Wyszukiwarka:
Wczytuję
Rzecznik Ubezpieczonych,
Al. Jerozolimskie 44,
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
Rzecznik Ubezpieczonych
> Art. 481 k.c. - odsetki > wyrok s.apel. w Warszawie z dnia 1995.12.01 I ACr 760/95 OSA 1996/4/17
wyrok s.apel. w Warszawie z dnia 1995.12.01 I ACr 760/95 OSA 1996/4/17
Możność korzystania ze środków obrony w procesie cywilnym wynika z prawa strony do merytorycznego zbadania przez sąd powszechny zasadności jej stanowiska co do istoty sporu. Skorzystanie z tego prawa nie uzasadnia poglądu, że działaniem tym strona doprowadziła do zwłoki wykonania zobowiązania, uprawniającej wierzyciela do żądania naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. Zwłoka dłużnika jest kwalifikowanym opóźnieniem w spełnieniu świadczenia, a szkoda wierzyciela powstała na skutek zwłoki spełnienia świadczenia musi pozostawać w normalnym, adekwatnym związku przyczynowym ze zwłoką (art. 361 § 1 k.c.).
Powód Mirosław P. po ostatecznym sprecyzowaniu swoich żądań domagał się zasądzenia od Zakładu Ubezpieczeń i Reasekuracji "P." w L. kwoty 1.607.905.700 st. zł z odsetkami i kosztami procesu tytułem odszkodowania. Podał, że w dniu 30 września/1 października 1991 r. dokonane zostało włamanie do jego hurtowni papierosów w W. i skradziono papierosy wartości 853.662.610 st. zł. W dniu 1 października powód zawiadomił o włamaniu i kradzieży stronę pozwaną, z którą miał zawartą umowę ubezpieczenia mienia i w ciągu kilku dni złożył rachunek strat. Postanowieniem Prokuratury Rejonowej w W. z dnia 30 grudnia 1991 r. umorzone zostało dochodzenie w sprawie włamania z powodu niewykrycia sprawców. Wobec niewypłacenia odszkodowania, powód w dniu 19 stycznia 1992 r. wniósł pozew do sądu o zapłatę kwoty 800 mln st. zł., stanowiącej ustaloną w umowie sumę ubezpieczenia. Ta kwota zapłacona została w dwóch ratach w dniach 27 stycznia i 27 maja 1994 r. po wydaniu przez Sąd Wojewódzki rozpoczynającej tę sprawę kolejnych wyroków zasądzających i ich uprawomocnieniu.
Powód twierdząc, że na skutek nieuzasadnionej zwłoki strony pozwanej w wypłaceniu należnego mu odszkodowania poniósł szkodę podał, że na dochodzoną kwotę składają się: koszty związane z obsługą kredytu bankowego w wysokości 597.831.800 st. zł oraz zmniejszenie dochodów prowadzonej przez niego firmy w wysokości 1.010.073.900 st. zł; przedstawił ekspertyzę biegłego księgowego zawierającą obliczenie tych kwot.
Strona pozwana wnosiła o oddalenie powództwa.
Podniosła zarzut rei indicatae, a także zarzuciła, iż brak jest związku przyczynowego między niewypłacaniem przez nią odszkodowania, a roszczeniami powoda.
Wyrokiem wstępnym z dnia 11 maja 1995 r. Sąd Wojewódzki uznał roszczenie za usprawiedliwione w zasadzie. Sąd ocenił, iż nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, ponieważ w sprawie V GC 72/94 Sądu Wojewódzkiego w O., zakończonej wyrokiem z dnia 12 kwietnia 1994 r., toczącej się między tymi samymi stronami, istniał inny przedmiot sporu. Mianowicie, powód dochodził w tej sprawie odszkodowania należnego mu z tytułu umowy ubezpieczenia mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku, a roszczenie powództwa do wysokości 1.952 mln st. zł. wynikało ze wzrostu cen papierosów. Istnieje natomiast podstawa do uwzględnienia powództwa w oparciu o art. 477 § 1 k.c. w związku z art. 476 k.c., bowiem z momentem wydania przez prokuraturę postanowienia o umorzeniu postępowania, które przesądzało, że włamanie do hurtowni miało miejsce, wyjaśnione zostały okoliczności konieczne do ustalenia odpowiedzialności ubezpieczyciela.
Od tego wyroku wniosła rewizję strona pozwana; opiera ją na podstawach zaskarżenia z art. 368 pkt 4 i 5 k.p.c. i domaga się uchylenia wydanego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania, względnie odrzucenia pozwu.
Sąd Apelacyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Rewidujący twierdząc, iż powód w sprawie niniejszej domaga się odszkodowania w związku ze zwiększeniem cen papierosów i utratą korzyści pomija, że powód ograniczając powództwo do kwoty 1.607.905.700 st. zł podał inną podstawę faktyczną powództwa, odmienną od tej, którą zgłosił w pozwie. Sąd Wojewódzki poczynił w tej kwestii prawidłowe ustalenia zgodnie z treścią twierdzeń i wniosków powoda, co rewidujący pomija w treści wniesionej rewizji. W tej sytuacji, wniosek rewizji o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie pozwu z racji powagi rzeczy osądzonej należało ocenić jako niezasadny. Nietrafny również jest wywód rewizji w kwestii braku możliwości zastosowania przepisów o odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (art. 471 k.c.) w odniesieniu do niniejszej sprawy. Powód nie dochodzi roszczenia gwarancyjno-repartycyjnego z umowy, lecz odszkodowania za straty poniesione w związku ze spóźnionym wypłaceniem świadczenia z umowy.
Przepisy k.c. dotyczące umowy ubezpieczenia (art. 805-828) nie wyłączają stosowania przepisów ogólnych k.c. w odniesieniu do tego typu roszczeń, powstałych na tle wykonania umowy ubezpieczenia.
Tym niemniej Sąd Apelacyjny nie podziela poglądu Sądu meriti co do zasadności roszczenia dochodzonego. Stosownie do art. 481 § 2 k.c. w związku z art. 476 k.c., wierzyciel może żądać od dłużnika - na zasadach ogólnych - naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki, gdy ten nie spełnił świadczenia pieniężnego w oznaczonym terminie. Pismem z dnia 10 lutego 1995 r. - akta V GC 72/94 Sądu Wojewódzkiego w O. - strona pozwana wyraziła odmowę wypłacenia powodowi świadczenia z umowy ubezpieczenia, podając przyczyny tej odmowy, a następnie, po doręczeniu jej odpisu pozwu w tejże sprawie, pojęła obronę przed Sądem w kierunku przez siebie obranym. Wybór sposobów i środków obrony w postępowaniu sądowym należy do zainteresowanej strony, ewentualnemu nadużywaniu środków obrony przeciwdziałają sankcje prawne przewidziane w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (np. art. 217 § 2, 233 § 2, 255). Możność korzystania ze środków obrony w procesie cywilnym wynika z prawa strony do merytorycznego zbadania przez sąd powszechny zasadności jej stanowiska co do istoty sporu, skorzystanie z tego prawa nie uzasadnia poglądu, że działaniem tym strona doprowadza do zwłoki wykonania zobowiązania, uprawniającej wierzyciela do żądania naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. Zwłoka dłużnika jest kwalifikowana opóźnieniem w spełnieniu świadczenia, a szkoda wierzyciela powstała na skutek zwłoki spełnienia świadczenia musi pozostawać w normalnym, adekwatnym związku przyczynowym ze zwłoką (art. 361 § 1 k.c.).
Pozwanemu nie może być przypisana odpowiedzialność za przebieg i czas trwania procesu w sprawie V GC 72/94, (poprzednia sygnatura V GC 138/92) Sądu Wojewódzkiego w O., w której on podjął obronę przeciwko żądaniu powoda w ramach przysługujących mu uprawnień procesowych. Przebieg i czas trwania procesu leży w gestii sądu, jako organu władzy. Skoro zaś bezsporne jest, że strona pozwana zapłaciła powodowi świadczenie z umowy ubezpieczenia wraz z zasądzonymi z mocy art. 481 § 1 k.c. odsetkami po uprawomocnieniu orzeczeń z dnia 30 kwietnia 1993 r. i 19 kwietnia 1994 r., wydanych w powołanej wyżej sprawie, to nie ma podstaw do uznania, iż czasokres trwania tego procesu stanowić może o istnieniu po jej stronie zwłoki, skutkującej naprawienie szkody powoda na zasadach ogólnych po myśli art. 481 § 3 k.c. Odmienny pogląd Sądu Wojewódzkiego godzi w sens i celowość podejmowania przez stronę obrony w procesie o świadczenie.
Sąd Wojewódzki wadliwie ocenił, iż w sprawie może mieć zastosowanie art. 477 § 1 k.c. Roszczenie należało ocenić w kontekście art. 481 § 3 k.c., mającego zastosowanie w odniesieniu do świadczeń pieniężnych, co wymagało skorygowania przy rozpoznaniu rewizji.
Z mocy art. 390 § 1 k.p.c., Sąd Apelacyjny zaskarżony wyrok zmienił i oddalił powództwo, a o kosztach procesu orzekł stosownie do art. 98 § 1 i 3 k.p.c.
Powód twierdząc, że na skutek nieuzasadnionej zwłoki strony pozwanej w wypłaceniu należnego mu odszkodowania poniósł szkodę podał, że na dochodzoną kwotę składają się: koszty związane z obsługą kredytu bankowego w wysokości 597.831.800 st. zł oraz zmniejszenie dochodów prowadzonej przez niego firmy w wysokości 1.010.073.900 st. zł; przedstawił ekspertyzę biegłego księgowego zawierającą obliczenie tych kwot.
Strona pozwana wnosiła o oddalenie powództwa.
Podniosła zarzut rei indicatae, a także zarzuciła, iż brak jest związku przyczynowego między niewypłacaniem przez nią odszkodowania, a roszczeniami powoda.
Wyrokiem wstępnym z dnia 11 maja 1995 r. Sąd Wojewódzki uznał roszczenie za usprawiedliwione w zasadzie. Sąd ocenił, iż nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, ponieważ w sprawie V GC 72/94 Sądu Wojewódzkiego w O., zakończonej wyrokiem z dnia 12 kwietnia 1994 r., toczącej się między tymi samymi stronami, istniał inny przedmiot sporu. Mianowicie, powód dochodził w tej sprawie odszkodowania należnego mu z tytułu umowy ubezpieczenia mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku, a roszczenie powództwa do wysokości 1.952 mln st. zł. wynikało ze wzrostu cen papierosów. Istnieje natomiast podstawa do uwzględnienia powództwa w oparciu o art. 477 § 1 k.c. w związku z art. 476 k.c., bowiem z momentem wydania przez prokuraturę postanowienia o umorzeniu postępowania, które przesądzało, że włamanie do hurtowni miało miejsce, wyjaśnione zostały okoliczności konieczne do ustalenia odpowiedzialności ubezpieczyciela.
Od tego wyroku wniosła rewizję strona pozwana; opiera ją na podstawach zaskarżenia z art. 368 pkt 4 i 5 k.p.c. i domaga się uchylenia wydanego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania, względnie odrzucenia pozwu.
Sąd Apelacyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Rewidujący twierdząc, iż powód w sprawie niniejszej domaga się odszkodowania w związku ze zwiększeniem cen papierosów i utratą korzyści pomija, że powód ograniczając powództwo do kwoty 1.607.905.700 st. zł podał inną podstawę faktyczną powództwa, odmienną od tej, którą zgłosił w pozwie. Sąd Wojewódzki poczynił w tej kwestii prawidłowe ustalenia zgodnie z treścią twierdzeń i wniosków powoda, co rewidujący pomija w treści wniesionej rewizji. W tej sytuacji, wniosek rewizji o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie pozwu z racji powagi rzeczy osądzonej należało ocenić jako niezasadny. Nietrafny również jest wywód rewizji w kwestii braku możliwości zastosowania przepisów o odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (art. 471 k.c.) w odniesieniu do niniejszej sprawy. Powód nie dochodzi roszczenia gwarancyjno-repartycyjnego z umowy, lecz odszkodowania za straty poniesione w związku ze spóźnionym wypłaceniem świadczenia z umowy.
Przepisy k.c. dotyczące umowy ubezpieczenia (art. 805-828) nie wyłączają stosowania przepisów ogólnych k.c. w odniesieniu do tego typu roszczeń, powstałych na tle wykonania umowy ubezpieczenia.
Tym niemniej Sąd Apelacyjny nie podziela poglądu Sądu meriti co do zasadności roszczenia dochodzonego. Stosownie do art. 481 § 2 k.c. w związku z art. 476 k.c., wierzyciel może żądać od dłużnika - na zasadach ogólnych - naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki, gdy ten nie spełnił świadczenia pieniężnego w oznaczonym terminie. Pismem z dnia 10 lutego 1995 r. - akta V GC 72/94 Sądu Wojewódzkiego w O. - strona pozwana wyraziła odmowę wypłacenia powodowi świadczenia z umowy ubezpieczenia, podając przyczyny tej odmowy, a następnie, po doręczeniu jej odpisu pozwu w tejże sprawie, pojęła obronę przed Sądem w kierunku przez siebie obranym. Wybór sposobów i środków obrony w postępowaniu sądowym należy do zainteresowanej strony, ewentualnemu nadużywaniu środków obrony przeciwdziałają sankcje prawne przewidziane w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (np. art. 217 § 2, 233 § 2, 255). Możność korzystania ze środków obrony w procesie cywilnym wynika z prawa strony do merytorycznego zbadania przez sąd powszechny zasadności jej stanowiska co do istoty sporu, skorzystanie z tego prawa nie uzasadnia poglądu, że działaniem tym strona doprowadza do zwłoki wykonania zobowiązania, uprawniającej wierzyciela do żądania naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. Zwłoka dłużnika jest kwalifikowana opóźnieniem w spełnieniu świadczenia, a szkoda wierzyciela powstała na skutek zwłoki spełnienia świadczenia musi pozostawać w normalnym, adekwatnym związku przyczynowym ze zwłoką (art. 361 § 1 k.c.).
Pozwanemu nie może być przypisana odpowiedzialność za przebieg i czas trwania procesu w sprawie V GC 72/94, (poprzednia sygnatura V GC 138/92) Sądu Wojewódzkiego w O., w której on podjął obronę przeciwko żądaniu powoda w ramach przysługujących mu uprawnień procesowych. Przebieg i czas trwania procesu leży w gestii sądu, jako organu władzy. Skoro zaś bezsporne jest, że strona pozwana zapłaciła powodowi świadczenie z umowy ubezpieczenia wraz z zasądzonymi z mocy art. 481 § 1 k.c. odsetkami po uprawomocnieniu orzeczeń z dnia 30 kwietnia 1993 r. i 19 kwietnia 1994 r., wydanych w powołanej wyżej sprawie, to nie ma podstaw do uznania, iż czasokres trwania tego procesu stanowić może o istnieniu po jej stronie zwłoki, skutkującej naprawienie szkody powoda na zasadach ogólnych po myśli art. 481 § 3 k.c. Odmienny pogląd Sądu Wojewódzkiego godzi w sens i celowość podejmowania przez stronę obrony w procesie o świadczenie.
Sąd Wojewódzki wadliwie ocenił, iż w sprawie może mieć zastosowanie art. 477 § 1 k.c. Roszczenie należało ocenić w kontekście art. 481 § 3 k.c., mającego zastosowanie w odniesieniu do świadczeń pieniężnych, co wymagało skorygowania przy rozpoznaniu rewizji.
Z mocy art. 390 § 1 k.p.c., Sąd Apelacyjny zaskarżony wyrok zmienił i oddalił powództwo, a o kosztach procesu orzekł stosownie do art. 98 § 1 i 3 k.p.c.