biegłych, wszakże jest bezsporne, że w wyniku przeprowadzonych przez pozwaną robót melioracyjnych doszło do zakłócenia stosunków wodnych w terenie i skażenia ściekami stawu rybnego powodów. Naruszono zatem przepisy ustawy z 31.01.1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), zaś z mocy art. 80 tej ustawy - jednostka organizacyjna ponosi odpowiedzialność przewidzianą prawem cywilnym za szkody wynikające z działań lub zaniechań wpływających szkodliwie na środowisko.
Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła kasacją pozwana Spółka. Jako podstawy kasacyjne wskazała naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 435 kc oraz "niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a w szczególności niewyjaśnienie rzeczywistych przyczyn zanieczyszczenia stawu ściekami". Wskazując na powyższe, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i wyroku Sądu Wojewódzkiego i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wstępnie należy podnieść, że zarzut sformułowany jako "niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (...)" nie odpowiada wymogom przytoczenia podstawy kasacyjnej, zgodnie z art. 3933 kpc w brzmieniu obowiązującym przed 1.07.2000 r. (por. art. 5 ust. 2 ustawy z 24.05.2000 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego (...). Prawidłowe przytoczenie podstawy kasacyjnej oznacza bowiem konieczność wskazania konkretnego przepisu postępowania, który został naruszony i wykazanie, iż naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tego wymogu nie spełnia ogólnikowy zarzut "niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (...)" co zwalnia Sąd Najwyższy z obowiązku merytorycznego ustosunkowania się do tego zarzutu. Na marginesie należy jedynie zauważyć, że skreślenie art. 3 § 2 kpc przywróciło procesowi cywilnego kontradyktoryjny charakter, a zatem to w interesie stron leży wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, co obliguje je do przytaczania dowodów na uzasadnienie swych wniosków lub odparcie twierdzeń i wniosków strony przeciwnej (por. art. 3 § 1 i art. 217 § 1 kpc). Jeśli zatem pozwana Spółka zgłosiła takie dowody w postępowaniu przed sądem I instancji, a sąd bezzasadnie odmówił ich przeprowadzenia, to należało ponowić ten wniosek w postępowaniu apelacyjnym, zaś odmowę ich przeprowadzenia przez ten sąd kwestionować w postępowaniu kasacyjnym w ramach zarzutu naruszenia art. 381 kpc. Takiego zarzutu jednak nie sformułowano, ani nie wskazano jakiegokolwiek przepisu postępowania, który został naruszony. Pozostaje jedynie do merytorycznego rozważenia zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 435 kc. Uzasadnienie tej podstawy kasacyjnej wskazuje, iż pozwana Spółka zarzuca błąd w subsumcji. Twierdzi bowiem, że zaistniała szkoda nie została spowodowana ruchem zakładu górniczego. Innymi słowy, pozwana Spółka zarzuca, iż przedmiotowa szkoda nie została wyrządzona przez ruch przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 435 § 1 kc.
Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że bezspornie pozwana Spółka prowadzi przedsiębiorstwo wprawione w ruch za pomocą sił przyrody. Tym przedsiębiorstwem - w rozumieniu przedmiotowym - jest Kopalnia Węgla Kamiennego "P.". Jest także bezsporne, że w świetle art. 435 § 1 kc szkoda musi być wyrządzona przez "ruch" przedsiębiorstwa lub zakładu, przy czym zdecydowanie przeważa zapatrywanie traktujące pojęcia "ruchu przedsiębiorstwa" szeroko. Oznacza to praktycznie, że wyrządzenie szkody przez "ruch przedsiębiorstwa lub zakładu" ma miejsce zarówno wtedy, gdy szkoda jest bezpośrednim skutkiem użycia sił przyrody i pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z niebezpieczeństwem wynikającym z zastosowania tych sił, jak i wtedy, gdy pozostaje w związku z samym tylko ruchem przedsiębiorstwa lub zakładu jako całości. Inaczej rzecz ujmując, ruch przedsiębiorstwa lub zakładu w ujęciu art. 435 § 1 kc, to każda działalność tego przedsiębiorstwa lub zakładu, a nie tylko taka, która jest bezpośrednio związana z działaniem sił przyrody i która stanowi następstwo ich działania. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Sporna szkoda istotnie nie jest bezpośrednio związana z działaniem kopalni jako zakładu ruchu górniczego i nie stanowi bezpośredniego następstwa użycia sił przyrody, nie ma natomiast żadnych wątpliwości, iż roboty odwodnieniowe przeprowadziła Kopalnia - jako przedsiębiorstwo wprawione w ruch za pomocą sił przyrody oraz iż roboty te spowodowały zmiany stosunków wodnych, a w następstwie uniemożliwiły powodom prowadzenie gospodarki związanej z hodowlą ryb. Takie działanie pozwanej Spółki i wynikła stąd szkoda objęte jest szerszym pojęciem wyrządzenia szkody przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu w rozumieniu art. 435 kc. Sąd II instancji zastosował zatem ten przepis prawidłowo do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie jest zatem usprawiedliwiony, co uzasadnia oddalenie kasacji z mocy art. 39312 kpc, w brzmieniu sprzed 1.07.2000 r.
W następstwie Prezydent m. M. decyzją z 7.02.1994 r. wstrzymał roboty odwodnieniowe stwierdzając m.in., że dokumentacja projektowa nie zawiera kompleksowego rozwiązania problemu odwodnienia i obecnie wody z rowu melioracyjnego oraz rowów przydrożnych, a tym również wody z odwodnionych budynków, przepływają przez prywatny staw hodowlany. Wojewoda katowicki utrzymał w mocy tę decyzję. Kolejną decyzją z 17.11.1994 r. Prezydent m. M. udzielił pozwanej Spółce zezwolenia na kontynuowanie odwodnienia budynków mieszkalnych przy ul. Z.; decyzję tę uchylił jednak Wojewoda K., który też pismem z 6.10.1995 r. zawiadomił powodów, że z dniem 1.09.1994 r. - zgodnie z ustawą Prawo geologiczne i górnicze sprawy o naprawienie szkód górniczych należy do właściwości sądów powszechnych, a organy nadzoru budowlanego nie są właściwe ani do orzekania o naprawienie szkody powstałej na skutek zanieczyszczenia stawu rybnego, ani do wydania nakazu wstrzymania robót melioracyjnych.
Ustalono, że w następstwie wykonania przez pozwaną Spółkę robót odwodnieniowych przy ul. Z., a także pogłębienia rowów przydrożnych doszło do poszerzenia zasięgu zlewni poprzez wprowadzenie wód z terenu nią pierwotnie nieobjętego, przy czym z tej zlewni doprowadzono wody do stawu powodów. Pozwana Spółka wykonując roboty odwodnieniowe nie zadbała o to, aby przy ich wykonywaniu określić skład jakościowy ścieków i ich wpływu na jakość wód w rowie, do którego przedostawały się wody wypływające z wykonanego kolektora i ścieki z rowu przydrożnego przy ul. Z. Gdyby nie doszło do pogłębienia rowu przydrożnego wzdłuż ulicy G., to wówczas wody powierzchniowe i ścieki pochodzące z gospodarstw przy ul. Z. i G. stałyby w miejscu. Obecnie wpływają one do tego rowu, a następnie odprowadzane są do stawu rybnego. W związku z niemożnością prowadzenia w tym stawie hodowli ryb, powodowie utracili dochód w kwotach odpowiednio: za 1994 r. - 4.620 zł; w 1995 r. - 3.225 zł; zł 1996 r. - 4.500 zł i za 1997 r. - 5.230 zł.
Dokonując oceny tego stanu faktycznego Sąd wojewódzki uznał, iż wprawdzie na wykonanie prac odwodnieniowych zostało udzielone zezwolenie właściwego organu nadzoru budowlanego, lecz w następstwie tych robót nastąpiła zmiana stosunków wodnych w tym rejonie. W szczególności do rowów wzdłuż ulicy G. zaczęły się przedostawać wody z wykonanego kolektora, a także ścieki z rowu przydrożnego przy ul. Z., co uniemożliwiało prowadzenie gospodarki hodowlanej rybnej przez powodów, a tym samym uzasadnia odpowiedzialność pozwanej Spółki za wynikłe szkody na podstawie art. 435 kc. Ocenę tę podzielił Sąd Apelacyjny oddalając apelację pozwanej. Podniósł przy tym, że wprawdzie kwestionowanie związku przyczynowego między wadliwie wykonanymi pracami melioracyjnymi a powstaniem szkody nie jest uzasadnione w świetle opinii biegłych, wszakże jest bezsporne, że w wyniku przeprowadzonych przez pozwaną robót melioracyjnych doszło do zakłócenia stosunków wodnych w terenie i skażenia ściekami stawu rybnego powodów. Naruszono zatem przepisy ustawy z 31.01.1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), zaś z mocy art. 80 tej ustawy - jednostka organizacyjna ponosi odpowiedzialność przewidzianą prawem cywilnym za szkody wynikające z działań lub zaniechań wpływających szkodliwie na środowisko.
Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła kasacją pozwana Spółka. Jako podstawy kasacyjne wskazała naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 435 kc oraz "niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a w szczególności niewyjaśnienie rzeczywistych przyczyn zanieczyszczenia stawu ściekami". Wskazując na powyższe, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i wyroku Sądu Wojewódzkiego i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wstępnie należy podnieść, że zarzut sformułowany jako "niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (...)" nie odpowiada wymogom przytoczenia podstawy kasacyjnej, zgodnie z art. 3933 kpc w brzmieniu obowiązującym przed 1.07.2000 r. (por. art. 5 ust. 2 ustawy z 24.05.2000 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego (...). Prawidłowe przytoczenie podstawy kasacyjnej oznacza bowiem konieczność wskazania konkretnego przepisu postępowania, który został naruszony i wykazanie, iż naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tego wymogu nie spełnia ogólnikowy zarzut "niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (...)" co zwalnia Sąd Najwyższy z obowiązku merytorycznego ustosunkowania się do tego zarzutu. Na marginesie należy jedynie zauważyć, że skreślenie art. 3 § 2 kpc przywróciło procesowi cywilnego kontradyktoryjny charakter, a zatem to w interesie stron leży wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, co obliguje je do przytaczania dowodów na uzasadnienie swych wniosków lub odparcie twierdzeń i wniosków strony przeciwnej (por. art. 3 § 1 i art. 217 § 1 kpc). Jeśli zatem pozwana Spółka zgłosiła takie dowody w postępowaniu przed sądem I instancji, a sąd bezzasadnie odmówił ich przeprowadzenia, to należało ponowić ten wniosek w postępowaniu apelacyjnym, zaś odmowę ich przeprowadzenia przez ten sąd kwestionować w postępowaniu kasacyjnym w ramach zarzutu naruszenia art. 381 kpc. Takiego zarzutu jednak nie sformułowano, ani nie wskazano jakiegokolwiek przepisu postępowania, który został naruszony. Pozostaje jedynie do merytorycznego rozważenia zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 435 kc. Uzasadnienie tej podstawy kasacyjnej wskazuje, iż pozwana Spółka zarzuca błąd w subsumcji. Twierdzi bowiem, że zaistniała szkoda nie została spowodowana ruchem zakładu górniczego. Innymi słowy, pozwana Spółka zarzuca, iż przedmiotowa szkoda nie została wyrządzona przez ruch przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 435 § 1 kc.
Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że bezspornie pozwana Spółka prowadzi przedsiębiorstwo wprawione w ruch za pomocą sił przyrody. Tym przedsiębiorstwem - w rozumieniu przedmiotowym - jest Kopalnia Węgla Kamiennego "P.". Jest także bezsporne, że w świetle art. 435 § 1 kc szkoda musi być wyrządzona przez "ruch" przedsiębiorstwa lub zakładu, przy czym zdecydowanie przeważa zapatrywanie traktujące pojęcia "ruchu przedsiębiorstwa" szeroko. Oznacza to praktycznie, że wyrządzenie szkody przez "ruch przedsiębiorstwa lub zakładu" ma miejsce zarówno wtedy, gdy szkoda jest bezpośrednim skutkiem użycia sił przyrody i pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z niebezpieczeństwem wynikającym z zastosowania tych sił, jak i wtedy, gdy pozostaje w związku z samym tylko ruchem przedsiębiorstwa lub zakładu jako całości. Inaczej rzecz ujmując, ruch przedsiębiorstwa lub zakładu w ujęciu art. 435 § 1 kc, to każda działalność tego przedsiębiorstwa lub zakładu, a nie tylko taka, która jest bezpośrednio związana z działaniem sił przyrody i która stanowi następstwo ich działania. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Sporna szkoda istotnie nie jest bezpośrednio związana z działaniem kopalni jako zakładu ruchu górniczego i nie stanowi bezpośredniego następstwa użycia sił przyrody, nie ma natomiast żadnych wątpliwości, iż roboty odwodnieniowe przeprowadziła Kopalnia - jako przedsiębiorstwo wprawione w ruch za pomocą sił przyrody oraz iż roboty te spowodowały zmiany stosunków wodnych, a w następstwie uniemożliwiły powodom prowadzenie gospodarki związanej z hodowlą ryb. Takie działanie pozwanej Spółki i wynikła stąd szkoda objęte jest szerszym pojęciem wyrządzenia szkody przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu w rozumieniu art. 435 kc. Sąd II instancji zastosował zatem ten przepis prawidłowo do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie jest zatem usprawiedliwiony, co uzasadnia oddalenie kasacji z mocy art. 39312 kpc, w brzmieniu sprzed 1.07.2000 r.