Konstrukcję umowy na korzyść osoby trzeciej przewidują ogólne prze­pisy umowy ubezpieczenia zawarte w Kodeksie cywilnym, tj. art. 808 § 1 kc, który stanowi lex specialis do art. 393 k.c. w takim zakresie, w jakim dopuszcza zawieranie umów ubezpieczenia na rzecz osoby nieoznaczonej. Ubezpiecze­nie na rzecz osoby trzeciej (oznaczonej bądź nieoznaczonej w umowie polega na tym, że ubezpieczający opłaca składki ubezpieczeniowe, a osoba trzecia jest uprawniona do świadczeń ze strony ubezpieczyciela - w przypadku ubez­pieczenia majątkowego - do wypłaty określonego odszkodowania za szkodę powstałą na skutek przewidzianego w umowie wypadku.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny po rozpoznaniu w dniu 14 września 2007 r. w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa „A." Spółki z o.o. w W. przeciwko  Towarzystwu Ubezpieczeń o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgo­wego w Olsztynie z dnia 10 maja 2007 r. sygn. akt V GC 98/06 oddala apelację i zasądza od pozwanego na rzecz powódki 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów pro­cesu w instancji odwoławczej.

Powódka „A." spółka z o.o. wnosiła o zasądzenie od pozwane­go Towarzystwa Ubezpieczeniowego  kwoty 180.000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 27 grudnia 2005 roku do dnia zapłaty, powołując się na łączącą strony umowę ubezpieczenia auto casco samo­chodu typu ciągnik siodłowy marki MAN (...), który został skradziony w dniu 25 listopada 2005 roku. Pozwane TU odmówiło wypłaty odszkodowania wobec stwierdzenia, że wymieniony pojazd był przedmiotem umowy najmu (§ 9 ust. 1 pkt. 14 o.w.u.).

Pozwane TU wnosiło też o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Nadto wskazywało, iż wartość pojazdu w chwili kradzieży to 139.700 złotych netto:

Wyrokiem z dnia 10 maja 2007 roku Sąd Okręgowy w Olsztynie zasądził id pozwanego na rzecz powódki kwotę 129.132 zł i 79 gr. z ustawowymi odsetkami od dnia 27 grudnia 2005 roku i oddalił powództwo w pozostałym zakresie i  orzekł o kosztach procesu.

Z ustaleń Sądu Okręgowego wynikało, iż powodowa spółka reprezentowa­ła przez A. N. zawarła W dniu 29 marca 2002 roku z Przedsiębiorstwem Budowlano -Handlowym „Z. N." umowę najmu samochodu typu ciągnik siodłowy marki MAAN (...).

W dniu 25 marca 2005 roku pracownik Przedsiębiorstwa Budowlano - Handlowego „Z. N." złożył przedstawicielowi pozwanego wniosek o ubezpieczenie ciągnika siodłowego, o którym była mowa wyżej i w tym samym dniu umowa aka została zawarta. Umowa obejmowała okres ubezpieczenia od 29.03.2005 r. do 28.03.2006 roku, suma ubezpieczenia wynosiła 180.000 złotych, a odszkodowanie z tej umowy miało być wypłacone bez podatku VAT. Ubezpieczającym  było Przedsiębiorstwo, a ubezpieczonym powodowa spółka, jak zaznaczono we wniosku. W dniu 25 listopada 2005 roku w wyniku dokonanego napadu ciągnik został skradziony, a postępowanie umorzone wobec nie wykrycia sprawców kradzieży. Pozwane TU odmówiło wypłaty odszkodowania, powołując się na zapisy § 9 ust. 1 pkt. 14 o.w.u., z których wynikało, iż ubezpieczyciel nie odpowiada za szkody podczas zarobkowego wynajmowania pojazdu (...).

W toku postępowania została ustalona wartość pojazdu skradzionego w da­lie 25.11.2005 r. na kwotę 157.542 złotych brutto, tj. 129.132, 79 złotych netto.

W tak ustalonym stanie faktycznym powództwo w przeważającej części Sąd uznał za zasadne. Spór, jaki wynikł w sprawie na tle regulacji § 9 ust. 1 pkt. 14 o.w.u. Sąd rozstrzygnął w ten sposób, że przyjął, iż cytowana regulacja ma zasto­sowanie wówczas, gdy zachodzi tożsamość między ubezpieczającym, a ubezpie­czonym. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Ubezpieczającym był najemca - Przedsiębiorstwo Budowlano-Handlowe „Z. N.", ubezpieczonym natomiast „A." sp. z o.o. Powódka pozostaje więc podmiotem uprawnionym do odszkodowania z zawartej umowy ubezpieczenia, umowy, której nie jest stroną. Ostatecznie zatem § 9 ust. 1 pkt. 14 o.w.u. nie miał w tej sytuacji zastosowa­nia. Wartość skradzionego ciągnika w kwocie netto wynosiła 129.132,79 złotych  i taką też kwotę Sąd zasądził z ustawowymi odsetkami od dnia 27.12.2005 r., uznając, iż od tej właśnie daty pozwany pozostawał w zwłoce (art. 481 § 1 i 2, art. 482 § 1 k.c. w zw. z art. 817 § 1 k.c).

O kosztach Sąd postanowił zgodnie z art. 100 k.p.c.

Powyższy wyrok w części zasądzającej (pkt. I i III) zaskarżyło pozwane TU, które podniosło w apelacji zarzut rażącego naruszenia § 9 ust. 1 pkt. 14 owu  AC oraz rażącego naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. i art. 479¹² § 1 k.p.c. i domagało się jego zmiany poprzez oddalenie powództwa w całości, zasądzenia kosztów za obie instancje według norm przepisanych, ewentualnie uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I-szej in­stancji przy uwzględnieniu kosztów dotychczasowego postępowania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja pozwanego nie mogła być uwzględniona.

Umowa ubezpieczenia skradzionego ciągnika siodłowego marki MAN  (...) zawarta w dniu 25.03.2005 roku pomiędzy pozwanym TU w O. z Przedsiębiorstwem Budowlano-Handlowym „Z. N." w W., będą­cym najemcą ubezpieczonego podmiotu, była umową na rzecz „osoby trzeciej" którą była powódka, czyli „A." sp. z o.o. w W. Przyjęta konstrukcja umowy ubezpieczenia, wywodząca się z umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej (art. 393 k.c.) została przewidziana w ogólnych warunkach ubezpieczenia pojaz­dów mechanicznych od utraty, zniszczenia lub uszkodzenia (AC)
 ...pozwanego TU, które weszły w życie w dniu 1 października 2004 roku (...). Podkreślić przy tym należało, iż z zapisu § 2 ust. 2 o.w.u., o których mowa wyżej, wynikało z kolei, iż postanowienia niniejsze stosuje się odpowiednio do osoby na rzecz której umo­wę taką zawartą, co nie było bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowego sporu. Przypomnieć w tym miejscu również wypadało, iż konstrukcję umowy na korzyść osoby trzeciej przewidują ogólne przepisy umowy ubezpieczenia zawarte w K.C., tj. art. 808 § 1 k.c. który stanowi lex specialis w stosunku do art. 393 k.c. w takim zakresie, w jakim dopuszcza zawieranie umów ubezpieczenia na rzecz osoby nieoznaczonej. Ubezpieczenie na rzecz (in. korzyść) osoby trzeciej (ozna­czonej bądź nieoznaczonej w umowie) polega na tym, iż ubezpieczający opłaca składki ubezpieczeniowe, a osoba trzecia jest uprawniona do świadczeń ze strony ubezpieczyciela - w przypadku ubezpieczenia majątkowego do wypłaty określonego odszkodowania za szkodę powstałą na skutek przewidzianego w umowie wypadku.

W okolicznościach sprawy niniejszej ubezpieczający wywiązał się z obo­wiązku zapłaty składki, natomiast pozwane TU odmówiło wypłaty odszkodowa­nia uprawnionej powódce mimo zajścia przewidzianego w umowie wypadku, podnosząc zarzut z § 9 ust. 1 pkt. 14 o.w.u., który to zarzut notabene Sąd I-szej instancji ocenił jako nieskuteczny w odniesieniu do osoby trzeciej.

Wbrew zarzutom apelacji stanowisko Sądu Okręgowego w tej zasadniczej kwestii jaką była nieuprawniona odmowa pokrycia szkody oparta na § 9 ust. 1 pkt. 14 o.w.u., uznać należało za całkowicie trafne. Nieuzasadniony był więc nie tylko zarzut błędnej interpretacji wskazywanego wyżej zapisu § 9 ust. 1 pkt. 14 o.w.u., ale także nieuzasadniony był zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. Sąd I-szej instancji wyraźnie wskazał przecież na charakter i istotę umowy ubezpieczenia, jako zawartej na rzecz osoby trzeciej, z której wywiódł pozytywne skutki dla powódki. Skutki te odpowiadają zasadzie odpowiedniego stosowania w sytuacji określonej w art. 393 k.c. obowiązujących strony umowy ubezpiecze­nia przepisów o.w.u. Owa „odpowiedniość" uzasadniona była okolicznościami, w jakich doszło do ubezpieczenia pojazdu będącego przedmiotem najmu, na rzecz jego właściciela.

Sąd nie kwestionował przy tym, że przepisy o.w.u. stanowiły i stanowią in­tegralną część umowy ubezpieczenia, którą zawarło Przedsiębiorstwo Budowlano-Handlowe „Z. N." z pozwanym TU. Nie można było jednak zapominać, iż te same przepisy o.w.u. wskazywały na „odpowiednie" ich stosowanie w przypadku zawarcia umowy na korzyść osoby trzeciej, o czym już wcześniej była mowa. Powódka zatem nie była de facto stroną umowy, ale poprzez zawarcie umowy ubezpieczenia stała się uprawnioną z tejże umowy. Najemca ciągnika w ten właś­nie sposób zabezpieczył jej interesy majątkowe, zabezpieczył również i własne. Ubezpieczyciel bezsprzecznie wiedział, iż ubezpieczony przedmiot jest wynaj­mowany od powodowej spółki. Potwierdziło to postępowanie dowodowe, w tym także prowadzone wcześniej postępowanie likwidacyjne, czego dowodzi chociaż­by pismo z dnia 15.03.2005 roku. Skoro ubezpieczy­ciel i druga strona umowy posiedli stosowną wiedzę na temat wynajmu ubezpie­czonego ciągnika, to nie mogli dopuścić do zawarcia „iluzorycznej" umowy na korzyść osoby trzeciej, co pozostałoby w całkowitej sprzeczności z celem takiej umowy, bądź prowadziłoby do jej nieważności. Zawarta umowa chroniła więc interes przedsiębiorstwa Budowlano-Handlowego „Z. N." z całymi konsekwen­cjami wynikającymi z o.w.u., zaś interes osoby trzeciej, tj. powódki - właścicielki ciągnika, niebędącej stroną umowy, w takim zakresie, w jakim odpowiednio sto­sowne przepisy o.w.u. wykluczały prowizoryczność ochrony wynikającej z umo­wy, z czym ubezpieczyciel się godził, mając pełną wiedzę na temat pochodzenia przedmiotu objętego ubezpieczeniem.

Uwzględniając konstrukcję zawartej umowy ubezpieczenia, zapisy o.w.u., cele samej umowy ubezpieczenia oraz stan wiedzy stron umowy, potwierdzić na­leżało, iż zarzut z § 9 ust. 1 pkt. 14 o.w.u. nie mógł być skutecznie podniesiony przez pozwane TU, a tym samym nie mogło być zwolnione z obowiązku wypłaty odszkodowania.(...)

W tych warunkach apelacja pozwanego, jako nietrafna i nie mogąca wy­wrzeć pożądanego skutku, podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k. p. c. (...).