Wyszukiwarka:
Wczytuję
Rzecznik Ubezpieczonych,
Al. Jerozolimskie 44,
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
Rzecznik Ubezpieczonych
> Art. 805 k.c. - pojęcie umowy ubezpieczenia > Uchwała z dnia 29 maja 1978 r. Sąd Najwyższy III CZP 32/78 OSNC 1979/3/45
Uchwała z dnia 29 maja 1978 r. Sąd Najwyższy III CZP 32/78 OSNC 1979/3/45
Brak podpisu ubezpieczonego od następstw nieszczęśliwych wypadków na deklaracji zgody w sytuacji, gdy ubezpieczony wyrażał wolę przystąpienia do ubezpieczenia i opłacał składkę, nie powoduje nieważności umowy ubezpieczeniowej.
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tomasza i Dariusza Ł. przeciwko Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w R. i Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń Inspektorat w P. o odszkodowanie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białej Podlaskiej z tymczasową siedzibą w Radzyniu Podlaskim postanowieniem z dnia 22 marca 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:
"Czy brak podpisanej deklaracji zgody przez ubezpieczonego od następstw nieszczęśliwych wypadków przy jednoczesnym wyrażeniu przez niego woli przystąpienia do tego ubezpieczenia powoduje nieistnienie lub nieważność umowy ubezpieczenia i nie rodzi przez to dla ubezpieczonego, albo dla jego następców prawnych roszczeń względem PZU jako ubezpieczyciela?"
postanowił udzielić następującej odpowiedzi:
Brak podpisu ubezpieczonego od następstw nieszczęśliwych wypadków na deklaracji zgody w sytuacji, gdy ubezpieczony wyrażał wolę przystąpienia do ubezpieczenia i opłacał składkę, nie powoduje nieważności umowy ubezpieczeniowej.
Przedstawione Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:
Z dniem 1.VII.1976 r. dokonano połączenia Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w P. z Zakładem Mleczarskim w R. Żona powoda, Barbara Ł., była od dnia 1.IV.1976 r. zatrudniona w Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej, która zgodnie z umową ubezpieczenia NW, zawartą z Inspektoratem PZU w P., potrącała pracownikom miesięczną składkę i przekazywała ją zakładowi ubezpieczeń. Składkę tę potrącano również Barbarze Ł., mimo iż ta nie podpisała deklaracji zgody na tego rodzaju ubezpieczenie. Barbara Ł. zmarła w dniu 28.VI.1976 r. w wyniku wypadku. W pozwie mąż i dzieci zmarłej domagali się zapłaty kwoty 15.000 zł z omawianego ubezpieczenia.
Pozwany PZU i Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska domagali się oddalenia powództwa, przy czym zakład ubezpieczeń zarzucał brak deklaracji zgody zmarłej, jako niezbędnego warunku powstania obowiązku świadczenia ubezpieczeniowego.
Wyrokiem z dnia 19 stycznia 1978 r. Sąd Rejonowy w Radzyniu Podlaskim powództwo w stosunku do PZU uwzględnił, oddalając je w stosunku do Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej. Sąd Rejonowy wyraził zapatrywanie, że skoro Barbarze Ł. potrącano - przez okres zatrudnienia - z wynagrodzenia miesięczną składkę, odprowadzaną następnie do PZU, i ta na to się godziła, to mimo braku wyrażenia zgody w tzw. deklaracji zgody przystąpiła ona do ubezpieczenia.
Powyższe stanowisko zakwestionował w rewizji zakład ubezpieczeń, a Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne sformułowane w przytoczonym wyżej pytaniu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Ogólne warunki ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków (zatwierdzone decyzją Ministra Finansów z dnia 11 sierpnia 1970 r. nr FR/RUM/4030-03/NW/70 ze zmianami zatwierdzonymi późniejszymi decyzjami Ministra Finansów) nie zawierają postanowień, z których wynikałoby, że do ważności umowy ubezpieczenia tego rodzaju wymagana jest określona forma czynności ze strony pracownika, w którego imieniu ubezpieczający zakład pracy (§ 10) składa w PZU wniosek o grupowe ubezpieczenie.
Także warunki specjalnego grupowego ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków pracowników uspołecznionych zakładów pracy (§ 3) nie wiążą ważności umowy ubezpieczenia z podpisaniem deklaracji zgody przez pracownika.
Poza tym przepisy tytułu XXVII k.c. (art. 805 i nast.) nie przewidują sankcji nieważności umowy ubezpieczenia w razie niezachowania szczególnej formy pisemnej.
Obowiązujące przepisy o formie czynności prawnych wyłączają nieważność jako skutek niezachowania zastrzeżonej i szczególnej formy, gdy skutek ten nie jest przewidziany w ustawie (art. 73 § 1 i 2 zdanie pierwsze k.c.). Zastrzeżenie szczególnej formy pisemnej bez rygoru nieważności powoduje w razie jej niezachowania, iż poczytuje się ją za zastrzeżoną wyłącznie dla celów dowodowych (art. 76 k.c.).
Dotyczy to również czynności prawnej, z której wynika zobowiązanie do świadczenia przewyższającego kwotę 10.000 zł (art. 75 § 1 k.c.).
Za takim znaczeniem deklaracji zgody pracownika przemawiały Wytyczne PZU w sprawie obsługi grupowych ubezpieczeń NW pracowników uspołecznionych zakładów pracy, stanowiące w § 2 ust. 6, że PZU po potwierdzeniu deklaracji zwraca je ubezpieczającemu zakładowi pracy w celu przechowywania ich jako dowodów ubezpieczenia poszczególnych pracowników.
Ponieważ powołane wyżej przepisy nie uzasadniały stanowiska, że brak podpisanej deklaracji zgody pracownika powodował nieważność umowy ubezpieczenia, należało przyjąć, że przystąpienie do ubezpieczenia objętego powołanymi wyżej ogólnymi warunkami ubezpieczenia może być wyrażone przez każde takie zachowanie się pracownika (czyny konkludentne), które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża tę wolę (art. 60 k.c.). Wyrazem takiego zamiaru jest w szczególności zgoda na potrącanie składek z przysługującego pracownikowi wynagrodzenia za pracę, odprowadzanych następnie do PZU, zwłaszcza gdy taki stan rzeczy trwa przez dłuższy czas.
Uzasadniało to odpowiedź jak w sentencji.
"Czy brak podpisanej deklaracji zgody przez ubezpieczonego od następstw nieszczęśliwych wypadków przy jednoczesnym wyrażeniu przez niego woli przystąpienia do tego ubezpieczenia powoduje nieistnienie lub nieważność umowy ubezpieczenia i nie rodzi przez to dla ubezpieczonego, albo dla jego następców prawnych roszczeń względem PZU jako ubezpieczyciela?"
postanowił udzielić następującej odpowiedzi:
Brak podpisu ubezpieczonego od następstw nieszczęśliwych wypadków na deklaracji zgody w sytuacji, gdy ubezpieczony wyrażał wolę przystąpienia do ubezpieczenia i opłacał składkę, nie powoduje nieważności umowy ubezpieczeniowej.
Przedstawione Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:
Z dniem 1.VII.1976 r. dokonano połączenia Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w P. z Zakładem Mleczarskim w R. Żona powoda, Barbara Ł., była od dnia 1.IV.1976 r. zatrudniona w Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej, która zgodnie z umową ubezpieczenia NW, zawartą z Inspektoratem PZU w P., potrącała pracownikom miesięczną składkę i przekazywała ją zakładowi ubezpieczeń. Składkę tę potrącano również Barbarze Ł., mimo iż ta nie podpisała deklaracji zgody na tego rodzaju ubezpieczenie. Barbara Ł. zmarła w dniu 28.VI.1976 r. w wyniku wypadku. W pozwie mąż i dzieci zmarłej domagali się zapłaty kwoty 15.000 zł z omawianego ubezpieczenia.
Pozwany PZU i Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska domagali się oddalenia powództwa, przy czym zakład ubezpieczeń zarzucał brak deklaracji zgody zmarłej, jako niezbędnego warunku powstania obowiązku świadczenia ubezpieczeniowego.
Wyrokiem z dnia 19 stycznia 1978 r. Sąd Rejonowy w Radzyniu Podlaskim powództwo w stosunku do PZU uwzględnił, oddalając je w stosunku do Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej. Sąd Rejonowy wyraził zapatrywanie, że skoro Barbarze Ł. potrącano - przez okres zatrudnienia - z wynagrodzenia miesięczną składkę, odprowadzaną następnie do PZU, i ta na to się godziła, to mimo braku wyrażenia zgody w tzw. deklaracji zgody przystąpiła ona do ubezpieczenia.
Powyższe stanowisko zakwestionował w rewizji zakład ubezpieczeń, a Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne sformułowane w przytoczonym wyżej pytaniu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Ogólne warunki ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków (zatwierdzone decyzją Ministra Finansów z dnia 11 sierpnia 1970 r. nr FR/RUM/4030-03/NW/70 ze zmianami zatwierdzonymi późniejszymi decyzjami Ministra Finansów) nie zawierają postanowień, z których wynikałoby, że do ważności umowy ubezpieczenia tego rodzaju wymagana jest określona forma czynności ze strony pracownika, w którego imieniu ubezpieczający zakład pracy (§ 10) składa w PZU wniosek o grupowe ubezpieczenie.
Także warunki specjalnego grupowego ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków pracowników uspołecznionych zakładów pracy (§ 3) nie wiążą ważności umowy ubezpieczenia z podpisaniem deklaracji zgody przez pracownika.
Poza tym przepisy tytułu XXVII k.c. (art. 805 i nast.) nie przewidują sankcji nieważności umowy ubezpieczenia w razie niezachowania szczególnej formy pisemnej.
Obowiązujące przepisy o formie czynności prawnych wyłączają nieważność jako skutek niezachowania zastrzeżonej i szczególnej formy, gdy skutek ten nie jest przewidziany w ustawie (art. 73 § 1 i 2 zdanie pierwsze k.c.). Zastrzeżenie szczególnej formy pisemnej bez rygoru nieważności powoduje w razie jej niezachowania, iż poczytuje się ją za zastrzeżoną wyłącznie dla celów dowodowych (art. 76 k.c.).
Dotyczy to również czynności prawnej, z której wynika zobowiązanie do świadczenia przewyższającego kwotę 10.000 zł (art. 75 § 1 k.c.).
Za takim znaczeniem deklaracji zgody pracownika przemawiały Wytyczne PZU w sprawie obsługi grupowych ubezpieczeń NW pracowników uspołecznionych zakładów pracy, stanowiące w § 2 ust. 6, że PZU po potwierdzeniu deklaracji zwraca je ubezpieczającemu zakładowi pracy w celu przechowywania ich jako dowodów ubezpieczenia poszczególnych pracowników.
Ponieważ powołane wyżej przepisy nie uzasadniały stanowiska, że brak podpisanej deklaracji zgody pracownika powodował nieważność umowy ubezpieczenia, należało przyjąć, że przystąpienie do ubezpieczenia objętego powołanymi wyżej ogólnymi warunkami ubezpieczenia może być wyrażone przez każde takie zachowanie się pracownika (czyny konkludentne), które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża tę wolę (art. 60 k.c.). Wyrazem takiego zamiaru jest w szczególności zgoda na potrącanie składek z przysługującego pracownikowi wynagrodzenia za pracę, odprowadzanych następnie do PZU, zwłaszcza gdy taki stan rzeczy trwa przez dłuższy czas.
Uzasadniało to odpowiedź jak w sentencji.