Wyszukiwarka:
Wczytuję
Rzecznik Ubezpieczonych,
Al. Jerozolimskie 44,
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
Rzecznik Ubezpieczonych
> Art. 436 k.c. - posiadacz pojazdu > wyrok SN z dnia 2004.07.16 I CK 44/04 M.Prawn. 2005/16/805
wyrok SN z dnia 2004.07.16 I CK 44/04 M.Prawn. 2005/16/805
Samowolne zawładnięcie przez pracownika pojazdem będącym własnością pracodawcy, noszące cechy posiadania zależnego w rozumieniu art. 436 § 1 zdanie drugie k.c. wyłącza odpowiedzialność posiadacza samoistnego (pracodawcy) za szkodę spowodowaną ruchem tego pojazdu (art. 436 § 1 w zw. z art. 435 k.c.).
Sąd Okręgowy oddalił powództwo powoda - Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego w Warszawie (UFG) skierowane przeciwko pozwanemu - Markowi S., prowadzącemu działalność gospodarczą (usługi transportowe). Rozstrzygnięcie to oparte zostało na następujących ustaleniach.
Pozwany jest przedsiębiorcą świadczącym usługi transportowe. W 1993 r. pozwany nabył pojazd ciężarowy i przeznaczył go do kapitalnego remontu. Samochód nie był zarejestrowany, nie zawarto też umowy ubezpieczenia OC, badania techniczne samochodu utraciły ważność w marcu 1994 r. W czerwcu 1998 r. pozwany rozpoczął remont pojazdu, po którego zakończeniu i przeprowadzeniu badań technicznych miał dokonać przerejestrowania pojazdu. Remontowany samochód nie był przeznaczony do eksploatacji po drogach, o czym wiedzieli zatrudnieni przez pozwanego pracownicy. Od sierpnia 1998 r. pozwany zatrudnił nowego pracownika P.Sz., który jeździł w przedsiębiorstwie ciągnikiem siodłowym. W dniu 13.8.1998 r. temu pracownikowi została zlecona praca w warsztacie: oczyszczenie skrzyni ładunkowej oraz udanie się około godz. 15.00 na stację kolejową ciągnikiem siodłowym, a następnie jazda tymże ciągnikiem do Przemyśla. P.Sz., wbrew woli pracodawcy i właściciela pojazdu (pozwanego), wyjechał jednak z terenu warsztatu pojazdem ciężarowym na drogę publiczną. Pozwany pracodawca został powiadomiony o nieobecności P.Sz. przez dozorcę. Pozwany skontaktował się ze swoim pracownikiem (kierowca) i poprosił go o odszukanie P.Sz. oraz przekazanie polecenia jazdy na stację kolejową ciągnikiem siodłowym. Kierowca odnalazł P.Sz., poruszającego się samochodem ciężarowym, przekazał mu polecenie pozwanego. P.Sz. odpowiedział, że na razie jeszcze nie pojedzie, bo musi jeszcze coś załatwić. Po kilku kilometrach jazdy doszło do czołowego zderzenia pojazdu ciężarowego, prowadzonego przez P.Sz., z autobusem. W wyniku wypadku śmierć poniósł kierowca ciężarówki, uszkodzeniu uległ autobus, obrażenia ciała odnieśli kierowca i pasażerowie.
Powód (UFG) wypłacił odszkodowanie łączne w kwocie 55.982,23 zł i dochodził jego zwrotu od pozwanego (art. 55 ust. 3 ustawy z 28.8.1990 r. o działalności ubezpieczeniowej; Dz. U. z 1996 r. Nr 11, poz. 62 ze zm.).
W ocenie Sądu Okręgowego, pozwany nie ponosił odpowiedzialności na podstawie art. 436 KC w zw. z art. 435 § 1 KC, ponieważ w momencie wypadku w dniu 13.8.1998 r. nie był samoistnym posiadaczem pojazdu. Zawładnięcie pojazdem przez pracownika P.Sz. było jedynie zabraniem pojazdu w celu krótkotrwałego użycia. Samochód ten nie został powierzony pracownikowi do poruszania się po drogach publicznych, pracownik podjął taką jazdę wbrew woli pracodawcy wyjeżdżając pojazdem poza teren przedsiębiorstwa.
Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda, w której podniesiono naruszenie art. 436 KC w wyniku błędnego przyjęcia, że pozwany pracodawca w chwili wypadku nie był samoistnym posiadaczem pojazdu kierowanego przez jego pracownika. Sąd II instancji nie podzielił stanowiska apelującego. Stwierdził, że za osoby trzecie (w rozumieniu art. 435 § 1 KC) nie mogą być uważani podwładni samoistnego posiadacza pojazdu, tj. zatrudnieni u niego kierowcy. Od momentu wyjazdu w związku z otrzymanym poleceniem, aż do powrotu kierowca sprawuje pieczę i nadzór nad pojazdem w imieniu posiadacza samoistnego (pracodawcy). W tym czasie wszystkie jego czynności muszą być traktowane jako czyny własne samoistnego posiadacza pojazdu. Podobnie należy traktować powierzenie podwładnemu (kierowcy) stałego nadzoru lub pieczy nad samochodem. Samoistny posiadacz zawsze odpowiada za szkodę wyrządzoną przez ruch pojazdu na podstawie art. 436 § 1 KC, chociażby nawet użycie samochodu, sposób wykonywania zleconej jazdy był sprzeczny z wolą samoistnego posiadacza, bądź warunkami umowy o pracę zawartą z kierowcą. Musi jednak zawsze występować element powierzenia pojazdu pracownikowi - kierowcy. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko sądu I instancji, że w dniu wypadku (ani też wcześniej) nie powierzono nadzoru i pieczy nad pojazdem P.Sz., zlecono mu jedynie oczyszczenie skrzyni ładunkowej, nie otrzymał również polecenia wyjazdu samochodem. Zachowanie tego pracownika należało w konsekwencji ocenić jako zabranie cudzego samochodu w celu krótkotrwałego użycia. Spowodowało to pozbawienie pracodawcy (właściciela) faktycznego władztwa nad pojazdem. Został on bowiem pozbawiony możliwości rozporządzania samochodem ze skutkami określonymi w art. 436 § 1 zd. 2 i dlatego nie można mu przypisać odpowiedzialności na podstawie art. 436 § 1 KC wobec powoda (UFG).
W kasacji powodowego UFG podniesiono zarzut naruszenia przepisu art. 436 KC w zw. z art. 435 KC przez błędną ich wykładnię i brak zastosowania. Wskazano również na naruszenie art. 289 KK przez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że sprawca wypadku drogowego (pracownik pozwanego) dokonał zaboru pojazdu w celu jego krótkotrwałego użycia, co oznaczało utratę posiadania pojazdu przez pozwanego. Skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa, ewentualnie - o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Podniesienie w kasacji jedynie zarzutów naruszenia prawa materialnego powoduje taki stan rzeczy, że Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez Sąd Apelacyjny (art. 39311 § 2 KPC). Ustalenia te mają istotne znaczenie dla określenia tego, czy Sąd Apelacyjny naruszył wskazane w kasacji przepisy prawa materialnego.
W rozpatrywanej sprawie podstawowe znaczenie miało rozstrzygnięcie tego, czy pozwany pracodawca odpowiada za szkodę będącą wynikiem wypadku drogowego, spowodowanego przez swojego pracownika (kierowcę samochodu ciężarowego), na podstawie art. 436 KC w zw. z art. 435 KC. Chodziłoby przede wszystkim o stwierdzenie tego, czy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy istniały podstawy do wyłączenia odpowiedzialności samoistnego posiadacza (właściciela pojazdu) stosownie do przepisu art. 436 § 1 zd. 2 KC. Przyjęcie odpowiedzialności deliktowej pracodawcy uzasadniałoby roszczenie regresowe powoda (UFG) na podstawie art. 55 ust. 3 w zw. z art. 4 pkt 1 ustawy z 28.7.1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (t. jedn.: Dz. U. z 1996 r. Nr 11, poz. 62 ze zm.; nieobow.; dalej jako: UbezpU90). Pozwany nie zawarł bowiem umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych (art. 4 pkt 1 UbezpU90).
W literaturze i judykaturze pojęcie "posiadanie" w rozumieniu art. 436 § 1 KC określa się w nawiązaniu do art. 336 KC. Posiadaczem pojazdu mechanicznego jest więc ten, kto faktycznie włada pojazdem i zależnie od swej woli decyduje o sposobie jego eksploatacji. Zakres tego władztwa decyduje o rodzaju posiadania, a więc o tym, czy zachodzi posiadanie samoistne lub zależne. Posiadaczem samoistnym pojazdu jest zazwyczaj jego właściciel (lub współwłaściciel), natomiast posiadanie zależne powstaje na ogół w wyniku wydania rzeczy innej osobie na podstawie umowy zobowiązującej do przeniesienia posiadania rzeczy lub w rezultacie objęcia władztwa nad pojazdem bez zawierania wspomnianej umowy (por. np. uzasadnienie wyroku SN z 9.9.1977 r., II CK 304/77, OSNC Nr 7/1978, poz. 111). Dla ustalenia władztwa faktycznego nad pojazdem, mającego postać posiadania zależnego (lub samoistnego), można by także posłużyć się konstrukcją domniemania prawnego wyrażonego w art. 339 KC (por. np. uzasadnienie uchwały SN z 26.11.1969 r., III CZP 79/69, OSNC Nr 10/1970, poz. 170).
W uchwale Sądu Najwyższego z 29.10.1960 r., I CO 20/60 (OSNC Nr 3/1961, poz. 61) wyrażono ogólne stanowisko, że użycie przez kierowcę do celów własnych samochodu powierzonego mu jako pracownikowi, nie zwalnia właściciela samochodu od odpowiedzialności przewidzianej w art. 153 § 1 KC (odpowiednik art. 436 § 1 zd. 1 KC). W uzasadnieniu tej uchwały, dokonując szerszej wykładni przepisu art. 153 § 2 KC (odpowiednika art. 436 § 1 zd. 2 KC), stwierdzono także, że odpowiedzialność właściciela pojazdu mechanicznego nie może być utrzymana również w razie pozbawienia go możności rozporządzania samochodem przez czyn przestępczy kierowcy, którego dopuścić się może również osoba niepozostająca wobec właściciela w stosunku podwładności. Sytuacja taka może pojawić się w razie kradzieży samochodu przez kierowcę, któremu nie powierzono nadzoru i pieczy nad pojazdem (np. przez włamanie się do garażu), a gdy do takiego powierzenia doszło - w razie zawładnięcia samochodem bez woli lub wbrew woli właściciela w celu przywłaszczenia go (bez zamiaru zwrotu lub z zamiarem zwrotu dopiero po jego zużyciu). Samowolne działanie kierowcy może wówczas świadczyć o zamiarze wyzucia właściciela i zapewnienia sobie faktycznego władztwa nad pojazdem.
Szczegółowe, niekwestionowane przez powoda ustalenia faktyczne, dokonane przez Sąd Apelacyjny mogą świadczyć o tym, że pracownik pozwanego (sprawca wypadku) w czasie poprzedzającym kolizję (po opuszczeniu terenu przedsiębiorstwa pozwanego) i w momencie kolizji władał faktycznie pojazdem ciężarowym, przynajmniej jak posiadacz zależny w rozumieniu art. 436 § 2 KC, a nie dzierżyciel (art. 338 KC). Pracownikowi temu pozwany pracodawca w dniu 13.8.1998 r. powierzył jedynie oczyszczenie skrzyni ładunkowej pojazdu ciężarowego i to tylko na terenie warsztatu samochodowego. Sfera władztwa nad pojazdem została zatem wyraźnie zakreślona przez pracodawcę. Nie powierzono pracownikowi nadzoru i pieczy wynikającej z polecenia wyjazdu samochodem. Pracownik wiedział o stanie technicznym samochodu, o trwającym jego remoncie i braku badań dopuszczających pojazd do ruchu na drodze publicznej. Co więcej, po dowiedzeniu się przez pozwanego o samowolnym opuszczeniu bazy przez pracownika P.Sz., przekazał mu przez innego pracownika polecenie udania się na stację kolejową ciągnikiem siodłowym, a nie remontowanym pojazdem. W poleceniu takim zawarte było zatem żądanie zwrotu pojazdu (rezygnacji używania jego pojazdu). Oznaczało ono także wyraźną dezaprobatę dla samowoli kierowcy samochodu. Niewątpliwie zatem kierowca wyjechał samochodem ciężarowym na drogę publiczną bez uzyskania zgody pracodawcy i kontynuował jazdę wbrew jego woli, manifestowanej zdecydowanie w toku odbywania jazdy.
Okoliczności takie wskazują zatem wyraźnie na zamiar pracownika zawładnięcia pojazdem (sprawowanie nad nim faktycznego władztwa) w zakresie na pewno szerszym niż dzierżyciel (przynajmniej na czas załatwienia jakiejś sprawy osobistej) i zwrócenia pojazdu do warsztatu samochodowego po tym czasie. Wyraźnie przekroczony bowiem został zakres udzielonego pracownikowi polecenia pracowniczego (oczyszczenie skrzyni ładunkowej na terenie warsztatu).
Samowolne i bezprawne zawładnięcie pojazdem pracodawcy spełniające znamiona przestępstwa zaboru w celu krótkotrwałego użycia (art. 214 KK z 1969 r. i art. 289 KK z 1997 r., obowiązującego dopiero od 1.9.1998 r., a więc już po zajściu kolizji drogowej z 13.8.1998 r.), nie eliminuje możliwości dokonania przez sąd cywilny samodzielnej oceny, że zawładnięcie takie prowadziło w istocie do uzyskania statusu posiadacza zależnego przez pracownika. Nie ma przy tym znaczenia eksponowany w kasacji fakt, że pozwany - według skarżącego - niewłaściwie zabezpieczył remontowany pojazd (takich ustaleń nie dokonywał zresztą Sad Apelacyjny) i jego pracownik skorzystał z takiej sytuacji.
Skoro istniały uzasadnione podstawy do stwierdzenia, że w chwili kolizji drogowej pracownik pozwanego, w wyniku samodzielnego i bezprawnego działania, wbrew wyraźnej woli pracodawcy władał faktycznie pojazdem ciężarowym przynajmniej w sposób właściwy dla posiadacza zależnego, należy tym samym wykluczyć odpowiedzialność deliktową pozwanego (posiadacza samoistnego) - stosownie do art. 436 § 2 zd. 2 KC. Należałoby zatem stwierdzić, że samowolne i bezprawne zawładnięcie przez pracownika pojazdem będącym własnością pracodawcy, noszące cechy posiadania zależnego w rozumieniu art. 436 § 2 zd. 2 KC, wyłącza odpowiedzialność posiadacza samoistnego (pracodawcy) za szkodę spowodowaną ruchem tego pojazdu (art. 436 § 1 KC w zw. z art. 435 KC).
Pozwany jest przedsiębiorcą świadczącym usługi transportowe. W 1993 r. pozwany nabył pojazd ciężarowy i przeznaczył go do kapitalnego remontu. Samochód nie był zarejestrowany, nie zawarto też umowy ubezpieczenia OC, badania techniczne samochodu utraciły ważność w marcu 1994 r. W czerwcu 1998 r. pozwany rozpoczął remont pojazdu, po którego zakończeniu i przeprowadzeniu badań technicznych miał dokonać przerejestrowania pojazdu. Remontowany samochód nie był przeznaczony do eksploatacji po drogach, o czym wiedzieli zatrudnieni przez pozwanego pracownicy. Od sierpnia 1998 r. pozwany zatrudnił nowego pracownika P.Sz., który jeździł w przedsiębiorstwie ciągnikiem siodłowym. W dniu 13.8.1998 r. temu pracownikowi została zlecona praca w warsztacie: oczyszczenie skrzyni ładunkowej oraz udanie się około godz. 15.00 na stację kolejową ciągnikiem siodłowym, a następnie jazda tymże ciągnikiem do Przemyśla. P.Sz., wbrew woli pracodawcy i właściciela pojazdu (pozwanego), wyjechał jednak z terenu warsztatu pojazdem ciężarowym na drogę publiczną. Pozwany pracodawca został powiadomiony o nieobecności P.Sz. przez dozorcę. Pozwany skontaktował się ze swoim pracownikiem (kierowca) i poprosił go o odszukanie P.Sz. oraz przekazanie polecenia jazdy na stację kolejową ciągnikiem siodłowym. Kierowca odnalazł P.Sz., poruszającego się samochodem ciężarowym, przekazał mu polecenie pozwanego. P.Sz. odpowiedział, że na razie jeszcze nie pojedzie, bo musi jeszcze coś załatwić. Po kilku kilometrach jazdy doszło do czołowego zderzenia pojazdu ciężarowego, prowadzonego przez P.Sz., z autobusem. W wyniku wypadku śmierć poniósł kierowca ciężarówki, uszkodzeniu uległ autobus, obrażenia ciała odnieśli kierowca i pasażerowie.
Powód (UFG) wypłacił odszkodowanie łączne w kwocie 55.982,23 zł i dochodził jego zwrotu od pozwanego (art. 55 ust. 3 ustawy z 28.8.1990 r. o działalności ubezpieczeniowej; Dz. U. z 1996 r. Nr 11, poz. 62 ze zm.).
W ocenie Sądu Okręgowego, pozwany nie ponosił odpowiedzialności na podstawie art. 436 KC w zw. z art. 435 § 1 KC, ponieważ w momencie wypadku w dniu 13.8.1998 r. nie był samoistnym posiadaczem pojazdu. Zawładnięcie pojazdem przez pracownika P.Sz. było jedynie zabraniem pojazdu w celu krótkotrwałego użycia. Samochód ten nie został powierzony pracownikowi do poruszania się po drogach publicznych, pracownik podjął taką jazdę wbrew woli pracodawcy wyjeżdżając pojazdem poza teren przedsiębiorstwa.
Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda, w której podniesiono naruszenie art. 436 KC w wyniku błędnego przyjęcia, że pozwany pracodawca w chwili wypadku nie był samoistnym posiadaczem pojazdu kierowanego przez jego pracownika. Sąd II instancji nie podzielił stanowiska apelującego. Stwierdził, że za osoby trzecie (w rozumieniu art. 435 § 1 KC) nie mogą być uważani podwładni samoistnego posiadacza pojazdu, tj. zatrudnieni u niego kierowcy. Od momentu wyjazdu w związku z otrzymanym poleceniem, aż do powrotu kierowca sprawuje pieczę i nadzór nad pojazdem w imieniu posiadacza samoistnego (pracodawcy). W tym czasie wszystkie jego czynności muszą być traktowane jako czyny własne samoistnego posiadacza pojazdu. Podobnie należy traktować powierzenie podwładnemu (kierowcy) stałego nadzoru lub pieczy nad samochodem. Samoistny posiadacz zawsze odpowiada za szkodę wyrządzoną przez ruch pojazdu na podstawie art. 436 § 1 KC, chociażby nawet użycie samochodu, sposób wykonywania zleconej jazdy był sprzeczny z wolą samoistnego posiadacza, bądź warunkami umowy o pracę zawartą z kierowcą. Musi jednak zawsze występować element powierzenia pojazdu pracownikowi - kierowcy. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko sądu I instancji, że w dniu wypadku (ani też wcześniej) nie powierzono nadzoru i pieczy nad pojazdem P.Sz., zlecono mu jedynie oczyszczenie skrzyni ładunkowej, nie otrzymał również polecenia wyjazdu samochodem. Zachowanie tego pracownika należało w konsekwencji ocenić jako zabranie cudzego samochodu w celu krótkotrwałego użycia. Spowodowało to pozbawienie pracodawcy (właściciela) faktycznego władztwa nad pojazdem. Został on bowiem pozbawiony możliwości rozporządzania samochodem ze skutkami określonymi w art. 436 § 1 zd. 2 i dlatego nie można mu przypisać odpowiedzialności na podstawie art. 436 § 1 KC wobec powoda (UFG).
W kasacji powodowego UFG podniesiono zarzut naruszenia przepisu art. 436 KC w zw. z art. 435 KC przez błędną ich wykładnię i brak zastosowania. Wskazano również na naruszenie art. 289 KK przez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że sprawca wypadku drogowego (pracownik pozwanego) dokonał zaboru pojazdu w celu jego krótkotrwałego użycia, co oznaczało utratę posiadania pojazdu przez pozwanego. Skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa, ewentualnie - o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Podniesienie w kasacji jedynie zarzutów naruszenia prawa materialnego powoduje taki stan rzeczy, że Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez Sąd Apelacyjny (art. 39311 § 2 KPC). Ustalenia te mają istotne znaczenie dla określenia tego, czy Sąd Apelacyjny naruszył wskazane w kasacji przepisy prawa materialnego.
W rozpatrywanej sprawie podstawowe znaczenie miało rozstrzygnięcie tego, czy pozwany pracodawca odpowiada za szkodę będącą wynikiem wypadku drogowego, spowodowanego przez swojego pracownika (kierowcę samochodu ciężarowego), na podstawie art. 436 KC w zw. z art. 435 KC. Chodziłoby przede wszystkim o stwierdzenie tego, czy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy istniały podstawy do wyłączenia odpowiedzialności samoistnego posiadacza (właściciela pojazdu) stosownie do przepisu art. 436 § 1 zd. 2 KC. Przyjęcie odpowiedzialności deliktowej pracodawcy uzasadniałoby roszczenie regresowe powoda (UFG) na podstawie art. 55 ust. 3 w zw. z art. 4 pkt 1 ustawy z 28.7.1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (t. jedn.: Dz. U. z 1996 r. Nr 11, poz. 62 ze zm.; nieobow.; dalej jako: UbezpU90). Pozwany nie zawarł bowiem umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych (art. 4 pkt 1 UbezpU90).
W literaturze i judykaturze pojęcie "posiadanie" w rozumieniu art. 436 § 1 KC określa się w nawiązaniu do art. 336 KC. Posiadaczem pojazdu mechanicznego jest więc ten, kto faktycznie włada pojazdem i zależnie od swej woli decyduje o sposobie jego eksploatacji. Zakres tego władztwa decyduje o rodzaju posiadania, a więc o tym, czy zachodzi posiadanie samoistne lub zależne. Posiadaczem samoistnym pojazdu jest zazwyczaj jego właściciel (lub współwłaściciel), natomiast posiadanie zależne powstaje na ogół w wyniku wydania rzeczy innej osobie na podstawie umowy zobowiązującej do przeniesienia posiadania rzeczy lub w rezultacie objęcia władztwa nad pojazdem bez zawierania wspomnianej umowy (por. np. uzasadnienie wyroku SN z 9.9.1977 r., II CK 304/77, OSNC Nr 7/1978, poz. 111). Dla ustalenia władztwa faktycznego nad pojazdem, mającego postać posiadania zależnego (lub samoistnego), można by także posłużyć się konstrukcją domniemania prawnego wyrażonego w art. 339 KC (por. np. uzasadnienie uchwały SN z 26.11.1969 r., III CZP 79/69, OSNC Nr 10/1970, poz. 170).
W uchwale Sądu Najwyższego z 29.10.1960 r., I CO 20/60 (OSNC Nr 3/1961, poz. 61) wyrażono ogólne stanowisko, że użycie przez kierowcę do celów własnych samochodu powierzonego mu jako pracownikowi, nie zwalnia właściciela samochodu od odpowiedzialności przewidzianej w art. 153 § 1 KC (odpowiednik art. 436 § 1 zd. 1 KC). W uzasadnieniu tej uchwały, dokonując szerszej wykładni przepisu art. 153 § 2 KC (odpowiednika art. 436 § 1 zd. 2 KC), stwierdzono także, że odpowiedzialność właściciela pojazdu mechanicznego nie może być utrzymana również w razie pozbawienia go możności rozporządzania samochodem przez czyn przestępczy kierowcy, którego dopuścić się może również osoba niepozostająca wobec właściciela w stosunku podwładności. Sytuacja taka może pojawić się w razie kradzieży samochodu przez kierowcę, któremu nie powierzono nadzoru i pieczy nad pojazdem (np. przez włamanie się do garażu), a gdy do takiego powierzenia doszło - w razie zawładnięcia samochodem bez woli lub wbrew woli właściciela w celu przywłaszczenia go (bez zamiaru zwrotu lub z zamiarem zwrotu dopiero po jego zużyciu). Samowolne działanie kierowcy może wówczas świadczyć o zamiarze wyzucia właściciela i zapewnienia sobie faktycznego władztwa nad pojazdem.
Szczegółowe, niekwestionowane przez powoda ustalenia faktyczne, dokonane przez Sąd Apelacyjny mogą świadczyć o tym, że pracownik pozwanego (sprawca wypadku) w czasie poprzedzającym kolizję (po opuszczeniu terenu przedsiębiorstwa pozwanego) i w momencie kolizji władał faktycznie pojazdem ciężarowym, przynajmniej jak posiadacz zależny w rozumieniu art. 436 § 2 KC, a nie dzierżyciel (art. 338 KC). Pracownikowi temu pozwany pracodawca w dniu 13.8.1998 r. powierzył jedynie oczyszczenie skrzyni ładunkowej pojazdu ciężarowego i to tylko na terenie warsztatu samochodowego. Sfera władztwa nad pojazdem została zatem wyraźnie zakreślona przez pracodawcę. Nie powierzono pracownikowi nadzoru i pieczy wynikającej z polecenia wyjazdu samochodem. Pracownik wiedział o stanie technicznym samochodu, o trwającym jego remoncie i braku badań dopuszczających pojazd do ruchu na drodze publicznej. Co więcej, po dowiedzeniu się przez pozwanego o samowolnym opuszczeniu bazy przez pracownika P.Sz., przekazał mu przez innego pracownika polecenie udania się na stację kolejową ciągnikiem siodłowym, a nie remontowanym pojazdem. W poleceniu takim zawarte było zatem żądanie zwrotu pojazdu (rezygnacji używania jego pojazdu). Oznaczało ono także wyraźną dezaprobatę dla samowoli kierowcy samochodu. Niewątpliwie zatem kierowca wyjechał samochodem ciężarowym na drogę publiczną bez uzyskania zgody pracodawcy i kontynuował jazdę wbrew jego woli, manifestowanej zdecydowanie w toku odbywania jazdy.
Okoliczności takie wskazują zatem wyraźnie na zamiar pracownika zawładnięcia pojazdem (sprawowanie nad nim faktycznego władztwa) w zakresie na pewno szerszym niż dzierżyciel (przynajmniej na czas załatwienia jakiejś sprawy osobistej) i zwrócenia pojazdu do warsztatu samochodowego po tym czasie. Wyraźnie przekroczony bowiem został zakres udzielonego pracownikowi polecenia pracowniczego (oczyszczenie skrzyni ładunkowej na terenie warsztatu).
Samowolne i bezprawne zawładnięcie pojazdem pracodawcy spełniające znamiona przestępstwa zaboru w celu krótkotrwałego użycia (art. 214 KK z 1969 r. i art. 289 KK z 1997 r., obowiązującego dopiero od 1.9.1998 r., a więc już po zajściu kolizji drogowej z 13.8.1998 r.), nie eliminuje możliwości dokonania przez sąd cywilny samodzielnej oceny, że zawładnięcie takie prowadziło w istocie do uzyskania statusu posiadacza zależnego przez pracownika. Nie ma przy tym znaczenia eksponowany w kasacji fakt, że pozwany - według skarżącego - niewłaściwie zabezpieczył remontowany pojazd (takich ustaleń nie dokonywał zresztą Sad Apelacyjny) i jego pracownik skorzystał z takiej sytuacji.
Skoro istniały uzasadnione podstawy do stwierdzenia, że w chwili kolizji drogowej pracownik pozwanego, w wyniku samodzielnego i bezprawnego działania, wbrew wyraźnej woli pracodawcy władał faktycznie pojazdem ciężarowym przynajmniej w sposób właściwy dla posiadacza zależnego, należy tym samym wykluczyć odpowiedzialność deliktową pozwanego (posiadacza samoistnego) - stosownie do art. 436 § 2 zd. 2 KC. Należałoby zatem stwierdzić, że samowolne i bezprawne zawładnięcie przez pracownika pojazdem będącym własnością pracodawcy, noszące cechy posiadania zależnego w rozumieniu art. 436 § 2 zd. 2 KC, wyłącza odpowiedzialność posiadacza samoistnego (pracodawcy) za szkodę spowodowaną ruchem tego pojazdu (art. 436 § 1 KC w zw. z art. 435 KC).