Wyszukiwarka:
Wczytuję
Rzecznik Ubezpieczonych,
Al. Jerozolimskie 44,
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
Rzecznik Ubezpieczonych
> Art. 447 k.c. - kapitalizacja renty > wyrok s.apel. w Katowicach z dnia 2002.09.13 I ACa 288/02 OSA 2003/7/28
wyrok s.apel. w Katowicach z dnia 2002.09.13 I ACa 288/02 OSA 2003/7/28
Zmiana renty na jednorazowe odszkodowanie dotyczy tylko renty przyznanej na podstawie art. 444 § 2 k.c. względnie art. 446 § 2 k.c., czyli tylko w takich wypadkach, gdy obowiązek wypłacania renty wynika z czynu niedozwolonego. Przepis art. 447 k.c. nie może mieć zatem zastosowania w wypadku gdy uprawniony otrzymuje rentę na mocy umowy ubezpieczenia, co oczywiście nie wyklucza możliwości przeliczenia przez strony, w ramach swobody umów renty na jednorazowe, skapitalizowane świadczenie.
Sąd Apelacyjny w Katowicach, po rozpoznaniu w dniu 13 września 2002 r. na rozprawie, sprawy z powództwa Marka D., przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń "Na Życie" Spółce Akcyjnej w W. o zapłatę, na skutek apelacji pozwanej, od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 12 grudnia 2001 r., sygn. akt I C 41/01, zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 o tyle, że kwotę 30.000 zł obniża do kwoty 9.500 zł z ustawowymi odsetkami w wysokości 30% do dnia 14 grudnia 2001 r., 20% od dnia 15 grudnia 2001 r. do dnia 24 lipca 2002 r. i 16% od dnia 25 lipca 2002 r., a w pozostałej części powództwo oddala. (...)
Po ostatecznym sprecyzowaniu żądania powód domagał się orzeczenia zmiany wysokości i sposobu wykonania zobowiązania rentowego poprzez zasądzenie od pozwanego jednorazowej kwoty 48.015,18 zł na zasadzie art. 3581 § 3 k.c., podając, że w związku z wypadkiem z dnia 26 marca 1977 r. pozwany wypłaca powodowi rentę odszkodowawczą w wysokości ustalonej ugodą pozasądową z dnia 24 marca 1998 r. na kwotę 150 zł kwartalnie, która to kwota winna zostać zrewaloryzowana. Nadto, powód domagał się zasądzenia w miejsce wypłacanej kwartalnie renty - jednorazowego odszkodowania, które pozwoliłoby mu na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej. Pozwany Zakład Ubezpieczeń wniósł o oddalenie powództwa zarzucając, iż roszczenie powoda jest bezpodstawne, gdyż ogólne warunki ubezpieczenia nie przewidywały wzrostu renty ani urealnienia wysokości przyznanej renty, a strony zawierając umowę ubezpieczenia dokonały podziału ryzyka odszkodowawczego, który obejmował spadek wartości renty. Nadto pozwany zarzucił, że od chwili zawarcia z powodem ugody nie nastąpiła istotna zmiana siły nabywczej pieniądza, a zatem przepis art. 3581 § 3 k.c. nie znajduje zastosowania. Zaskarżonym wyrokiem, Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził od pozwanego na rzecz powoda 30.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 12 grudnia 2001 r., oddalił powództwo w pozostałej części, umorzył postępowanie w części ponad kwotę 48.400,18 zł, zniósł wzajemnie między stronami koszty zastępstwa adwokackiego i nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 2.497,80 zł tytułem kosztów sądowych, od których powód był zwolniony.
Swoje rozstrzygnięcie następująco uzasadnił.
Powód, liczący obecnie 40 lat, ubezpieczony był u poprzednika pozwanego z tytułu następstw nieszczęśliwych wypadków. W dniu 26 marca 1977 r., uległ wypadkowi, w wyniku którego doznał licznych obrażeń - m.in. urazowej amputacji prawej ręki, skutkiem czego doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu w wysokości 45% i częściowej utraty zdolności do pracy.
Z tego tytułu pozwany od 1977 r. wypłaca powodowi rentę, która na mocy ugody pozasądowej z dnia 24 marca 1998 r. wynosi począwszy od września 1997 r. - po 150 zł kwartalnie.
Dalej Sąd ustalił sytuację rodzinną i materialną powoda wskazując, że "uzyskana jednorazowo, zamiast płatnej kwartalnie renty, kwota wystarczy powodowi do rozpoczęcia własnej działalności gospodarczej - tj. wynajęcia lokalu, zakupu sprzętu, narzędzi i materiałów".
Dokonując oceny żądania Sąd podał, że powód nietrafnie podnosi, iż nastąpiła przesłanka istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania. Strony w dniu 24 marca 1998 r. zawarły ugodę nr 5/98, mocą której - mając przesłanki art. 3581 § 3 k.c. - pozwany wyraził zgodę na waloryzację świadczenia i zobowiązał się, że będzie wypłacał powodowi rentę w wysokości po 150 zł kwartalnie, zaś powód potwierdził, iż kwota ta zaspokaja jego roszczenia. Powód następnie przez ponad 2 lata - do czasu wytoczenia powództwa, przyjmował świadczenie wypłacane mu w tej kwocie.
Dalej Sąd wskazał, że powód, pismem z dnia 13 marca 2001 r., oświadczył, iż uchyla się od skutków prawnych ugody, ponieważ ugoda została zawarta pod wpływem istotnego błędu wywołanego przez pozwanego, który wbrew rzeczywistemu stanowi faktycznemu zapewnił powoda, iż renta w kwocie po 150 zł miesięcznie stanowi pełne urealnienie wartości świadczenia. Błąd ten - jak twierdzi powód - został przez niego wykryty dopiero w chwili złożenia pozwu.
Zdaniem Sądu, uchylenie się powoda od skutków ugody jest niedopuszczalne, albowiem powód zawierając ugodę nie działał pod wpływem błędu.
Sąd podkreślił, że w chwili zawarcia ugody przesłanka istotnej zamiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania była spełniona. Spełnione także były pozostałe kryteria waloryzacyjne, jak interes obu stron i zasady współżycia społecznego, które wpływają zarówno na zasadność waloryzacji, jak i na wysokość zwaloryzowanego świadczenia.
Według Sądu, ugoda zgodna była z interesem powoda a nadto przez ponad 2 lata przyjmował on świadczenie i nie kwestionował jego wysokości. Powód nie może zatem skutecznie uchylić się od skutków ugody nr 5/98.
Ponadto Sąd wskazał - że na dzień wniesienia pozwu nie zostały spełnione przesłanki z art. 3581 § 3 k.c., gdyż od dnia skutecznie zawartej ugody nie doszło do istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. Hiperinflacja miała miejsce na przełomie lat 80-tych i 90-tych i przez kilka następnych lat. Ugoda zawarta została już po okresie hiperinflacji. Po 1998 r. inflacja wynosiła po około 10% miesięcznie i bezpodstawne jest - w ocenie Sądu - roszczenie powoda oparte na podstawie art. 358 1 § 3 k.c.
Istnieją natomiast - według Sądu - przesłanki do przyznania powodowi jednorazowego odszkodowania, o którym mowa w art. 447 k.c.
Powód jest inwalidą. Przyznane mu jednorazowo odszkodowanie - w miejsce renty płatnej kwartalnie - pozwoli mu na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Kwota ta wystarczy na zakup sprzętu, materiałów, narzędzi, wynajęcie lokalu oraz poniesienie wydatków koniecznych na reklamę.
Przyjmując, że powód otrzymywałby rentę do 70. roku życia, Sąd zasądził na rzecz powoda jednorazowe odszkodowanie w kwocie 30.000 zł w miejsce dotychczas wypłacanej kwartalnie renty.
Sąd ustalił tę kwotę w oparciu o opinię biegłego oraz treści zawartej między stronami ugody, a także treść art. 322 k.p.c.
Na podstawie art. 355 k.p.c., Sąd umorzył postępowanie w części ponad kwotę 48.400,18 zł, bowiem powód w tej części cofnął pozew. Jako podstawę orzeczenia o kosztach powołał art. 100 k.p.c.
Pozwany Zakład Ubezpieczeń zaskarżył wyrok w części zasądzającej kwotę 20.500 zł, zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału przez przyjęcie "iż renta z tytułu nieszczęśliwego wypadku stanowi celową oszczędność, mającą na celu pokrycie całkowitych kosztów utrzymania ubezpieczonego i podjęcia przez powoda działalności". Nadto pozwany zarzucił sprzeczność istotnych ustaleń (...) poprzez przyjęcie przez sąd I instancji, iż powodowi należne jest odszkodowanie z art. 447 k.c., podczas gdy stosunek prawny między stronami kształtował się na podstawie przepisu art. 805 § 2 k.c. Zarzucił też naruszenie art. 3581 § 3 k.c.
W oparciu o te zarzuty, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa ponad kwotę 9.500 zł ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Przede wszystkim wskazać należy, że Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, co jest o tyle ułatwione, że były one bezsporne między stronami.
W szczególności bezspornym jest, że pozwana spółka wypłaca powodowi rentę kwartalną na mocy wiążącej powoda z poprzednikiem prawnym pozwanej umowy ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków młodzieży w szkołach i innych zakładach. Bezspornym również jest, że na mocy ugody 5/98 z dnia 24 marca 1998 r. strony dokonały waloryzacji wypłacanego przez pozwany Zakład świadczenia do kwoty 150 zł kwartalnie. Sąd I instancji trafnie przyjął, że nie ma podstaw do zastosowania art. 3581 § 3 k.c., jak również, że powód nie mógł skutecznie uchylić się od skutków tej ugody bowiem nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 918 § 1 k.c. Wbrew jednak stanowisku sądu I instancji, nie ma podstaw do przyznania powodowi zamiast renty jednorazowego odszkodowania, o którym mowa w art. 447 k.c.
Uszło bowiem uwagi tego Sądu, że obowiązek wypłacania powodowi renty przez pozwanego wynika nie z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej sprawcy szkody, a z umowy ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków. W tym stanie rzeczy, dla ustalenia wzajemnych uprawnień i obowiązków stron umowy będą miały zastosowanie przepisy dotyczące ubezpieczeń osobowych (art. 805 § 2 pkt 2 i § 3 k.c. i n. oraz art. 829 i n. k.c.) jak również - stanowiąca część umowy łączącej strony - postanowienia ogólnych warunków ubezpieczeń następstw nieszczęśliwych wypadków. Z unormowań tych, podobnie jak z zapisów zawartych w umowie stron (ogólnych warunkach ubezpieczenia) nie wynika by ubezpieczonemu przysługiwało roszczenie o zmianę renty na jednorazowe odszkodowanie.
Przyznając powodowi jednorazowe odszkodowanie zamiast renty Sąd Okręgowy naruszył więc prawo materialne, a to art. 447 k.c., który z oczywistych względów nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie.
Zamiana renty na jednorazowe odszkodowanie dotyczy bowiem tylko renty przyznanej na podstawie art. 444 § 2 k.c. względnie art. 446 § 2 k.c., czyli tylko w takich wypadkach, gdy obowiązek wypłacania renty wynika z czynu niedozwolonego. Przepis art. 447 k.c. nie może mieć zatem zastosowania w wypadku gdy uprawniony otrzymuje rentę na mocy umowy ubezpieczenia, co oczywiście nie wyklucza możliwości przeliczenia przez strony, w ramach swobody umów, renty na jednorazowe, skapitalizowane świadczenie.
Taka sytuacja nie występuje w niniejszej sprawie.
Z tych przyczyn zaskarżony wyrok należało zmienić (art. 386 § 1 k.p.c.) a powództwo oddalić w części zaskarżonej przez stronę pozwaną w apelacji. Sąd Apelacyjny jest bowiem związany granicami zaskarżenia (art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 363 § 3 k.p.c.) a zatem nie może orzekać w części, której pozwana nie zaskarżyła.
Wobec zmiany wysokości odsetek ustawowych (por. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 lipca 2002 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz. U. Nr 117, poz. 1009) należało również zmienić rozstrzygnięcie o odsetkach, a także - stosownie do wyniku sprawy rozstrzygnięcie o kosztach sądowych (art. 100 k.p.c. w związku z art. 11 ust. 1 u.o.k.s. i art. 108 § 1 k.p.c.).
Po ostatecznym sprecyzowaniu żądania powód domagał się orzeczenia zmiany wysokości i sposobu wykonania zobowiązania rentowego poprzez zasądzenie od pozwanego jednorazowej kwoty 48.015,18 zł na zasadzie art. 3581 § 3 k.c., podając, że w związku z wypadkiem z dnia 26 marca 1977 r. pozwany wypłaca powodowi rentę odszkodowawczą w wysokości ustalonej ugodą pozasądową z dnia 24 marca 1998 r. na kwotę 150 zł kwartalnie, która to kwota winna zostać zrewaloryzowana. Nadto, powód domagał się zasądzenia w miejsce wypłacanej kwartalnie renty - jednorazowego odszkodowania, które pozwoliłoby mu na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej. Pozwany Zakład Ubezpieczeń wniósł o oddalenie powództwa zarzucając, iż roszczenie powoda jest bezpodstawne, gdyż ogólne warunki ubezpieczenia nie przewidywały wzrostu renty ani urealnienia wysokości przyznanej renty, a strony zawierając umowę ubezpieczenia dokonały podziału ryzyka odszkodowawczego, który obejmował spadek wartości renty. Nadto pozwany zarzucił, że od chwili zawarcia z powodem ugody nie nastąpiła istotna zmiana siły nabywczej pieniądza, a zatem przepis art. 3581 § 3 k.c. nie znajduje zastosowania. Zaskarżonym wyrokiem, Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził od pozwanego na rzecz powoda 30.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 12 grudnia 2001 r., oddalił powództwo w pozostałej części, umorzył postępowanie w części ponad kwotę 48.400,18 zł, zniósł wzajemnie między stronami koszty zastępstwa adwokackiego i nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 2.497,80 zł tytułem kosztów sądowych, od których powód był zwolniony.
Swoje rozstrzygnięcie następująco uzasadnił.
Powód, liczący obecnie 40 lat, ubezpieczony był u poprzednika pozwanego z tytułu następstw nieszczęśliwych wypadków. W dniu 26 marca 1977 r., uległ wypadkowi, w wyniku którego doznał licznych obrażeń - m.in. urazowej amputacji prawej ręki, skutkiem czego doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu w wysokości 45% i częściowej utraty zdolności do pracy.
Z tego tytułu pozwany od 1977 r. wypłaca powodowi rentę, która na mocy ugody pozasądowej z dnia 24 marca 1998 r. wynosi począwszy od września 1997 r. - po 150 zł kwartalnie.
Dalej Sąd ustalił sytuację rodzinną i materialną powoda wskazując, że "uzyskana jednorazowo, zamiast płatnej kwartalnie renty, kwota wystarczy powodowi do rozpoczęcia własnej działalności gospodarczej - tj. wynajęcia lokalu, zakupu sprzętu, narzędzi i materiałów".
Dokonując oceny żądania Sąd podał, że powód nietrafnie podnosi, iż nastąpiła przesłanka istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania. Strony w dniu 24 marca 1998 r. zawarły ugodę nr 5/98, mocą której - mając przesłanki art. 3581 § 3 k.c. - pozwany wyraził zgodę na waloryzację świadczenia i zobowiązał się, że będzie wypłacał powodowi rentę w wysokości po 150 zł kwartalnie, zaś powód potwierdził, iż kwota ta zaspokaja jego roszczenia. Powód następnie przez ponad 2 lata - do czasu wytoczenia powództwa, przyjmował świadczenie wypłacane mu w tej kwocie.
Dalej Sąd wskazał, że powód, pismem z dnia 13 marca 2001 r., oświadczył, iż uchyla się od skutków prawnych ugody, ponieważ ugoda została zawarta pod wpływem istotnego błędu wywołanego przez pozwanego, który wbrew rzeczywistemu stanowi faktycznemu zapewnił powoda, iż renta w kwocie po 150 zł miesięcznie stanowi pełne urealnienie wartości świadczenia. Błąd ten - jak twierdzi powód - został przez niego wykryty dopiero w chwili złożenia pozwu.
Zdaniem Sądu, uchylenie się powoda od skutków ugody jest niedopuszczalne, albowiem powód zawierając ugodę nie działał pod wpływem błędu.
Sąd podkreślił, że w chwili zawarcia ugody przesłanka istotnej zamiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania była spełniona. Spełnione także były pozostałe kryteria waloryzacyjne, jak interes obu stron i zasady współżycia społecznego, które wpływają zarówno na zasadność waloryzacji, jak i na wysokość zwaloryzowanego świadczenia.
Według Sądu, ugoda zgodna była z interesem powoda a nadto przez ponad 2 lata przyjmował on świadczenie i nie kwestionował jego wysokości. Powód nie może zatem skutecznie uchylić się od skutków ugody nr 5/98.
Ponadto Sąd wskazał - że na dzień wniesienia pozwu nie zostały spełnione przesłanki z art. 3581 § 3 k.c., gdyż od dnia skutecznie zawartej ugody nie doszło do istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. Hiperinflacja miała miejsce na przełomie lat 80-tych i 90-tych i przez kilka następnych lat. Ugoda zawarta została już po okresie hiperinflacji. Po 1998 r. inflacja wynosiła po około 10% miesięcznie i bezpodstawne jest - w ocenie Sądu - roszczenie powoda oparte na podstawie art. 358 1 § 3 k.c.
Istnieją natomiast - według Sądu - przesłanki do przyznania powodowi jednorazowego odszkodowania, o którym mowa w art. 447 k.c.
Powód jest inwalidą. Przyznane mu jednorazowo odszkodowanie - w miejsce renty płatnej kwartalnie - pozwoli mu na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Kwota ta wystarczy na zakup sprzętu, materiałów, narzędzi, wynajęcie lokalu oraz poniesienie wydatków koniecznych na reklamę.
Przyjmując, że powód otrzymywałby rentę do 70. roku życia, Sąd zasądził na rzecz powoda jednorazowe odszkodowanie w kwocie 30.000 zł w miejsce dotychczas wypłacanej kwartalnie renty.
Sąd ustalił tę kwotę w oparciu o opinię biegłego oraz treści zawartej między stronami ugody, a także treść art. 322 k.p.c.
Na podstawie art. 355 k.p.c., Sąd umorzył postępowanie w części ponad kwotę 48.400,18 zł, bowiem powód w tej części cofnął pozew. Jako podstawę orzeczenia o kosztach powołał art. 100 k.p.c.
Pozwany Zakład Ubezpieczeń zaskarżył wyrok w części zasądzającej kwotę 20.500 zł, zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału przez przyjęcie "iż renta z tytułu nieszczęśliwego wypadku stanowi celową oszczędność, mającą na celu pokrycie całkowitych kosztów utrzymania ubezpieczonego i podjęcia przez powoda działalności". Nadto pozwany zarzucił sprzeczność istotnych ustaleń (...) poprzez przyjęcie przez sąd I instancji, iż powodowi należne jest odszkodowanie z art. 447 k.c., podczas gdy stosunek prawny między stronami kształtował się na podstawie przepisu art. 805 § 2 k.c. Zarzucił też naruszenie art. 3581 § 3 k.c.
W oparciu o te zarzuty, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa ponad kwotę 9.500 zł ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Przede wszystkim wskazać należy, że Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, co jest o tyle ułatwione, że były one bezsporne między stronami.
W szczególności bezspornym jest, że pozwana spółka wypłaca powodowi rentę kwartalną na mocy wiążącej powoda z poprzednikiem prawnym pozwanej umowy ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków młodzieży w szkołach i innych zakładach. Bezspornym również jest, że na mocy ugody 5/98 z dnia 24 marca 1998 r. strony dokonały waloryzacji wypłacanego przez pozwany Zakład świadczenia do kwoty 150 zł kwartalnie. Sąd I instancji trafnie przyjął, że nie ma podstaw do zastosowania art. 3581 § 3 k.c., jak również, że powód nie mógł skutecznie uchylić się od skutków tej ugody bowiem nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 918 § 1 k.c. Wbrew jednak stanowisku sądu I instancji, nie ma podstaw do przyznania powodowi zamiast renty jednorazowego odszkodowania, o którym mowa w art. 447 k.c.
Uszło bowiem uwagi tego Sądu, że obowiązek wypłacania powodowi renty przez pozwanego wynika nie z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej sprawcy szkody, a z umowy ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków. W tym stanie rzeczy, dla ustalenia wzajemnych uprawnień i obowiązków stron umowy będą miały zastosowanie przepisy dotyczące ubezpieczeń osobowych (art. 805 § 2 pkt 2 i § 3 k.c. i n. oraz art. 829 i n. k.c.) jak również - stanowiąca część umowy łączącej strony - postanowienia ogólnych warunków ubezpieczeń następstw nieszczęśliwych wypadków. Z unormowań tych, podobnie jak z zapisów zawartych w umowie stron (ogólnych warunkach ubezpieczenia) nie wynika by ubezpieczonemu przysługiwało roszczenie o zmianę renty na jednorazowe odszkodowanie.
Przyznając powodowi jednorazowe odszkodowanie zamiast renty Sąd Okręgowy naruszył więc prawo materialne, a to art. 447 k.c., który z oczywistych względów nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie.
Zamiana renty na jednorazowe odszkodowanie dotyczy bowiem tylko renty przyznanej na podstawie art. 444 § 2 k.c. względnie art. 446 § 2 k.c., czyli tylko w takich wypadkach, gdy obowiązek wypłacania renty wynika z czynu niedozwolonego. Przepis art. 447 k.c. nie może mieć zatem zastosowania w wypadku gdy uprawniony otrzymuje rentę na mocy umowy ubezpieczenia, co oczywiście nie wyklucza możliwości przeliczenia przez strony, w ramach swobody umów, renty na jednorazowe, skapitalizowane świadczenie.
Taka sytuacja nie występuje w niniejszej sprawie.
Z tych przyczyn zaskarżony wyrok należało zmienić (art. 386 § 1 k.p.c.) a powództwo oddalić w części zaskarżonej przez stronę pozwaną w apelacji. Sąd Apelacyjny jest bowiem związany granicami zaskarżenia (art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 363 § 3 k.p.c.) a zatem nie może orzekać w części, której pozwana nie zaskarżyła.
Wobec zmiany wysokości odsetek ustawowych (por. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 lipca 2002 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz. U. Nr 117, poz. 1009) należało również zmienić rozstrzygnięcie o odsetkach, a także - stosownie do wyniku sprawy rozstrzygnięcie o kosztach sądowych (art. 100 k.p.c. w związku z art. 11 ust. 1 u.o.k.s. i art. 108 § 1 k.p.c.).