Szkodami spowodowanymi przez powódź w rozumieniu § 4 ust. 2 pkt 6 ogólnych warunków ubezpieczenia kontraktowanej produkcji roślinnej, zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 14 IV 1972 r., są szkody powstałe na terenach, które chociażby na krótki czas zostały pokryte wodą na skutek opadów deszczu.
Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Kazimierza J. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń w P. o zapłatę na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kaliszu z dnia 30.VI.1976 r.
uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo powyżej kwoty 40.000 zł z odsetkami oraz w części orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Kaliszu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji rewizyjnej; poza tym oddalił rewizję.
Według ustaleń i wniosków Sądu Wojewódzkiego, w dniu 9.VII.1973 r. powód zawarł umowę kontraktacji, na podstawie której zobowiązał się dostarczyć kontraktującemu z działki o obszarze 4 ha słomę lnianą roszoną, przy czym umowa ta dotyczyła także nasion lnianych. W czerwcu i lipcu 1974 r. w okolicy, w której znajdowała się działka powoda, wystąpiły obfite i długotrwałe opady deszczu. Wspomniana działka jest płaska i stąd woda utrzymywała się na jej powierzchni. Jeżeli zaś działka została pokryta warstwą wody "na większym obszarze" i woda ta utrzymywała się przez pewien czas, to doszło do powodzi w rozumieniu § 4 ust. 2 pkt 6 ogólnych warunków ubezpieczenia kontraktowanej produkcji roślinnej, zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 14.IV.1972 r., a skoro plony były ubezpieczone od skutków powodzi i powód poniósł szkodę zarówno w słomie roszonej, jak i w nasionach lnianych, to od PZU na rzecz powoda ulega zasądzeniu odszkodowanie w wysokości 89.556 zł.
Wyrok ten w części zasądzającej powyżej sumy 28.660 zł tytułem odszkodowania za szkody spowodowane przez powódź w samej słomie lnianej roszonej z obszaru 2,12 ha PZU zaskarża rewizją.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W myśl wyżej wymienionych ogólnych warunków umowa ubezpieczeniowa dochodzi do skutku z chwilą podpisania przez plantatora umowy kontraktacji, która zawiera klauzulę o obowiązku ubezpieczenia i zakresu odpowiedzialności PZU (§ 2 ust. 1 o.w.); dalej - przy szkodach powstałych wskutek powodzi odpowiedzialność PZU za te szkody rozpoczyna się od wysiewu nasion do gruntu lub od wysadzenia roślin (§ 8 ust. 1 pkt 2 o.w.); wreszcie - w razie szkody PZU potrąca składkę od kwoty przyznanego odszkodowania (§ 11 o.w.).
Stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że umowa kontraktacji dotyczyła także nasion lnianych, znajduje oparcie w aneksie podpisanym w dniu 4.VII.1974 r., w którym powód zobowiązał się dostarczyć kontraktującemu także wspomniane nasiona (s. 36). Wskutek podpisania tego aneksu, przy uwzględnieniu, że umowa kontraktacji zawiera klauzulę co do ubezpieczenia, zakresem odpowiedzialności PZU zostały objęte także szkody w nasionach lnianych (§ 2 ust. 1 o.w.). Powstały one w okresie trwania odpowiedzialności PZU (§ 8 ust. 1 pkt 2 o.w.), a składka ubezpieczeniowa ulega potrąceniu dopiero od kwoty przyznanego odszkodowania (§ 11 o.w.).
W konsekwencji chybione są zarzuty rewizji, według których nasiona lnu nie stanowiły przedmiotu ubezpieczenia, w szczególności dlatego, że tylko od wartości słomy roszonej opłacana była składka ubezpieczeniowa.
Z kolei co się tyczy kwestii, czy z obszaru 2,12 ha czy też z obszaru większego powód poniósł szkody spowodowane przez powódź w słomie lnianej roszonej i nasionach lnu, to § 4 ust. 2 o.w. określa w pkt 1-7, co uważa się za powódź w rozumieniu tych postanowień. W szczególności w myśl § 4 ust. 2 pkt 6 o.w. za powódź uważa się zalanie terenów na skutek ulewnych lub długotrwałych opadów deszczu przy sprawnie działających urządzeniach odwadniających. Według zaś żadnego z postanowień § 4 ust. 2 o.w. za szkody spowodowane przez powódź nie uważa się szkód spowodowanych przez same opady deszczu. Stosownie do wymienionego § 4 ust. 2 pkt 6 o.w. szkodami spowodowanymi przez powódź są szkody powstałe przez zalanie terenów na skutek opadów deszczu, tj. szkody spowodowane przez chociażby krótkotrwałe pokrycie wodą tych terenów na skutek opadów deszczu.
Reasumując, szkodami spowodowanymi przez powódź w rozumieniu § 4 ust. 2 pkt 6 na wstępie wymienionych ogólnych warunków ubezpieczenia kontraktowanej produkcji roślinnej są te szkody, które powstały na samych terenach i które chociażby na krótki czas zostały pokryte wodą na skutek opadów deszczu (przy prawidłowo działających urządzeniach odwadniających). Stąd pokrycie wodą "większego obszaru" działki powoda nie uzasadniało przyznania mu odszkodowania za szkody z całego jej obszaru. Możność zaś pokrycia wodą całej działki powoda o obszarze 4 ha PZU kwestionował, a w sprawie nie ma dowodu, według którego cała ta działka zostałaby pokryta wodą.
W konsekwencji stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do tego, że powód poniósł szkody spowodowane przez powódź w słomie lnianej roszonej i nasionach lnu z obszaru 4 ha, okazuje się dowolne.
Jednakże skoro z jednej strony - zarzuty co do przedmiotu ubezpieczenia okazały się chybione, a z drugiej - rewizja potrąca koszty powoda inaczej, niż to opiniuje biegły, nie zachodzi możliwość uchylenia wyroku w innej części jak w części zasądzającej ponad sumę nieco niższą od połowy zasądzonej sumy, tj. powyżej sumy 40.000 zł.