Rzecznik Ubezpieczonych

Wyszukiwarka:

Wczytuję
Rzecznik Ubezpieczonych > Art. 805 k.c. - pojęcie umowy ubezpieczenia > Wyrok z dnia 28 stycznia 1999 r. Sąd Najwyższy III CKN 147/98 OSP 1999/6/118

Wyrok z dnia 28 stycznia 1999 r. Sąd Najwyższy III CKN 147/98 OSP 1999/6/118

Sprzeczne jest z celem ubezpieczenia mienia od kradzieży lub rabunku objęcie nim także przedmiotów materialnych, które nie nadają się do zabrania celem przywłaszczenia (art. 65 k.c.).


Sąd Najwyższy po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z powództwa Andrzeja P. i Mirosława B. przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń i Reasekuracji "Warta" Spółka Akcyjna, Oddział w B., o zapłatę na skutek kasacji powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 27 listopada 1997 r. I ACa 344/97 uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok częściowy Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 30 czerwca 1997 r. i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu do rozstrzygnięcia w końcowym orzeczeniu wnioski stron o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Wojewódzki, wyrokiem częściowym z 30.VI.1997 r., zasądził od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń i Reasekuracji "Warta" S.A. - Oddziału w B. solidarnie na rzecz powodów Andrzeja P. i Mirosława B. kwotę 27.174 zł 48 gr z ustawowymi odsetkami, wskazując następującą podstawę faktyczną tego wyroku.
Powodowie zawiązali spółkę cywilną i w jej ramach od 10.VIII.1994 r. prowadzili klub rozrywkowy. W dniu 12.VIII.1994 r. zawarli z pozwanym Towarzystwem umowę ubezpieczenia od kradzieży z włamaniem środków obrotowych i wyposażenia. W dniu 21.XII.1994 r. nieznani sprawcy dokonali włamania do klubu i skradli magnetowid, magnetofon oraz alkohol, a ponadto zniszczyli sprzęt oświetleniowy, nagłośnienia, instalację elektryczną, urządzenia sanitarne, kolumny do piwa, wykładziny, pufy i inne urządzenia. Pozwane Towarzystwo przyznało powodom odszkodowanie za skradzione rzeczy i dodatkowo za naprawę uszkodzonych drzwi, wypłacając im z tego tytułu odpowiednią kwotę, natomiast - po niedojściu do skutku proponowanej ugody - odmówiło wypłaty odszkodowania za zniszczone urządzenia klubu.
Sąd Wojewódzki jednak uwzględnił w tym przedmiocie powództwo wspólników o zapłatę, zasądzając na ich rzecz wymienioną na wstępie kwotę.
Przeprowadzając ocenę prawną dokonanych ustaleń Sąd ten przyjął, że dochodzone roszczenie znajduje podstawę w postanowieniach § 3, § 4, § 13 i § 27 ogólnych warunków ubezpieczenia mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku 1992 r. W myśl bowiem tych postanowień ryzykiem ubezpieczeniowym w ramach takiego ubezpieczenia objęte zostały również szkody spowodowane zniszczeniem przez sprawców kradzieży urządzeń w pomieszczeniu, do którego dokonano włamania.
Sąd Apelacyjny, wyrokiem z 27.XI.1997 r., w uwzględnieniu apelacji strony pozwanej, zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego i powództwo oddalił. Sąd ten uznał za uzasadniony podniesiony w apelacji zarzut, że Sąd pierwszej instancji, zasądzając powództwo, dokonał na tle ogólnych warunków ubezpieczenia błędnej wykładni treści umowy ubezpieczenia zawartej przez strony. Zasądzone odszkodowanie stanowi bowiem wynagrodzenie szkody powstałej w mieniu powodów na skutek jego zniszczenia aktami wandalizmu, takie zdarzenie nie zostało objęte ryzykiem ubezpieczeniowym na podstawie umowy ubezpieczenia mienia od kradzieży z włamaniem. Do tego niezbędne było zawarcie umowy ubezpieczenia mienia od dewastacji w oparciu o § 42 ogólnych warunków ubezpieczenia, do czego jednak nie doszło.
Kasacja powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego wywiedziona została z obydwóch przewidzianych w art. 3931 k.p.c. podstaw zaskarżenia i zawiera wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku oraz "uwzględnienie powództwa" albo jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący utrzymują, że Sąd Apelacyjny dokonał błędnej wykładni art. 65 § 1 k.c. poprzez przyjęcie, że porozbijanie, połamanie i zdewastowanie ubezpieczonego mienia jest innym "zniszczeniem" niż przewidziane w § 3 pkt 2 ogólnych warunków ubezpieczenia, że ryzykiem ubezpieczeniowym objęta została wyłącznie szkoda spowodowana utratą mienia poprzez usunięcie jej spod władztwa ubezpieczonego oraz że wyklucza odpowiedzialność ubezpieczyciela okoliczność, iż dewastacja lokalu była głównym celem działania sprawców. Ponadto powodowie upatrują naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w błędnym przyjęciu, że odpowiedzialnością pozwanego Zakładu opartą na § 3 ust. 2 ogólnych warunków ubezpieczenia objęte zostały tylko takie uszkodzenia mienia, które pozostają w normalnym związku przyczynowym do włamania, i że ubezpieczenie mienia od dewastacji mogło nastąpić wyłącznie na podstawie zawarcia dodatkowej umowy, a także w tym, że Sąd Apelacyjny nie wziął pod rozwagę treści polisy i całości postanowień § 3, § 13 i § 25 ogólnych warunków ubezpieczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wbrew odmiennemu stanowisku wyrażonemu w kasacji, nie można zasadnie zarzucać Sądowi Apelacyjnemu, że niezgodnie z treścią § 3 ust. 2 ogólnych warunków ubezpieczenia mienia od kradzieży z włamaniem i rabunkiem z 1992 r. przyjął, iż w ramach tego ubezpieczenia odpowiedzialnością ubezpieczyciela objęte zostały tylko takie zniszczenia (uszkodzenia) ubezpieczonego mienia, które pozostają w normalnym związku przyczynowym z kradzieżą z włamaniem i z rabunkiem, a wobec tego ubezpieczyciel nie odpowiada za szkody pozostające poza tym związkiem. Trzeba uwzględnić, że wymienione ogólne warunki w wyraźnym postanowieniu rozróżniają ubezpieczenie mienia od kradzieży z włamaniem i rabunkiem oraz ubezpieczenie mienia od dewastacji, traktowanej jako dodatkowe ryzyko.
Co do ostatnio wymienionego ubezpieczenia § 42 ogólnych warunków stanowił, że na wniosek ubezpieczającego i po opłaceniu odrębnej składki umową ubezpieczenia może być objęty lokal i znajdujące się w nim mienie od zniszczenia lub uszkodzenia na skutek aktów wandalizmu i że ubezpieczenie od dewastacji jest uzupełnieniem pokrycia ubezpieczonego mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku (podobne postanowienia zawarte zostały w późniejszych ogólnych warunkach ubezpieczenia z lutego 1995 r.). Ponieważ § 3 ogólnych warunków włącza w zakres pojęcia szkody w mieniu ubezpieczonym od kradzieży także utratę lub ubytek wartości mienia z powodu "zniszczenia", to nieodzowne było ustalenie okoliczności pozwalających odróżnić takie zniszczenia od zniszczeń lub uszkodzeń spowodowanych aktami wandalizmu. I tutaj Sąd Apelacyjny prawidłowo uznał, że wyróżnikiem jest normalny związek przyczynowy pomiędzy działaniem sprawcy a powstałą szkodą. Jeżeli do zniszczenia (uszkodzenia) mienia doszło w normalnym następstwie działania złodzieja, a więc działania ukierunkowanego na jego zabór, to wówczas należy przyjąć, że szkoda powstała na skutek kradzieży. Z doświadczenia życiowego wynika zaś, że w normalnym toku rzeczy w trakcie kradzieży z włamaniem dochodzi nie tylko do zniszczenia lub uszkodzenia tych urządzeń, których przełamanie jest konieczne do tego, aby sprawca mógł dotrzeć do przedmiotów zamierzonej kradzieży (np. wyłamanie zamka w drzwiach, wycięcie fragmentu szyby, uszkodzenie kasety zawierającej biżuterię), ale także przy bezskutecznej próbie pokonywania oporu stawianego sprawcy przez samą materię kradzionego przedmiotu (np. zniszczenie cennego płótna przy uwalnianiu go od ram - przy usuwaniu elementów mocujących itp.), jak również w wyniku przypadkowych okazyjnych zdarzeń ściśle związanych z jego działaniem (np. rozbicie przedmiotu wykonanego z kryształu na skutek upuszczenia go przez sprawcę).
Natomiast w ramach umowy ubezpieczenia mienia od kradzieży ubezpieczyciel nie odpowiada za szkodę spowodowaną działaniem sprawcy ukierunkowanym na zniszczenie mienia, a nie na dokonanie kradzieży. Odmiennie, niż to chcą skarżący, Sąd Apelacyjny miał pełną podstawę do ustalenia, że rozmiar dokonanych spustoszeń w klubie powodów dostatecznie świadczy o tym, że dokonane one zostały aktem wandalizmu zmierzającym do uniemożliwienia powodom prowadzenia działalności gospodarczej, a przy tej okazji doszło do kradzieży określonych przedmiotów. Nie jest to jednak okoliczność przesądzająca o wyniku procesu. Rozstrzygające jest bowiem, czy i w jakim zakresie strony pozostawały w stosunku umowy ubezpieczenia mienia od dewastacji. W tym przedmiocie przesądzające znaczenie ma treść polisy, która jest dokumentem ubezpieczenia potwierdzającym zawarcie umowy ubezpieczenia (art. 809 k.c. § 17 ogólnych warunków ubezpieczenia). Powinna być ona tłumaczona zgodnie z dyrektywami art. 65 k.c.
Są przedmioty materialne, które z samej ich natury nie mogą być zabrane w celu przywłaszczenia (np. budynek, lokal). Są też przedmioty, które praktycznie nie mogą być skradzione (np. urządzenia trwale związane z budowlą). Jeżeli zatem treść polisy, odnoszącej się do ubezpieczenia mienia od kradzieży, wskazuje, że ubezpieczeniem objęte zostały takie właśnie przedmioty, to nieodzowne jest rozważenie, czy celem i zamiarem stron było ubezpieczenie ich od zniszczenia na skutek dewastacji, które w myśl wymienionych ogólnych warunków stanowi uzupełnienie świadczeń z umowy ubezpieczenia mienia od kradzieży. Z tego punktu widzenia charakterystyczne są postanowienia § 43 ogólnych warunków ubezpieczenia, odnoszące się do przedmiotu dodatkowego ubezpieczenia mienia od dewastacji. Odsyłają one w tym zakresie do postanowień dotyczących rzeczy ubezpieczonych od kradzieży, a m.in. do § 1 ust. 4 ogólnych warunków ubezpieczenia, który przedmiotem ubezpieczenia mienia od kradzieży obejmuje urządzenia i wyposażenie zakładów, magazynów, sklepów, biur. Jednocześnie zaś rozszerzają zakres ubezpieczenia mienia od dewastacji o elementy wbudowane tj. meble, meblościanki, kuchnie, boazerie, oświetlenie i inne elementy stanowiące wystrój wnętrza. Takie umawianie się co do przedmiotowego zakresu ubezpieczenia pozwala dzielić "urządzenia i wyposażenie" na te, które mogą być narażone na kradzież, i na te, których kradzież nie jest praktycznie możliwa. Wszystkie one mogą zostać objęte umową ubezpieczenia od dewastacji, natomiast pierwsze z nich - zarówno umową ubezpieczenia mienia od kradzieży, jak też umową ubezpieczenia od dewastacji. Można zatem mniemać, że § 1 ust 4 ogólnych warunków ubezpieczenia, stanowiąc o "urządzeniach i wyposażeniu", ma na uwadze przedmioty nadające się do kradzieży.
Rozważając sprawę w tym aspekcie należy stwierdzić, że treść polisy nr 029985 nie jest jednoznaczna. Z jednej bowiem strony, przy wypełnieniu druku polisy uległy wykreśleniu te fragmenty tekstu, które odnoszą się do ubezpieczenia mienia od dewastacji, ale z drugiej - włączono do ubezpieczenia w drodze dołączenia do polisy specyfikacji ubezpieczonych urządzeń i wyposażenia m.in. takie przedmioty, jak "system wentylacji", "bufet", "sprzęt oświetleniowy", a więc przedmioty, które mogą okazać się "elementami wbudowanymi". Ponieważ wymienione urządzenia i wyposażenie ubezpieczone było "na pierwsze ryzyko", tj. bez szczegółowego określenia zgłoszonych do ubezpieczenia przedmiotów, to treść umowy stron wymaga tym więcej tłumaczenia w odniesieniu do celu i zamiaru umawiających się stron.
Gdy zatem w podstawie rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego brak jest ustosunkowania się do podniesionych kwestii i nie jest dostatecznie wszechstronna związana z tym ocena zebranego w postępowaniu dowodowym materiału dowodowego w zakresie okoliczności istotnych dla ustalenia treści łączącego strony stosunku prawnego, to w omawianym tu zakresie zarzuty naruszenia art. 65 § 1 k.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c. należy uznać za usprawiedliwione. Skarżący nie bez racji odwołują się do okoliczności, które mogą wskazywać, że w skład ubezpieczonego mienia wchodziły także przedmioty nie nadające się do kradzieży oraz że ich wartość została wliczona do sumy ubezpieczenia, co odpowiednio podwyższało składkę ubezpieczeniową.
Z tych zasad i na podstawie art. 39313 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok częściowy Sądu pierwszej instancji i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania.

Informacje prasowe z rynku

23.05.2012 - Ubezpieczenia majątkowe

Odszkodowanie za nieprzestrzeganie uprawnień chorych w aptece

czytaj więcej



23.05.2012 - Ubezpieczenia na życie

Open Life TU Życie SA - błyskotliwy start-up

czytaj więcej



23.05.2012 - Zabezpieczenie emerytalne

Dane do uzyskania emerytury e-mailem do państw członkowskich UE

czytaj więcej