Sytuacja prawna (prawa i obowiązki) ubezpieczającego i ubezpieczonego jest ukształtowana odmiennie. Na ubezpieczającym ciąży obowiązek zapłaty składki, od którego to obowiązku jest zwolniony ubezpieczony, który posiada z kolei ustawowe uprawnienie żądania świadczenia ubezpieczeniowego wprost od ubezpieczyciela, chyba że w umowie uzgodniono inaczej. W braku odmiennej umowy odszkodowanie lub należne świadczenie przysługuje osobie trzeciej bezpośrednio od ubezpieczyciela. Umowa może jednak przewidywać, że uprawnionym do odbioru świadczenia jest ubezpieczający, który następnie zobowiązany będzie do przelewu na ubezpieczonego wierzytelności wobec ubezpieczyciela lub do przekazania uzyskanego od ubezpieczyciela świadczenia, co określa się mianem pośredniego ubezpieczenia na rzecz osoby trzeciej

Sąd Okręgowy  w Gliwicach, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy o zapłatę na skutek apelacji powódki od  wyroku Sądu Rejonowego oddalił apelację.

Powódka w złożonym pozwie wniosła o zasądzenie od pozwanej kwoty 17.937,70 zł wraz z ustawowymi odsetkami oraz kosztami postępowania.
    W uzasadnieniu powódka podniosła, iż pozwana bezpodstawnie zaniżyła wartość skradzionego powódce pojazdu o 22.555,00 zł z powodu liczby przejechanych kilometrów i na tej podstawie wypłaciła powódce tylko 87.800,00 zł, a więc kwotę o 17.937,70 zł mniejszą niż należne odszkodowanie.
   
W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa i obciążenie powódki kosztami procesu.
W uzasadnieniu pozwana podniosła, iż w razie utraty pojazdu odszkodowanie zostaje określone w kwocie odpowiadającej wartości pojazdu w dniu ustalenia odszkodowania, z uwzględnieniem warunków umowy. Suma ubezpieczenia oraz wartość pojazdu, a także wysokość odszkodowania zostały obliczone na podstawie programu „Pojazdy Samochodowe – Wartości Rynkowe – Info-Ekspert”. Wartość rynkową samochodu powódki ustalono na kwotę 87.800,00 zł na podstawie notowań cen pojazdu marki MAN i jego typu z uwzględnieniem roku produkcji i okresu eksploatacji tego pojazdu, wyposażenia i jego stanu technicznego, zgodnie z treścią zawartej umowy ubezpieczenia. Zatem wypłacona powódce kwota odszkodowania stanowić winna pełne zaspokojenie jej roszczeń związanych z tą umową.
Z ostrożności procesowej pozwana podniosła zarzut braku legitymacji czynnej po stronie powódki, albowiem właścicielem przedmiotowego pojazdu jest Leasing S.A. oraz zarzut nie zgłoszenia wniosku dowodowego o dopuszczenie opinii biegłego na okoliczność ustalenia wartości pojazdu w sytuacji, gdy powódka kwestionuje ustalenie wartości pojazdu w procesie likwidacji szkody.

W toku postępowania strony podtrzymały swoje twierdzenia i wnioski.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy w Gliwicach oddalił powództwo i zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 2.417,00 zł tytułem kosztów procesu.
W uzasadnieniu Sąd Rejonowy uznał za słuszny zarzut pozwanej braku legitymacji czynnej po stronie powódki do występowania w niniejszym sporze. Powódka była uprawniona jedynie do używania przedmiotowego pojazdu, a właścicielem pojazdu jest Leasing S.A. Powódka, jako leasingobiorca zawarła umowę ubezpieczenia we własnym imieniu na rzecz właściciela pojazdu. Odszkodowanie z tytułu umowy ubezpieczenia wypłacane jest właścicielowi pojazdu, a ubezpieczającemu może być wypłacone tylko za zgodą ubezpieczonego. Powódka nie wykazała, aby dysponowała zgodą ubezpieczonej na wypłacenie odszkodowania.
    Pozwana tytułem odszkodowania wypłaciła właścicielowi pojazdu kwotę 87.800,00 zł, a w chwili otrzymania odszkodowania Leasing S.A. zrzekł się wszelkich praw własności do pojazdu marki MAN na rzecz pozwanej.
    W złożonej apelacji powódka wniosła zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki żądanej w pozwie kwoty wraz z odsetkami ustawowymi i kosztami postępowania procesowego, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z rozstrzygnięciem o kosztach.
    W uzasadnieniu powódka wskazała, iż stanowisko Sądu jest błędne. Stronami umowy ubezpieczenia są bowiem ubezpieczający, ubezpieczyciel oraz osoba trzecia, a zawarty stosunek prawny jest trójstronny. Umowa o świadczenie na rzecz osoby trzeciej nie jest samodzielna w tym sensie, że stanowi zawsze tylko zastrzeżenie dodane do innego stosunku zobowiązaniowego. Taka konstrukcja techniczno-prawna „przeadresowuje” świadczenie należne wierzycielowi na osobę trzecią. Dzięki takiemu skróceniu drogi świadczeń ułatwia ona i przyspiesza obrót.
    Zdaniem powódki wierzyciel zawierający umowę o świadczenie na rzecz osoby trzeciej może skutecznie żądać spełnienia zastrzeżonego świadczenia. Pozwana nie kwestionowała legitymacji materialnej powódki, korespondując z nią w trakcie postępowania likwidacyjnego. Powódka nigdy nie została poinformowana przez pozwaną o jakichkolwiek oświadczeniach leasingodawcy, mających wpływ na wysokość roszczeń powódki pomimo, iż taki obowiązek wynika z OWU.
    Powódka wskazała również, iż prawdopodobnie wyrok Sądu Rejonowego został oparty na OWU z 2005 roku, które nie były podstawą umowy zawartej pomiędzy stronami w 2004 roku.
Ponadto powódka nadmieniła, iż zawarta przez nią umowa ubezpieczenia byłą umową na rzecz osoby trzeciej sensu stricto polegającą na tym, że ubezpieczający ubezpiecza własny interes majątkowy, a jednocześnie wskazuje osobę uprawnioną do otrzymania świadczenia ubezpieczeniowego w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku ubezpieczeniowego. Interesem majątkowym powódki w tym konkretnym przypadku mogła być ekspektatywa nabycia prawa własności po zapłacie w toku trwania umowy leasingu wszystkich rat leasingowych oraz po jej upływie ceny wykupu przedmiotu leasingu, a także ochrona przed roszczeniami leasingodawcy na wypadek, gdyby powódka uszkodziła bądź utraciła niezabezpieczony pojazd. W takim wypadku powódka musiałaby z własnej kieszeni pokryć leasingodawcy szkodę odpowiadającą wartości pojazdu.
    Powódka uznała również, iż pogląd Sądu, że skoro odszkodowanie należy wypłacić bezpośrednio do rąk osoby trzeciej to tylko osoba trzecia ma uprawnienia z tytułu umowy ubezpieczenia, jest błędny. Gdyby do kradzieży pojazdu doszło po zapłacie przez powódkę wszystkich rat leasingowych, a przed przeniesieniem przez leasingodawcę własności i gdyby w takim przypadku ubezpieczyciel wypłacił osobie trzeciej sumę odszkodowania nie odpowiadającą sumie ubezpieczenia ani wartości skradzionego pojazdu, a równocześnie osoba trzecia nie wniosłaby żadnych innych roszczeń to przy przyjęciu rozumowania Sądu Rejonowego, leasingodawca nie poniósłby szkody w ogóle. Leasingobiorca znalazłby się natomiast w sytuacji, w której zapłacił całą cenę pojazdu oraz utracił ekspektatywę jego nabycia wobec jego kradzieży, zapłacił składki ubezpieczeniowe, ale nigdy nie dostanie odszkodowania.
    Powódka podniosła również, iż winna być traktowana, jako konsument i że powinny mieć do niej zastosowanie przepisy Tytułu III Księgi III Kodeksu cywilnego, w szczególności przepisy o wzorcach umownych i niedozwolonych postanowieniach umownych.
    Ponadto, zdaniem powódki, pozwana winna zostać obciążona kosztami procesu w całości z uwagi na jej zachowanie przed wytoczeniem powództwa i pouczanie powódki o możliwości wystąpienia z powództwem.
    Powódka wskazała również, iż pozwana nie kwestionowała wyliczenia powódki co do wartości przedmiotu sporu, a zatem powódka nie miała obowiązku jej dowodzenia w inny sposób, jak za pomocą przedstawionych w pozwie wyliczeń i faktów wynikających z załączonych dokumentów.
    W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o oddalenie apelacji powódki i utrzymanie w mocy wyroku Sądu Rejonowego oraz wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania w drugiej instancji.
    W uzasadnieniu pozwana uznała zarzuty powódki podniesione w apelacji za chybione i nie zasługujące na uwzględnienie. Zdaniem powódki Sąd I instancji nie naruszył dyspozycji przepisu art. 805 k.c. oraz przepisów prawa procesowego, mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Również ustalenia Sądu co do braku legitymacji procesowej powódki do wystąpienia w przedmiotowym sporze są prawidłowe. Właścicielem ciągnika siodłowego wg treści dowodu rejestracyjnego był Leasing S.A. i w braku stosownej treści cesji tylko on mógł dochodzić roszczeń od ubezpieczyciela. Roszczenia powódki nie zostały również wykazane dowodowo, gdyż powódka nie wykazała jaka była wartość ciągnika siodłowego, a tym samym jakiej kwoty odszkodowania mogła dochodzić w pozwie.
             
 Sąd Okręgowy zważył:
Apelacja powódki nie zasługuje na uwzględnienie.
W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał procesowy Sąd Rejonowy poczynił właściwe ustalenia, które Sąd Okręgowy przyjmuje za własne podzielając w pełni zarówno dokonaną ocenę dowodów jak i wykładnię prawa materialnego.
    Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd prawa materialnego a to art. 805 § 1 kc i art. 808 § 3 i 4 kc stwierdzić należy, iż są one bezzasadne.
    Zgodnie z treścią art. art. 808 § 1, § 3 i § 4 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy ubezpieczenia umowę ubezpieczenia można zawrzeć także na rzecz osoby trzeciej. Osoba trzecia może nie być w umowie wymieniona. Ubezpieczający może w czasie trwania umowy wskazywać osoby, na których rzecz została zawarta umowa. Jeżeli nie umówiono się inaczej, osobie trzeciej przysługuje bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń odszkodowanie lub świadczenie należne z tytułu tej umowy. Odszkodowanie lub świadczenie z tytułu umowy ubezpieczenia na rzecz osoby trzeciej zakład ubezpieczeń może wypłacić ubezpieczającemu za zgodą osoby, na której rzecz umowa ubezpieczenia została zawarta.
Z powyższej regulacji wynika, iż ubezpieczony nie jest stroną umowy ubezpieczenia, która została zawarta pomiędzy ubezpieczycielem i ubezpieczającym na jego rzecz, dla zabezpieczenia de facto jego interesu, ma roszczenie względem ubezpieczyciela o wypłatę odszkodowania. Stwierdzić zatem należy, iż takiego uprawnienia w niniejszej sprawie nie miała powódka. Jak wynika z treści zawartej umowy ubezpieczenia właścicielem pojazdu – ubezpieczonym był Leasing S.A., a powódka zaś na podstawie umowy leasingu była jedynie jego użytkownikiem.
Powódka wnosząc pozew powinna mieć na względzie treść Ogólnych Warunków Ubezpieczenia, z którymi zapoznała się podpisując umowę ubezpieczenia. We wspomnianych OWU wyjaśniono w § 4 punkt 14, iż osoba zawierająca umowę na rzecz właściciela jest to posiadacz pojazdu lub inna osoba nie będąca jego właścicielem zawierająca umowę ubezpieczenia we własnym imieniu na rzecz właściciela, gdzie dla przykładu wskazano stosunek korzystający leasingobiorca, z którym to stosunkiem mamy do czynienia w niniejszym wypadku. Ponadto w § 26 napisano wprost, iż odszkodowanie wypłacane jest właścicielowi pojazdu, a jak już powyżej wskazano właścicielem pojazdu jest spółka Leasing S.A., a powódka była na podstawie umowy leasingu jedynie jego użytkownikiem.
Przytaczając OWU należy w tym miejscu stwierdzić, iż zarzut powódki w tym zakresie jakoby Sąd Rejonowy oparł swoje rozstrzygnięcie o treść OWU autocasco z dnia 17.11.2005r., które doręczyła Sądowi pozwana, jest bezpodstawny, bowiem jak wynika z akt sprawy pozwana doręczyła Sądowi OWU z dnia 25.04.2004r.- obowiązujące w dniu zawarcia umowy ubezpieczenia.
Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, ze w żaden sposób z dołączonych dokumentów nie wynikało uprawnienie powódki do dochodzenia na swoją rzecz odszkodowania za skradziony pojazd.
Wyjaśnić należy, że sytuacja prawna (prawa i obowiązki) ubezpieczającego i ubezpieczonego jest ukształtowana odmiennie. Na ubezpieczającym ciąży obowiązek zapłaty składki, od którego to obowiązku jest zwolniony ubezpieczony, który posiada z kolei ustawowe uprawnienie żądania świadczenia ubezpieczeniowego wprost od ubezpieczyciela, chyba że w umowie uzgodniono inaczej.
W braku odmiennej umowy odszkodowanie lub należne świadczenie przysługuje osobie trzeciej bezpośrednio od ubezpieczyciela. Umowa może jednak przewidywać, że uprawnionym do odbioru świadczenia jest ubezpieczający, który następnie zobowiązany będzie do przelewu na ubezpieczonego wierzytelności wobec ubezpieczyciela lub do przekazania uzyskanego od ubezpieczyciela świadczenia, co określa się mianem pośredniego ubezpieczenia na rzecz osoby trzeciej (tak Andrzej Chróścicki Komentarz do art. 808 kodeksu cywilnego (Dz.U.64.16.93).
Powódka nie wykazała, w żaden sposób, iż jest uprawniona do dochodzenia, a w następstwie do odebrania świadczenia należącego się ubezpieczonemu. Należy wskazać ponadto, że odszkodowanie zostało wypłacona właścicielowi pojazdu, a ten zrzekł się wszelkich praw własności do skradzionego pojazdu na rzecz pozwanej. Powódka dochodząc zapłaty w niniejszym procesie nie była już nawet użytkownikiem pojazdu.
Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, iż powódka nie miała legitymacji procesowej czynnej do występowania w niniejszym procesie o zapłatę odszkodowania na swoją rzecz, a zatem dalsze rozważania zarzutów apelacji należy uznać za bezprzedmiotowe.
      Mając powyższe na względzie na mocy art. 385 k.p.c. Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji.
      O kosztach postępowania Sąd Odwoławczy nie orzekał, w związku z faktem, iż w trybie art. 4799 k.p.c. zwrócono pozwanej odpowiedź na apelację brak było po jej stronie żądania zwrotu kosztów procesu.