Rzecznik Ubezpieczonych
> Art. 444 k.c. - szkoda na osobie > wyrok SN z dnia 1974.07.09 I CR 367/74 OSNC 1975/7-8/112
wyrok SN z dnia 1974.07.09 I CR 367/74 OSNC 1975/7-8/112
Zmiana cen za usługi rzemieślnicze, znana w dacie wyrokowania, wyłącza możliwość późniejszego żądania podwyższenia renty na podstawie art. 907 § 2 k.c., żądania opartego na twierdzeniu, że zmiana stosunków w rozumieniu tego przepisu nastąpiła dopiero po zapoznaniu się żądającego z faktycznym wpływem zmiany cen na wzrost dochodów rzemieślniczych.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Janiny J. i małoletniej Wiesławy J. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym - Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w G. o zapłatę i rentę na skutek rewizji powódek od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 30 marca 1974 r.,
uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej żądanie wyższej renty od dnia 1 stycznia 1974 r. oraz orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.
Wyrokiem z dnia 30 marca 1974 r. Sąd Wojewódzki w Gdańsku zasądził od Polskich Kolei Państwowych - Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w G. na rzecz Janiny J. kwotę 40.000 zł i na rzecz małoletniej Wiesławy J. kwotę 25.000 zł z 8 % od dnia 14 września 1973 r. oraz na rzecz obu powódek rentę w kwocie po 312 zł miesięcznie, płatną od dnia 1 kwietnia 1974 r., a w pozostałej części powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki ustalił, że kiedy w dniu 11 sierpnia 1973 r. około godziny 21.55 płonęły podkłady kolejowe na szlaku G.-S., mieszkający w pobliżu Benedykt J. wraz z synem Zdzisławem przystąpili do gaszenia pożaru. Pod koniec tej czynności Benedykt J. został potrącony przez pociąg elektryczny zmierzający z G. do G. i poniósł śmierć na miejscu. Sąd Wojewódzki doszedł do przekonania, że Benedykt J. zginał w związku z ruchem pociągu, co uzasadniało przyjęcie podstawy normatywnej z art. 435 § 1 i art. 436 § 1 k.c., i że brak było okoliczności, które zwalniałyby stronę pozwaną od odpowiedzialności. Ponieważ wskutek śmierci męża i ojca powódek ich sytuacja życiowa uległa znacznemu pogorszeniu, Sąd Wojewódzki, zaliczając pobrane przez powódki od PKP kwoty (20.000 zł i 15.000 zł), zasądził na ich rzecz dalsze kwoty, wyżej określone, na podstawie art. 446 § 3 k.c. Przy ustalaniu wysokości renty Sąd I instancji przyjął, że Benedykt J. jako krawiec osiągał dochody w kwocie 2.600 zł miesięcznie i że z kwoty tej utrzymywały się 4 osoby, tak iż na każdą z nich przypadała kwota 650 zł. Powódki utraciły zatem na skutek śmierci Benedykta J. kwotę 1.300 zł. Skoro zaś przyznano im rentę rodzinną w kwocie 922 zł za czas od dnia 31 grudnia 1973 r. i w kwocie 988 zł od dnia 1 stycznia 1974 r., to do wyrównania pozostały w pierwszym okresie kwota 378 zł, a w drugim kwota 312 zł. Ponieważ strona pozwana płaciła powódkom renty w okresie do dnia 31 marca 1974 r., to zasądzeniu podlegała jedynie renta uzupełniająca za czas od 1 kwietnia 1974 r. W odniesieniu do tak ustalonej renty Sąd Wojewódzki podniósł, że ostatnio wzrosły wprawdzie ceny usług krawieckich, lecz skutki tej zwyżki będą mogły być ocenione dopiero po upływie pewnego czasu, i dlatego powódki dopiero później, na podstawie art. 907 § 2 k.c., będą mogły żądać podwyższenia renty stosownie do skutków tej zwyżki.
Wyrok ten w części oddalającej powództwo o rentę uzupełniającą powyższej kwoty 312 zł powódki zaskarżyły rewizją, domagając się bądź jej podwyższenia od dnia 1 stycznia 1974 r. do kwoty 962 zł miesięcznie, bądź też uchylenia wyroku w tym zakresie i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W rewizji podniesiono trafnie, że Sąd I instancji, wyrokując, powinien był ocenić wysokość dochodów, jakie Benedykt J. osiągałby jako krawiec po 1 stycznia 1974 r., tj. po zmianie cen za usługi krawieckie, uwzględniając przy tym założenia tej zmiany. W tym celu powinien był Sąd Wojewódzki dopuścić dowód z opinii biegłego, który wyliczyłby dochody, jakich Benedykt J. mógłby się spodziewać, gdyby nie uległ wypadkowi i nie zmarł. Założenia zmiany cen za usługi rzemieślnicze były znane w dacie orzekania i dlatego należało je uwzględnić. Wyrokowanie bowiem powinno się odbywać z uwzględnieniem stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.). Zmiana cen za usługi rzemieślnicze aktualna już w dacie wyrokowania nie mogłaby stanowić "zmiany stosunków" w rozumieniu art. 907 § 2 k.c., która upoważniałaby powódki do żądania podwyższenia renty uzupełniającej dopiero po zapoznaniu się z faktycznym wpływem tej zmiany na wzrost dochodów rzemieślników, a w szczególności krawców. Dlatego też powódki nie mogłyby w okresie późniejszym, w tej drodze i na tej podstawie, uzyskać od strony pozwanej podwyższenia przyznanych im zaskarżonym wyrokiem świadczeń rentowych.
Z tych przyczyn i skoro zachodziła potrzeba poczynienia dodatkowych ustaleń w przedmiocie sytuacji finansowej, w jakiej znajdowałyby się powódki, gdyby Benedykt J. nie zmarł w wyniku doznanych obrażeń cielesnych, Sąd Najwyższy z mocy art. 388 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak wyżej.
uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej żądanie wyższej renty od dnia 1 stycznia 1974 r. oraz orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.
Wyrokiem z dnia 30 marca 1974 r. Sąd Wojewódzki w Gdańsku zasądził od Polskich Kolei Państwowych - Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w G. na rzecz Janiny J. kwotę 40.000 zł i na rzecz małoletniej Wiesławy J. kwotę 25.000 zł z 8 % od dnia 14 września 1973 r. oraz na rzecz obu powódek rentę w kwocie po 312 zł miesięcznie, płatną od dnia 1 kwietnia 1974 r., a w pozostałej części powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki ustalił, że kiedy w dniu 11 sierpnia 1973 r. około godziny 21.55 płonęły podkłady kolejowe na szlaku G.-S., mieszkający w pobliżu Benedykt J. wraz z synem Zdzisławem przystąpili do gaszenia pożaru. Pod koniec tej czynności Benedykt J. został potrącony przez pociąg elektryczny zmierzający z G. do G. i poniósł śmierć na miejscu. Sąd Wojewódzki doszedł do przekonania, że Benedykt J. zginał w związku z ruchem pociągu, co uzasadniało przyjęcie podstawy normatywnej z art. 435 § 1 i art. 436 § 1 k.c., i że brak było okoliczności, które zwalniałyby stronę pozwaną od odpowiedzialności. Ponieważ wskutek śmierci męża i ojca powódek ich sytuacja życiowa uległa znacznemu pogorszeniu, Sąd Wojewódzki, zaliczając pobrane przez powódki od PKP kwoty (20.000 zł i 15.000 zł), zasądził na ich rzecz dalsze kwoty, wyżej określone, na podstawie art. 446 § 3 k.c. Przy ustalaniu wysokości renty Sąd I instancji przyjął, że Benedykt J. jako krawiec osiągał dochody w kwocie 2.600 zł miesięcznie i że z kwoty tej utrzymywały się 4 osoby, tak iż na każdą z nich przypadała kwota 650 zł. Powódki utraciły zatem na skutek śmierci Benedykta J. kwotę 1.300 zł. Skoro zaś przyznano im rentę rodzinną w kwocie 922 zł za czas od dnia 31 grudnia 1973 r. i w kwocie 988 zł od dnia 1 stycznia 1974 r., to do wyrównania pozostały w pierwszym okresie kwota 378 zł, a w drugim kwota 312 zł. Ponieważ strona pozwana płaciła powódkom renty w okresie do dnia 31 marca 1974 r., to zasądzeniu podlegała jedynie renta uzupełniająca za czas od 1 kwietnia 1974 r. W odniesieniu do tak ustalonej renty Sąd Wojewódzki podniósł, że ostatnio wzrosły wprawdzie ceny usług krawieckich, lecz skutki tej zwyżki będą mogły być ocenione dopiero po upływie pewnego czasu, i dlatego powódki dopiero później, na podstawie art. 907 § 2 k.c., będą mogły żądać podwyższenia renty stosownie do skutków tej zwyżki.
Wyrok ten w części oddalającej powództwo o rentę uzupełniającą powyższej kwoty 312 zł powódki zaskarżyły rewizją, domagając się bądź jej podwyższenia od dnia 1 stycznia 1974 r. do kwoty 962 zł miesięcznie, bądź też uchylenia wyroku w tym zakresie i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W rewizji podniesiono trafnie, że Sąd I instancji, wyrokując, powinien był ocenić wysokość dochodów, jakie Benedykt J. osiągałby jako krawiec po 1 stycznia 1974 r., tj. po zmianie cen za usługi krawieckie, uwzględniając przy tym założenia tej zmiany. W tym celu powinien był Sąd Wojewódzki dopuścić dowód z opinii biegłego, który wyliczyłby dochody, jakich Benedykt J. mógłby się spodziewać, gdyby nie uległ wypadkowi i nie zmarł. Założenia zmiany cen za usługi rzemieślnicze były znane w dacie orzekania i dlatego należało je uwzględnić. Wyrokowanie bowiem powinno się odbywać z uwzględnieniem stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.). Zmiana cen za usługi rzemieślnicze aktualna już w dacie wyrokowania nie mogłaby stanowić "zmiany stosunków" w rozumieniu art. 907 § 2 k.c., która upoważniałaby powódki do żądania podwyższenia renty uzupełniającej dopiero po zapoznaniu się z faktycznym wpływem tej zmiany na wzrost dochodów rzemieślników, a w szczególności krawców. Dlatego też powódki nie mogłyby w okresie późniejszym, w tej drodze i na tej podstawie, uzyskać od strony pozwanej podwyższenia przyznanych im zaskarżonym wyrokiem świadczeń rentowych.
Z tych przyczyn i skoro zachodziła potrzeba poczynienia dodatkowych ustaleń w przedmiocie sytuacji finansowej, w jakiej znajdowałyby się powódki, gdyby Benedykt J. nie zmarł w wyniku doznanych obrażeń cielesnych, Sąd Najwyższy z mocy art. 388 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak wyżej.
Informacje prasowe z rynku
06.01.2009 - Ubezpieczenia majątkowe
Kiedy wypowiedzenie OC komunikacyjnego skuteczne?
czytaj więcej
06.01.2009 - Ubezpieczenia na życie
Bliżej siebie polisa ubezpieczenia na życie i polisa na tzw. dożycie
czytaj więcej
06.01.2009 - Zabezpieczenie emerytalne
ZUS przygotowany do wypłaty okresowych emerytur kapitałowych
czytaj więcej
