Wyszukiwarka:
Wczytuję
Rzecznik Ubezpieczonych,
Al. Jerozolimskie 44,
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
Rzecznik Ubezpieczonych
> Art. 481 k.c. - odsetki > wyrok s.apel. w Poznaniu z dnia 2005.06.02 I ACa 1867/04 OSA 2006/1/1
wyrok s.apel. w Poznaniu z dnia 2005.06.02 I ACa 1867/04 OSA 2006/1/1
Odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia głównego są tak dalece powiązane z tym świadczeniem, że uzasadnione pozostaje twierdzenie o ich akcesoryjności wobec tego świadczenia. W konsekwencji przymiot ten wymusza konieczność przyjęcia, że wraz z przedawnieniem roszczenia głównego przedawniają się roszczenia o świadczenia uboczne, choćby nie upłynął jeszcze termin ich przedawnienia. Przyjęcie takie ma istotną doniosłość procesową, bowiem zakłada, że w razie sporu między stronami w zakresie dochodzenia odsetek, nie może dochodzić do przekreślenia faktu przedawnienia należności głównej.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2005 r., na rozprawie, sprawy z powództwa "A." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W., przeciwko Wojciechowi S., o zapłatę, na skutek apelacji pozwanego, od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 21 września 2004 r., sygn. akt IX GC 276/04:
I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
a. powództwo oddala (pkt 1);
b. zasądza od powoda na rzecz pozwanego 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 3);
II. zasądza od powoda na rzecz pozwanego 6.520 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.
Pozwem wniesionym do Sądu Okręgowego w Poznaniu w dniu 13 października 2003 r., powodowa spółka z ograniczoną odpowiedzialnością "A." w W. wniosła o zasądzenie solidarnie od pozwanych Wojciecha S. i Macieja P. kwoty 56.484,66 zł wraz z odsetkami od dnia wniesienia pozwu i kosztami postępowania. Uzasadnieniem dla wnoszonego żądania miał być brak zapłaty za zakupiony od powódki w dniu 1 grudnia 2000 r. samochód ciężarowy, a przedmiot niniejszego postępowania stanowiła kwota skapitalizowanych odsetek za opóźnienie, liczonych od dnia 5 grudnia 2000 r.
Sąd Okręgowy zasądził powyższą kwotę wraz z kosztami w nakazie zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym, od którego pozwany Wojciech S. wniósł sprzeciw, w którym wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniósł zarzut potrącenia, braku legitymacji po stronie biernej oraz zarzut przedawnienia oparty na art. 554 k.c.
W stosunku do pozwanego Macieja P., nakaz zapłaty uprawomocnił się. Wyrokiem z dnia 21 września 2004 r., Sąd Okręgowy w Poznaniu zasądził od pozwanego Wojciecha S., odpowiedzialnego solidarnie z Maciejem P., na rzecz powoda kwotę 53.671,50 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 13 października 2003 r., oddalając powództwo w pozostałym zakresie oraz orzekł o kosztach postępowania.
U podstaw rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego legły następujące ustalenia faktyczne i prawne.
Działając w ramach spółki cywilnej, pozwani w dniu 21 maja 1998 r. zawarli z powodem umowę o świadczenie usług. Na jej podstawie wykonali na rzecz powoda usługę pozyskania klienta na zakup samochodu Tatra 7815-2, z tytułu czego obciążyli powoda fakturą nr 67/98 z dnia 9 września 1998 r. oraz usługę naprawy samochodu Iveco 4910, z tytułu czego obciążyli powoda fakturą nr 73/99 z dnia 8 czerwca 1999 r.
Należności te nie zostały uregulowane. W dniu 3 marca 2000 r. powód udzielił przedstawicielowi spółki cywilnej S-T pisemnego upoważnienia do odbioru, transportu i przygotowania do sprzedaży 3 sztuk samochodów ciężarowych Tatra, będących własnością powoda, a wymienionych w upoważnieniu. Upoważnienie obowiązywało do dnia 12 marca 2000 r. Pozwani obciążyli powoda fakturami o numerach: 0123/99/FYS z dnia 13 września 1999 r., nr 0176/007 FVS z dnia 3 listopada 2000 r., 178/00/FVS z dnia 9 listopada 2000 r., 179/00/FVS z dnia 9 listopada 2000 r., 0180/00/FVS z dnia 9 listopada 2000 r., 0181/00/FVS z dnia 9 listopada 2000 r. W ramach prowadzonej spółki cywilnej, pozwani zakupili od powoda w dniu 1 grudnia 2000 r. samochód ciężarowy Tatra 815 2S3 nr rej WXR 70/40. Cena została ustalona na kwotę 95.000 zł, jej płatność nastąpić miała w terminie 3 dni od daty wystawienia faktury. Faktura o numerze 328/5766/ST/XII/2000, wystawiona została w dniu 1 grudnia 2000 r. i wręczona pozwanemu Maciejowi P. Przedmiot sprzedaży został pozwanym wydany. W toku współpracy strony dopuszczały możliwość rozliczania wzajemnych zobowiązań w drodze dokonywania potrąceń. Do dnia wytoczenia przedmiotowej sprawy pozwani nie uiścili na rzecz powoda kwoty wynikającej z faktury o numerze 328/5766/ST/XIII2000 z dnia 1 grudnia 2000 r. Sąd wskazał, że faktury nr 123/99/FVS z dnia 13 września 1999 r., 0176/00/FVS z dnia 3 listopada 2000 r., 178/00/FVS z dnia 9 listopada 2000 r., 179/00/ FVS z dnia 9 listopada 2000 r., 0180/00/ FVS z dnia 9 listopada 2000 r., 0181/00/ FVS z dnia 9 listopada 2000 r. nie mogą stanowić same w sobie dowodu istnienia wierzytelności. Po rozważaniu stanu faktycznego, Sąd stwierdził, że roszczenie powoda w całości znajdowało oparcie w treści art. 481 k.c., to jednakże z uwagi na zgłoszony zarzut potrącenia i pozytywną weryfikację należności uwidocznionych w fakturach o nr 67/98 i 73/99, należało oddalić powództwo w tym zakresie. Brak było natomiast przesłanek do podzielenia twierdzeń stojących u podstaw dwóch pozostałych zarzutów. Dochodzona pozwem należność jest konsekwencją zobowiązania łączącego powódkę i pozwanych jako wspólników nieistniejącej już spółki cywilnej. Spółka ta została przekształcona w spółkę jawną, a jej wspólnicy, zgodnie z art. 553 § 3 k.s.h., stali się wspólnikami spółki jawnej, na którą przeszły zobowiązania spółki cywilnej także z tytułu kupna samochodu. Odpowiedzialność pozwanych, jako osób fizycznych, za zobowiązania spółki, uzasadniona jest z kolei treścią art. 22 § 2 k.s.h.
Wyrażona w tym przepisie reguła dawała możliwość zasądzenia roszczeń należnych od spółki także od samych pozwanych, którzy odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania.
Okoliczności tej nie zmienia subsydiarny charakter odpowiedzialności spółki i jej wspólników, ma on jedynie wpływ na prowadzenie egzekucji. W dalszym toku Sąd wskazał, że zarzut przedawnienia jako zarzut formalny winien zostać podniesiony przez pozwanego w sprzeciwie od nakazu zapłaty jeśli ten nie chciał narazić się na jego utratę (art. 503 k.p.c.). Sąd wskazał, że pozwany we wniesionym sprzeciwie podniósł okoliczności przedawnienia roszczenia, jednak nie dotyczyło to kwoty stanowiącej wartość przedmiotu sporu, a należności głównej, stanowiącej jedynie bazę do jej naliczania. Sąd zwrócił uwagę na to, że zarzut przedawnienia musi zostać sformułowany w sposób jasny i czytelny, a oświadczenie złożone na tę okoliczność nie może podlegać jakiejkolwiek interpretacji czy też wykładni Sądu. Nawet gdyby przyjąć procesową skuteczność zgłoszenia wspomnianego zarzutu, to należałoby uznać jego merytoryczną niezasadność.
Sąd Okręgowy nie podzielił w tym względzie prezentowanego przez Sąd Najwyższy stanowiska o dwuletnim terminie przedawnienia, właściwym także dla roszczeń odsetkowych wynikających z tytułu zawartej umowy sprzedaży (art. 554 k.c.), zobowiązanie odsetkowe ma charakter roszczenia o świadczenie okresowe i zgodnie z treścią art. 118 k.c., niezależnie od związku z zawartą umową sprzedaży, przedawnia się z upływem lat trzech, co wobec wniesienia przez powoda powództwa w październiku 2003 r. skutkowałoby uznaniem go za nieprzedawnione. W związku z tym, Sąd poddał analizie skuteczność zgłoszonego zarzutu potrącenia stwierdzając, że jest on częściowo zasadny, a mianowicie co do kwot objętych fakturami nr 67/98 z dnia 9 września 1998 r., 73/99 z dnia 8 czerwca 1999 r., łącznie obejmujących sumę 6.136,60 zł. Stan potrącalności powstał w dacie wystawienia faktury powoda o numerze 328/5766/ST/XII/2000 z dnia 1 grudnia 2000 r. O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając wyrok w całości.
Zarzucił mu naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 503 § 1 k.p.c. przejawiające się uznaniem, że pozwany nie wniósł skutecznie zarzutu przedawnienia w sprzeciwie od nakazu zapłaty; naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 118 k.c. w związku z art. 554 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów wyznaczających obliczanie terminu przedawnienia roszczeń z tytułu sprzedaży przez podmiot kwalifikowany wbrew stanowisku Sądu Najwyższego wyrażonemu w orzeczeniach z dnia 17 czerwca 2003 r., III CZP 37/03 i z dnia 28 kwietnia 2004 r., V CK 399/03; wadliwość w ustaleniach faktycznych będącą wynikiem naruszenia przepisów prawa procesowego - art. 328 § 2 k.p.c. i art. 217 § 1 k.p.c. w związku z art. 503 § 1 k.p.c. - przejawiającą się w brakach w uzasadnieniu przyczyn, dla których sąd odmówił przeprowadzenia istotnych dla rozpatrzenia sprawy dowodów (zeznania świadków uczestniczących w naprawie samochodu powoda); naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów - art. 233 § 1 k.p.c. - poprzez nieuzasadnioną odmowę wiarygodności i mocy dowodowej dowodom przedstawionym przez pozwanego, takim jak faktury VAT wystawione przez spółkę cywilną, umowa i upoważnienie; naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 553 § 1 k.s.h. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż obowiązki spółki przekształcanej, przysługują nie spółce powstałej z przekształcenia, lecz wspólnikom podmiotu przekształconego oraz art. 22 § 2 k.s.h. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w nieuwzględnieniu przy zastosowaniu tegoż przepisu art. 31 k.s.h. W oparciu o powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania.
Powódka nie zajęła stanowiska w kwestii zasadności apelacji.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego okazała się uzasadniona.
Powódka dochodziła kwoty pieniężnej - odsetek za opóźnienie od ceny samochodu marki Tatra. Sprzedaż samochodu udokumentowana była fakturą VAT a termin zapłaty ceny przypadał w dniu 4 grudnia 2000 r. Pozew w niniejszej sprawie wniesiono w dniu 13 października 2003 r. Analiza tych okoliczności w świetle zgromadzonego materiału procesowego w zestawieniu z treścią art. 117 § 2, art. 118 i art. 554 k.c. nakazuje uznać, że dochodzone roszczenie uległo przedawnieniu, a pozwany skutecznie podniósł zarzut przedawnienia. W obliczu takiego stwierdzenia brak jest potrzeby ustosunkowania się do innych zarzutów podniesionych przez skarżącego.
Zaistniałe w ostatnim okresie rozbieżności pojawiające się w określeniu terminu przedawnienia odsetek za opóźnienie, związanych ze sprzedażą dokonaną przez podmiot kwalifikowany (art. 554 k.c.), wyjaśniła uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2005 r., III CZP 42/04, opublikowana w Biuletynie SN nr 1 z 2005 r., poz. 9, Monitorze Prawniczym nr 4 z 2005 r., poz. 178 i Wokandzie nr 3 z 2005 r., poz. 1. Sąd Najwyższy wziąwszy pod uwagę wypracowane w doktrynie i judykaturze poglądy, rozważył wzajemny stosunek art. 118 i art. 554 k.c. wskazując, że dokonując ich interpretacji należy odnieść się do dwóch płaszczyzn jakie stanowią materię szczególną uregulowania zawartego w art. 118 k.c. Dotyczy to roszczeń okresowych i roszczeń związanych z działalnością gospodarczą. Ze względu na ich charakter, roszczenia te należy rozpatrywać oddzielnie, przy czym pierwszeństwo w procesie kwalifikacyjnym ma ustalenie czy dane świadczenie, do którego kieruje się dane roszczenie, ma charakter okresowy. W przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie nie ustala się już, czy związane jest z działalnością gospodarczą. Oznacza to, że roszczenie o świadczenie okresowe (do jakiego należy zaliczyć też odsetki za opóźnienie), przedawnia się w terminie 3 lat, chyba że przepis szczególny zawiera regulację odmienną. Za przepis szczególny uznać można jednakże tylko taki, który dotyczy roszczeń o świadczenia okresowe. Takim natomiast przepisem nie jest art. 554 k.c., który odnosi się wyłącznie do świadczeń głównych z umowy sprzedaży, a więc przede wszystkim do zapłaty ceny. Nie oznacza to jednak, że Sąd Najwyższy zaaprobował pogląd, zgodnie z którym istniałaby możliwość dochodzenia odsetek za opóźnienie, pomimo przedawnienia roszczenia o spełnienie świadczenia głównego. W ocenie tegoż Sądu, odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia głównego są tak dalece powiązane z tym świadczeniem, że uzasadnione pozostaje twierdzenie o ich akcesoryjności wobec tego świadczenia. W konsekwencji, przymiot ten wymusza konieczność przyjęcia, że wraz z przedawnieniem roszczenia głównego przedawniają się roszczenia o świadczenia uboczne, choćby nie upłynął jeszcze termin ich przedawnienia. Przyjęcie takie ma istotną doniosłość procesową, bowiem zakłada, że w razie sporu między stronami w zakresie dochodzenia odsetek nie może dochodzić do przekreślenia faktu przedawnienia należności głównej. Przenosząc powyższe rozważania na obszar poczynionych w sprawie ustaleń należy stwierdzić, że pozwany skutecznie podniósł w sprzeciwie zarzut przedawnienia dochodzonej kwoty. W świetle powyższych wywodów należałoby przyjąć, że zarzut taki byłby skuteczny nawet w przypadku uznania, że dotyczy on wyłącznie należności głównej.
W niniejszej sprawie brak wystarczających przyczyn dla takiego uznania, zważywszy na treść i kontekst jego wyrażenia oraz charakter samego zarzutu, który ze swej natury skierowany jest przeciwko dochodzonemu roszczeniu. Nie jest także istotne w jakiej kolejności zarzuty te zostały zgłoszone w piśmie procesowym. Sąd Apelacyjny natomiast aprobuje ustalenie sądu I instancji w zakresie legitymacji biernej pozwanego. Nie ma jednak potrzeby szerszego uzasadniania takiego ustalenia wobec uwzględnienia zarzutu przedawnienia i zmiany wyroku I instancji zgodnie z wnioskiem apelacji.
Mając na względzie powyższe rozważania, Sąd Apelacyjny uznał zasadność wniesionej apelacji i na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok, oddalając powództwo.
Sąd Apelacyjny zmienił także rozstrzygnięcie o kosztach za postępowanie przed sądem I instancji oraz orzekł o kosztach postępowania odwoławczego, kierując się treścią art. 98 i art. 108 § 1 k.p.c. O kosztach zastępstwa procesowego strony pozwanej w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, Sąd Apelacyjny orzekł w oparciu o § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie wysokości opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1649 z późn. zm.) a w postępowaniu odwoławczym dodatkowo także § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.
I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
a. powództwo oddala (pkt 1);
b. zasądza od powoda na rzecz pozwanego 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 3);
II. zasądza od powoda na rzecz pozwanego 6.520 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.
Pozwem wniesionym do Sądu Okręgowego w Poznaniu w dniu 13 października 2003 r., powodowa spółka z ograniczoną odpowiedzialnością "A." w W. wniosła o zasądzenie solidarnie od pozwanych Wojciecha S. i Macieja P. kwoty 56.484,66 zł wraz z odsetkami od dnia wniesienia pozwu i kosztami postępowania. Uzasadnieniem dla wnoszonego żądania miał być brak zapłaty za zakupiony od powódki w dniu 1 grudnia 2000 r. samochód ciężarowy, a przedmiot niniejszego postępowania stanowiła kwota skapitalizowanych odsetek za opóźnienie, liczonych od dnia 5 grudnia 2000 r.
Sąd Okręgowy zasądził powyższą kwotę wraz z kosztami w nakazie zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym, od którego pozwany Wojciech S. wniósł sprzeciw, w którym wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniósł zarzut potrącenia, braku legitymacji po stronie biernej oraz zarzut przedawnienia oparty na art. 554 k.c.
W stosunku do pozwanego Macieja P., nakaz zapłaty uprawomocnił się. Wyrokiem z dnia 21 września 2004 r., Sąd Okręgowy w Poznaniu zasądził od pozwanego Wojciecha S., odpowiedzialnego solidarnie z Maciejem P., na rzecz powoda kwotę 53.671,50 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 13 października 2003 r., oddalając powództwo w pozostałym zakresie oraz orzekł o kosztach postępowania.
U podstaw rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego legły następujące ustalenia faktyczne i prawne.
Działając w ramach spółki cywilnej, pozwani w dniu 21 maja 1998 r. zawarli z powodem umowę o świadczenie usług. Na jej podstawie wykonali na rzecz powoda usługę pozyskania klienta na zakup samochodu Tatra 7815-2, z tytułu czego obciążyli powoda fakturą nr 67/98 z dnia 9 września 1998 r. oraz usługę naprawy samochodu Iveco 4910, z tytułu czego obciążyli powoda fakturą nr 73/99 z dnia 8 czerwca 1999 r.
Należności te nie zostały uregulowane. W dniu 3 marca 2000 r. powód udzielił przedstawicielowi spółki cywilnej S-T pisemnego upoważnienia do odbioru, transportu i przygotowania do sprzedaży 3 sztuk samochodów ciężarowych Tatra, będących własnością powoda, a wymienionych w upoważnieniu. Upoważnienie obowiązywało do dnia 12 marca 2000 r. Pozwani obciążyli powoda fakturami o numerach: 0123/99/FYS z dnia 13 września 1999 r., nr 0176/007 FVS z dnia 3 listopada 2000 r., 178/00/FVS z dnia 9 listopada 2000 r., 179/00/FVS z dnia 9 listopada 2000 r., 0180/00/FVS z dnia 9 listopada 2000 r., 0181/00/FVS z dnia 9 listopada 2000 r. W ramach prowadzonej spółki cywilnej, pozwani zakupili od powoda w dniu 1 grudnia 2000 r. samochód ciężarowy Tatra 815 2S3 nr rej WXR 70/40. Cena została ustalona na kwotę 95.000 zł, jej płatność nastąpić miała w terminie 3 dni od daty wystawienia faktury. Faktura o numerze 328/5766/ST/XII/2000, wystawiona została w dniu 1 grudnia 2000 r. i wręczona pozwanemu Maciejowi P. Przedmiot sprzedaży został pozwanym wydany. W toku współpracy strony dopuszczały możliwość rozliczania wzajemnych zobowiązań w drodze dokonywania potrąceń. Do dnia wytoczenia przedmiotowej sprawy pozwani nie uiścili na rzecz powoda kwoty wynikającej z faktury o numerze 328/5766/ST/XIII2000 z dnia 1 grudnia 2000 r. Sąd wskazał, że faktury nr 123/99/FVS z dnia 13 września 1999 r., 0176/00/FVS z dnia 3 listopada 2000 r., 178/00/FVS z dnia 9 listopada 2000 r., 179/00/ FVS z dnia 9 listopada 2000 r., 0180/00/ FVS z dnia 9 listopada 2000 r., 0181/00/ FVS z dnia 9 listopada 2000 r. nie mogą stanowić same w sobie dowodu istnienia wierzytelności. Po rozważaniu stanu faktycznego, Sąd stwierdził, że roszczenie powoda w całości znajdowało oparcie w treści art. 481 k.c., to jednakże z uwagi na zgłoszony zarzut potrącenia i pozytywną weryfikację należności uwidocznionych w fakturach o nr 67/98 i 73/99, należało oddalić powództwo w tym zakresie. Brak było natomiast przesłanek do podzielenia twierdzeń stojących u podstaw dwóch pozostałych zarzutów. Dochodzona pozwem należność jest konsekwencją zobowiązania łączącego powódkę i pozwanych jako wspólników nieistniejącej już spółki cywilnej. Spółka ta została przekształcona w spółkę jawną, a jej wspólnicy, zgodnie z art. 553 § 3 k.s.h., stali się wspólnikami spółki jawnej, na którą przeszły zobowiązania spółki cywilnej także z tytułu kupna samochodu. Odpowiedzialność pozwanych, jako osób fizycznych, za zobowiązania spółki, uzasadniona jest z kolei treścią art. 22 § 2 k.s.h.
Wyrażona w tym przepisie reguła dawała możliwość zasądzenia roszczeń należnych od spółki także od samych pozwanych, którzy odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania.
Okoliczności tej nie zmienia subsydiarny charakter odpowiedzialności spółki i jej wspólników, ma on jedynie wpływ na prowadzenie egzekucji. W dalszym toku Sąd wskazał, że zarzut przedawnienia jako zarzut formalny winien zostać podniesiony przez pozwanego w sprzeciwie od nakazu zapłaty jeśli ten nie chciał narazić się na jego utratę (art. 503 k.p.c.). Sąd wskazał, że pozwany we wniesionym sprzeciwie podniósł okoliczności przedawnienia roszczenia, jednak nie dotyczyło to kwoty stanowiącej wartość przedmiotu sporu, a należności głównej, stanowiącej jedynie bazę do jej naliczania. Sąd zwrócił uwagę na to, że zarzut przedawnienia musi zostać sformułowany w sposób jasny i czytelny, a oświadczenie złożone na tę okoliczność nie może podlegać jakiejkolwiek interpretacji czy też wykładni Sądu. Nawet gdyby przyjąć procesową skuteczność zgłoszenia wspomnianego zarzutu, to należałoby uznać jego merytoryczną niezasadność.
Sąd Okręgowy nie podzielił w tym względzie prezentowanego przez Sąd Najwyższy stanowiska o dwuletnim terminie przedawnienia, właściwym także dla roszczeń odsetkowych wynikających z tytułu zawartej umowy sprzedaży (art. 554 k.c.), zobowiązanie odsetkowe ma charakter roszczenia o świadczenie okresowe i zgodnie z treścią art. 118 k.c., niezależnie od związku z zawartą umową sprzedaży, przedawnia się z upływem lat trzech, co wobec wniesienia przez powoda powództwa w październiku 2003 r. skutkowałoby uznaniem go za nieprzedawnione. W związku z tym, Sąd poddał analizie skuteczność zgłoszonego zarzutu potrącenia stwierdzając, że jest on częściowo zasadny, a mianowicie co do kwot objętych fakturami nr 67/98 z dnia 9 września 1998 r., 73/99 z dnia 8 czerwca 1999 r., łącznie obejmujących sumę 6.136,60 zł. Stan potrącalności powstał w dacie wystawienia faktury powoda o numerze 328/5766/ST/XII/2000 z dnia 1 grudnia 2000 r. O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając wyrok w całości.
Zarzucił mu naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 503 § 1 k.p.c. przejawiające się uznaniem, że pozwany nie wniósł skutecznie zarzutu przedawnienia w sprzeciwie od nakazu zapłaty; naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 118 k.c. w związku z art. 554 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów wyznaczających obliczanie terminu przedawnienia roszczeń z tytułu sprzedaży przez podmiot kwalifikowany wbrew stanowisku Sądu Najwyższego wyrażonemu w orzeczeniach z dnia 17 czerwca 2003 r., III CZP 37/03 i z dnia 28 kwietnia 2004 r., V CK 399/03; wadliwość w ustaleniach faktycznych będącą wynikiem naruszenia przepisów prawa procesowego - art. 328 § 2 k.p.c. i art. 217 § 1 k.p.c. w związku z art. 503 § 1 k.p.c. - przejawiającą się w brakach w uzasadnieniu przyczyn, dla których sąd odmówił przeprowadzenia istotnych dla rozpatrzenia sprawy dowodów (zeznania świadków uczestniczących w naprawie samochodu powoda); naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów - art. 233 § 1 k.p.c. - poprzez nieuzasadnioną odmowę wiarygodności i mocy dowodowej dowodom przedstawionym przez pozwanego, takim jak faktury VAT wystawione przez spółkę cywilną, umowa i upoważnienie; naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 553 § 1 k.s.h. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż obowiązki spółki przekształcanej, przysługują nie spółce powstałej z przekształcenia, lecz wspólnikom podmiotu przekształconego oraz art. 22 § 2 k.s.h. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w nieuwzględnieniu przy zastosowaniu tegoż przepisu art. 31 k.s.h. W oparciu o powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania.
Powódka nie zajęła stanowiska w kwestii zasadności apelacji.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego okazała się uzasadniona.
Powódka dochodziła kwoty pieniężnej - odsetek za opóźnienie od ceny samochodu marki Tatra. Sprzedaż samochodu udokumentowana była fakturą VAT a termin zapłaty ceny przypadał w dniu 4 grudnia 2000 r. Pozew w niniejszej sprawie wniesiono w dniu 13 października 2003 r. Analiza tych okoliczności w świetle zgromadzonego materiału procesowego w zestawieniu z treścią art. 117 § 2, art. 118 i art. 554 k.c. nakazuje uznać, że dochodzone roszczenie uległo przedawnieniu, a pozwany skutecznie podniósł zarzut przedawnienia. W obliczu takiego stwierdzenia brak jest potrzeby ustosunkowania się do innych zarzutów podniesionych przez skarżącego.
Zaistniałe w ostatnim okresie rozbieżności pojawiające się w określeniu terminu przedawnienia odsetek za opóźnienie, związanych ze sprzedażą dokonaną przez podmiot kwalifikowany (art. 554 k.c.), wyjaśniła uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2005 r., III CZP 42/04, opublikowana w Biuletynie SN nr 1 z 2005 r., poz. 9, Monitorze Prawniczym nr 4 z 2005 r., poz. 178 i Wokandzie nr 3 z 2005 r., poz. 1. Sąd Najwyższy wziąwszy pod uwagę wypracowane w doktrynie i judykaturze poglądy, rozważył wzajemny stosunek art. 118 i art. 554 k.c. wskazując, że dokonując ich interpretacji należy odnieść się do dwóch płaszczyzn jakie stanowią materię szczególną uregulowania zawartego w art. 118 k.c. Dotyczy to roszczeń okresowych i roszczeń związanych z działalnością gospodarczą. Ze względu na ich charakter, roszczenia te należy rozpatrywać oddzielnie, przy czym pierwszeństwo w procesie kwalifikacyjnym ma ustalenie czy dane świadczenie, do którego kieruje się dane roszczenie, ma charakter okresowy. W przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie nie ustala się już, czy związane jest z działalnością gospodarczą. Oznacza to, że roszczenie o świadczenie okresowe (do jakiego należy zaliczyć też odsetki za opóźnienie), przedawnia się w terminie 3 lat, chyba że przepis szczególny zawiera regulację odmienną. Za przepis szczególny uznać można jednakże tylko taki, który dotyczy roszczeń o świadczenia okresowe. Takim natomiast przepisem nie jest art. 554 k.c., który odnosi się wyłącznie do świadczeń głównych z umowy sprzedaży, a więc przede wszystkim do zapłaty ceny. Nie oznacza to jednak, że Sąd Najwyższy zaaprobował pogląd, zgodnie z którym istniałaby możliwość dochodzenia odsetek za opóźnienie, pomimo przedawnienia roszczenia o spełnienie świadczenia głównego. W ocenie tegoż Sądu, odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia głównego są tak dalece powiązane z tym świadczeniem, że uzasadnione pozostaje twierdzenie o ich akcesoryjności wobec tego świadczenia. W konsekwencji, przymiot ten wymusza konieczność przyjęcia, że wraz z przedawnieniem roszczenia głównego przedawniają się roszczenia o świadczenia uboczne, choćby nie upłynął jeszcze termin ich przedawnienia. Przyjęcie takie ma istotną doniosłość procesową, bowiem zakłada, że w razie sporu między stronami w zakresie dochodzenia odsetek nie może dochodzić do przekreślenia faktu przedawnienia należności głównej. Przenosząc powyższe rozważania na obszar poczynionych w sprawie ustaleń należy stwierdzić, że pozwany skutecznie podniósł w sprzeciwie zarzut przedawnienia dochodzonej kwoty. W świetle powyższych wywodów należałoby przyjąć, że zarzut taki byłby skuteczny nawet w przypadku uznania, że dotyczy on wyłącznie należności głównej.
W niniejszej sprawie brak wystarczających przyczyn dla takiego uznania, zważywszy na treść i kontekst jego wyrażenia oraz charakter samego zarzutu, który ze swej natury skierowany jest przeciwko dochodzonemu roszczeniu. Nie jest także istotne w jakiej kolejności zarzuty te zostały zgłoszone w piśmie procesowym. Sąd Apelacyjny natomiast aprobuje ustalenie sądu I instancji w zakresie legitymacji biernej pozwanego. Nie ma jednak potrzeby szerszego uzasadniania takiego ustalenia wobec uwzględnienia zarzutu przedawnienia i zmiany wyroku I instancji zgodnie z wnioskiem apelacji.
Mając na względzie powyższe rozważania, Sąd Apelacyjny uznał zasadność wniesionej apelacji i na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok, oddalając powództwo.
Sąd Apelacyjny zmienił także rozstrzygnięcie o kosztach za postępowanie przed sądem I instancji oraz orzekł o kosztach postępowania odwoławczego, kierując się treścią art. 98 i art. 108 § 1 k.p.c. O kosztach zastępstwa procesowego strony pozwanej w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, Sąd Apelacyjny orzekł w oparciu o § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie wysokości opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1649 z późn. zm.) a w postępowaniu odwoławczym dodatkowo także § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.