Wyszukiwarka:
Wczytuję
Rzecznik Ubezpieczonych,
Al. Jerozolimskie 44,
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
Rzecznik Ubezpieczonych
> Art. 812 k.c. - ogólne warunki ubezpieczenia > Uchwała z dnia 12 grudnia 1997 r. Sąd Najwyższy III CZP 65/97 OSNC 1998/4/55, Wokanda 1998/1/7, M.Prawn. 1998/2/4, Prok.i Pr. 1998/3/28, M.Prawn. 1998/6/233, Wokanda 1998/7/1
Uchwała z dnia 12 grudnia 1997 r. Sąd Najwyższy III CZP 65/97 OSNC 1998/4/55, Wokanda 1998/1/7, M.Prawn. 1998/2/4, Prok.i Pr. 1998/3/28, M.Prawn. 1998/6/233, Wokanda 1998/7/1
Zawładnięcie, przeznaczonym do wynajmowania, pojazdem przez osobę posługującą się fałszywym dowodem tożsamości, jest kradzieżą pojazdu w rozumieniu § 5 ust. 1 pkt 6 ogólnych warunków ubezpieczenia auto-casco, zatwierdzonych uchwałą nr UZ 109/94 z dnia 25 listopada 1994 r. Zarządu PZU SA z późniejszymi zmianami.
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej J. Szewczyka, w sprawie z powództwa Waldemara R. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń SA - I Inspektorat w K. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 12 grudnia 1997 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach, postanowieniem z dnia 10 października 1997 r. sygn. akt (...), do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 k.p.c.:
"Czy w pojęciu kradzieży określonym w § 5 ust. 1 pkt 6 ogólnych warunków ubezpieczenia auto-casco zatwierdzonych uchwałą nr UZ 109/94 z dnia 25 listopada 1994 r. Zarządu PZU z późn. zm. mieści się także sytuacja, gdy ubezpieczający trudniący się zarobkowo wynajmem przyczep samochodowych, które ubezpieczył, wynajął przyczepę osobie, która posługiwała się fałszywym dowodem osobistym i nie została mu ona zwrócona?"
podjął następującą uchwałę:
Zawładnięcie, przeznaczonym do wynajmowania, pojazdem przez osobę posługującą się fałszywym dowodem tożsamości, jest kradzieżą pojazdu w rozumieniu § 5 ust. 1 pkt 6 ogólnych warunków ubezpieczenia auto-casco, zatwierdzonych uchwałą nr UZ 109/94 z dnia 25 listopada 1994 r. Zarządu PZU SA z późniejszymi zmianami.
Sąd Rejonowy w Kielcach wyrokiem z dnia 20 lutego 1997 r. sygn. akt (...) oddalił powództwo Waldemara R. przeciwko pozwanemu ubezpieczycielowi o zapłatę.
Sąd pierwszej instancji ustalił, że strony sporu zawarły umowę ubezpieczenia AC dotyczącą przyczepy, którą powód wynajął osobie posługującej się sfałszowanym dowodem tożsamości, a która to przyczepa nie została następnie powodowi zwrócona. W ocenie tegoż sądu, stosownie do treści § 5 ust. 1 pkt 6 ogólnych warunków ubezpieczenia auto-casco (cyt. dalej jako "o.w.u. AC"), nie jest objęta ochroną ubezpieczeniową pozwanego utrata pojazdu wskutek jego kradzieży przez najemcę nie uczestniczącego w sporze.
Rozpoznając apelację powoda od powyższego wyroku Sąd Wojewódzki uznał, że powstało zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które sąd ten przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., formułując je w sentencji swego postanowienia z dnia 10 października 1997 r. sygn. akt (...).
W ocenie sądu odwoławczego istnieją podstawy do przyjęcia odmiennego stanowiska, aniżeli stanowisko zajęte przez pozwanego ubezpieczyciela i Sąd Rejonowy, którzy uznali, że utrata przyczepy, w sposób ustalony przez ten ostatni sąd, nie mieści się w pojęciu kradzieży określonym w § 5 ust. 1 pkt 6 o.w.u. AC pozwanego ubezpieczyciela.
Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że skoro ubezpieczyciel zawarł umowę ubezpieczenia wynajmowanej zarobkowo przyczepy, zagarniętej następnie przez nie ustalonego sprawcę, to taka sytuacja mieści się w pojęciu kradzieży użytym w § 5 ust. 1 pkt 1 o.w.u. AC pozwanego ubezpieczyciela, mimo że nie został spełniony warunek "zabezpieczenia z należytą starannością poza pojazdem kluczyków i dokumentów pojazdu".
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Niniejsza sprawa jest sprawą o świadczenie, w której nie przysługuje stronom kasacja, uwzględniając zarówno wartość przedmiotu sporu, jak i wartość przedmiotu zaskarżenia określoną w apelacji. W tej sytuacji Sąd Wojewódzki mógł skorzystać z możliwości wynikającej z art. 390 § 1 k.p.c.
Udzielając na przedstawione pytanie odpowiedzi pozytywnej Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:
Strony zawarły w dniu 8 stycznia 1996 r. umowę dobrowolnego ubezpieczenia komunikacyjnego AC. Treść stosunku zobowiązaniowego, powstałego w wyniku zawarcia tej umowy, określona została zarówno treścią umowy wynikającą z polisy nr (...), jak również treścią ogólnych warunków ubezpieczenia AC, których tekst powód otrzymał przy zawarciu umowy, potwierdzając ten fakt własnoręcznym podpisem.
Z treści polisy jednoznacznie wynika, że przedmiotem ubezpieczenia była przyczepa, oznaczona indywidualizującymi ją cechami, której charakter użytkowania został wyraźnie określony jako zarobkowy wynajem. Zakres ubezpieczenia strony określiły w polisie jako pełny, przyjmując zarazem, że uzgodniona suma ubezpieczenia stanowi 100% wartości pojazdu.
W tej sytuacji nie może nasuwać wątpliwości stwierdzenie, że przedmiotem ubezpieczenia były przyczepa użytkowana przez powoda w szczególny sposób, a mianowicie służąca mu do odpłatnego wynajmowania osobom trzecim.
Już w tej części łączącej strony umowy można więc dopatrzeć się sprzeczności treści umowy z brzmieniem § 9 ust. 2 pkt 4 o.w.u. AC pozwanego, gdyż treść wymienionego postanowienia o.w.u. AC wyłącza poza zakres objęty ubezpieczeniem AC szkody powstałe w pojazdach wynajmowanych (rent a car). Jednakże w razie wystąpienia takiej sprzeczności między umową a treścią wzorca ustawodawca daje wyraźny priorytet postanowieniom umowy, a to w art. 3851 k.c.
Ta okoliczność nie może być zupełnie pomijana przy interpretowaniu postanowień o.w.u. AC pozwanego, których treść także określa prawa i obowiązki stron umowy.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (jedn. tekst: Dz. U. z 1996 r. Nr 11, poz. 62 z późn. zm.), ogólne warunki ubezpieczeń dobrowolnych, a takimi są przecież także o.w.u. AC pozwanego, ustala zakład ubezpieczeń. Ogólne warunki ubezpieczenia są więc swoistą instytucją prawa ubezpieczeniowego, która nie mieści się w ramach pojęciowych ani "wzoru umowy", ani "regulaminu", a stanowi trzecią część wzorca umownego spośród wymienionych w art. 385 § 1 k.c. Ponieważ tę postać wzorca dotyczącego ubezpieczeń dobrowolnych kreuje zakład ubezpieczeń, a więc strona umowy, czyniąc to na podstawie upoważnienia wynikającego z ustawy, przeto charakter prawny tychże o.w.u. AC można określić mianem kwalifikowanego wzorca nienormatywnego, bo zawierającego postanowienia o charakterze umownym, a nie przepisy prawa stanowionego przez ustawodawcę. Jednakże jako "prawo umowne" (lex contractus) trzeba je wykładać tak, jak przepisy prawa (por. orz. SN z dnia 18 lutego 1958 r. 2 CR 214/57, OSN 1959, poz. 84). Ta konstatacja nie sprzeciwia się jednak stwierdzeniu, że w razie niejasności, a zwłaszcza wątpliwości co do sformułowania i rozumienia treści postanowień o.w.u. AC, należy je interpretować na korzyść ubezpieczającego. Trafnie uznano już wcześniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego, iż byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, by wadliwa, niedbała, czy nawet nieprecyzyjna redakcja postanowień o.w.u. AC, wydanych przez profesjonalistę ubezpieczyciela, obciążała ubezpieczającego (por. orzecz. SN z dnia 24 lipca 1959 r. 4 CR 1027/58, OSPiKA 1961, poz. 32). W nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego również dominuje słuszna tendencja do zapewnienia wzmożonej ochrony - w granicach obowiązującego prawa - ubezpieczającemu, będącemu stroną umowy ubezpieczenia auto-casco, który w chwili utraty pojazdu nabytego w dobrej wierze, a uprzednio skradzionego, nie uzyskał jeszcze prawa własności na podstawie art. 169 § 2 zd. 1 k.c. (por. uchwałę SN z dnia 8 lipca 1992 r. III CZP 80/92, OSNCP 1993, z. 1-2, poz. 14, oraz uchwałę składu siedmiu sędziów SN z dnia 31 marca 1993 r. III CZP 1/93, OSNCP 1993, z. 10, poz. 170).
Ponadto przy dokonywaniu interpretacji treści § 5 ust. 1 pkt 6 o.w.u. AC pozwanego nie można zapominać o tym, że uchwała Sądu Najwyższego rozstrzygająca zagadnienie prawne wiąże w danej sprawie, a to z mocy art. 390 § 2 k.p.c., co oznacza, że przy jej podejmowaniu nie można bynajmniej pomijać, a należy wręcz uwzględniać wszystkie okoliczności stanu faktycznego konkretnie rozpoznawanej sprawy.
Bezsporne jest w niniejszej sprawie, że przedmiotem ubezpieczenia była przyczepa powoda przeznaczona do odpłatnego wynajmowania, a ponadto, że powód wydał ją osobie o nieustalonej tożsamości, która posługiwała się fałszywym dokumentem opiewającym na imię i nazwisko Stanisława K., a która to osoba zabranej przyczepy nie zwróciła powodowi. W tej sytuacji uznać należy, że zawładnięcie przeznaczonym do wynajmowania pojazdem przez osobę posługującą się fałszywym dowodem tożsamości jest kradzieżą pojazdu w rozumieniu § 5 ust. 1 pkt 6 ogólnych warunków ubezpieczenia auto-casco, zatwierdzonych uchwałą nr UZ 109/94 z dnia 25 listopada 1994 r. Zarządu PZU SA z późniejszymi zmianami.
Nie ma bowiem jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, aby w treści wzorca umownego o charakterze kwalifikowanym, lecz nie normatywnym, którym są wspomniane o.w.u. AC, ustalone przez pozwanego, pozwany posłużył się terminologią w pełni zbieżną z odpowiednimi instytucjami prawa karnego materialnego, a zwłaszcza, aby w treści ustalonego przez siebie wzorca użył pojęcia "kradzież pojazdu" wyłącznie w rozumieniu art. 203 § 1 k.k. Gdyby bowiem taka była wola pozwanego, to powinien on wyraźnie zastrzec to w treści wzorca, czego nie uczynił.
Pozwany ubezpieczyciel, ustalając treść wspomnianego wzorca, działał bowiem nie jako podmiot uprawniony do tworzenia prawa stanowionego, lecz jako strona upoważniona przez właściwe przepisy i w ich granicach (art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej) do wydania o.w.u. AC, a to zgodnie z ogólną normą art. 385 § 1 k.c.
Brzmienie całego pkt. 6, usytuowanego w § 5 ust. 1 o.w.u. AC, dowodzi, że zawarte w nim postanowienie nie może być rozumiane i stosowane w sposób wręcz formalistyczny, a więc nie uwzględniający szczególnego charakteru konkretnego przedmiotu ubezpieczenia, którym w niniejszej sprawie była przecież przyczepa służąca powodowi do odpłatnego wynajmowania. Przy interpretacji treści analizowanego postanowienia o.w.u. AC powyższy element ma niesłychanie istotne znaczenie. Zważyć bowiem należy, że zgodnie z brzmieniem § 5 ust. 1 pkt 6 in fine o.w.u. AC z zakresu ochrony ubezpieczeniowej wyłączone zostały także szkody polegające na utracie pojazdu wskutek kradzieży, jeżeli nie zabezpieczono z należytą starannością poza pojazdem kluczyków i dokumentów pojazdu. Jest oczywiste, że istotą działalności polegającej na odpłatnym wynajmowaniu przyczep samochodowych jest oddawanie ich do używania osobom trzecim wraz z kluczykami i dokumentami tychże pojazdów. Powód jako prowadzący taką działalność, a będący zarazem ubezpieczającym w stosunku prawnym z pozwanym ubezpieczycielem, nie może wręcz w ogóle, w ramach prowadzonej działalności, zabezpieczyć kluczyków i dokumentów poza wynajmowanym pojazdem, takiemu działaniu bowiem sprzeciwiałaby się przecież sama istota prowadzonej przezeń działalności.
Przyjęcie w niniejszej sprawie odmiennej interpretacji postanowienia § 5 ust. 1 pkt 6 o.w.u. AC mogłoby prowadzić do kuriozalnych wręcz wniosków, bo sprowadzających się mianowicie do wyłączenia odpowiedzialności ubezpieczyciela za utratę wskutek kradzieży każdego, służącego do odpłatnego wynajmowania, ubezpieczonego pojazdu, skoro do istoty działalności powoda należy właśnie udostępnianie pojazdu wraz z kluczykami i dokumentami, zgłaszającym się klientom.
Gdyby więc przyjąć, że wynajmujący pojazdy powód, wydając je kontrahentom wraz z kluczykami i dokumentami, uchybia wynikającemu z § 5 ust. 1 pkt 6 o.w.u. AC obowiązkowi zabezpieczenia ich z należytą starannością poza pojazdem, to ubezpieczyciel zawsze byłby zwolniony od odpowiedzialności, mimo określenia w polisie, że przedmiotem ubezpieczenia jest pojazd służący do odpłatnego wynajmowania.
Taka interpretacja postanowienia o.w.u. AC nie jest możliwa do przyjęcia, bo naruszałaby w sposób oczywisty reguły wykładni celowościowej. Natomiast zastosowanie li tylko reguł wykładni werbalnej przy ocenie treści postanowienia § 5 ust. 1 pkt 6 o.w.u. AC pozwanego, będzie możliwe wówczas, gdy przedmiotem ubezpieczenia będzie pojazd służący do zaspokajania potrzeb przewozowych samego ubezpieczającego, a nie - jak w niniejszej sprawie - przeznaczony do odpłatnego wynajmowania osobom trzecim.
Charakter i funkcje spełniane przez pojazd, będący przedmiotem ubezpieczenia, odgrywają przeto nader istotną rolę przy ocenie i interpretacji postanowień o.w.u. AC określających przesłanki wyłączające odpowiedzialność ubezpieczyciela. O tym, że określenie charakteru pojazdu, będącego przedmiotem ubezpieczenia, jest istotne w szczególności dla ubezpieczyciela świadczy chociażby ta okoliczność, że w formularzu, opracowanej przez pozwanego ubezpieczyciela polisy znajduje się odrębna rubryka: "charakter użytkowania pojazdu".
Z przedstawionych powyżej względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął występujące w sprawie zagadnienie prawne w sposób wskazany w sentencji uchwały, działając na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.
"Czy w pojęciu kradzieży określonym w § 5 ust. 1 pkt 6 ogólnych warunków ubezpieczenia auto-casco zatwierdzonych uchwałą nr UZ 109/94 z dnia 25 listopada 1994 r. Zarządu PZU z późn. zm. mieści się także sytuacja, gdy ubezpieczający trudniący się zarobkowo wynajmem przyczep samochodowych, które ubezpieczył, wynajął przyczepę osobie, która posługiwała się fałszywym dowodem osobistym i nie została mu ona zwrócona?"
podjął następującą uchwałę:
Zawładnięcie, przeznaczonym do wynajmowania, pojazdem przez osobę posługującą się fałszywym dowodem tożsamości, jest kradzieżą pojazdu w rozumieniu § 5 ust. 1 pkt 6 ogólnych warunków ubezpieczenia auto-casco, zatwierdzonych uchwałą nr UZ 109/94 z dnia 25 listopada 1994 r. Zarządu PZU SA z późniejszymi zmianami.
Sąd Rejonowy w Kielcach wyrokiem z dnia 20 lutego 1997 r. sygn. akt (...) oddalił powództwo Waldemara R. przeciwko pozwanemu ubezpieczycielowi o zapłatę.
Sąd pierwszej instancji ustalił, że strony sporu zawarły umowę ubezpieczenia AC dotyczącą przyczepy, którą powód wynajął osobie posługującej się sfałszowanym dowodem tożsamości, a która to przyczepa nie została następnie powodowi zwrócona. W ocenie tegoż sądu, stosownie do treści § 5 ust. 1 pkt 6 ogólnych warunków ubezpieczenia auto-casco (cyt. dalej jako "o.w.u. AC"), nie jest objęta ochroną ubezpieczeniową pozwanego utrata pojazdu wskutek jego kradzieży przez najemcę nie uczestniczącego w sporze.
Rozpoznając apelację powoda od powyższego wyroku Sąd Wojewódzki uznał, że powstało zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które sąd ten przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., formułując je w sentencji swego postanowienia z dnia 10 października 1997 r. sygn. akt (...).
W ocenie sądu odwoławczego istnieją podstawy do przyjęcia odmiennego stanowiska, aniżeli stanowisko zajęte przez pozwanego ubezpieczyciela i Sąd Rejonowy, którzy uznali, że utrata przyczepy, w sposób ustalony przez ten ostatni sąd, nie mieści się w pojęciu kradzieży określonym w § 5 ust. 1 pkt 6 o.w.u. AC pozwanego ubezpieczyciela.
Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że skoro ubezpieczyciel zawarł umowę ubezpieczenia wynajmowanej zarobkowo przyczepy, zagarniętej następnie przez nie ustalonego sprawcę, to taka sytuacja mieści się w pojęciu kradzieży użytym w § 5 ust. 1 pkt 1 o.w.u. AC pozwanego ubezpieczyciela, mimo że nie został spełniony warunek "zabezpieczenia z należytą starannością poza pojazdem kluczyków i dokumentów pojazdu".
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Niniejsza sprawa jest sprawą o świadczenie, w której nie przysługuje stronom kasacja, uwzględniając zarówno wartość przedmiotu sporu, jak i wartość przedmiotu zaskarżenia określoną w apelacji. W tej sytuacji Sąd Wojewódzki mógł skorzystać z możliwości wynikającej z art. 390 § 1 k.p.c.
Udzielając na przedstawione pytanie odpowiedzi pozytywnej Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:
Strony zawarły w dniu 8 stycznia 1996 r. umowę dobrowolnego ubezpieczenia komunikacyjnego AC. Treść stosunku zobowiązaniowego, powstałego w wyniku zawarcia tej umowy, określona została zarówno treścią umowy wynikającą z polisy nr (...), jak również treścią ogólnych warunków ubezpieczenia AC, których tekst powód otrzymał przy zawarciu umowy, potwierdzając ten fakt własnoręcznym podpisem.
Z treści polisy jednoznacznie wynika, że przedmiotem ubezpieczenia była przyczepa, oznaczona indywidualizującymi ją cechami, której charakter użytkowania został wyraźnie określony jako zarobkowy wynajem. Zakres ubezpieczenia strony określiły w polisie jako pełny, przyjmując zarazem, że uzgodniona suma ubezpieczenia stanowi 100% wartości pojazdu.
W tej sytuacji nie może nasuwać wątpliwości stwierdzenie, że przedmiotem ubezpieczenia były przyczepa użytkowana przez powoda w szczególny sposób, a mianowicie służąca mu do odpłatnego wynajmowania osobom trzecim.
Już w tej części łączącej strony umowy można więc dopatrzeć się sprzeczności treści umowy z brzmieniem § 9 ust. 2 pkt 4 o.w.u. AC pozwanego, gdyż treść wymienionego postanowienia o.w.u. AC wyłącza poza zakres objęty ubezpieczeniem AC szkody powstałe w pojazdach wynajmowanych (rent a car). Jednakże w razie wystąpienia takiej sprzeczności między umową a treścią wzorca ustawodawca daje wyraźny priorytet postanowieniom umowy, a to w art. 3851 k.c.
Ta okoliczność nie może być zupełnie pomijana przy interpretowaniu postanowień o.w.u. AC pozwanego, których treść także określa prawa i obowiązki stron umowy.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (jedn. tekst: Dz. U. z 1996 r. Nr 11, poz. 62 z późn. zm.), ogólne warunki ubezpieczeń dobrowolnych, a takimi są przecież także o.w.u. AC pozwanego, ustala zakład ubezpieczeń. Ogólne warunki ubezpieczenia są więc swoistą instytucją prawa ubezpieczeniowego, która nie mieści się w ramach pojęciowych ani "wzoru umowy", ani "regulaminu", a stanowi trzecią część wzorca umownego spośród wymienionych w art. 385 § 1 k.c. Ponieważ tę postać wzorca dotyczącego ubezpieczeń dobrowolnych kreuje zakład ubezpieczeń, a więc strona umowy, czyniąc to na podstawie upoważnienia wynikającego z ustawy, przeto charakter prawny tychże o.w.u. AC można określić mianem kwalifikowanego wzorca nienormatywnego, bo zawierającego postanowienia o charakterze umownym, a nie przepisy prawa stanowionego przez ustawodawcę. Jednakże jako "prawo umowne" (lex contractus) trzeba je wykładać tak, jak przepisy prawa (por. orz. SN z dnia 18 lutego 1958 r. 2 CR 214/57, OSN 1959, poz. 84). Ta konstatacja nie sprzeciwia się jednak stwierdzeniu, że w razie niejasności, a zwłaszcza wątpliwości co do sformułowania i rozumienia treści postanowień o.w.u. AC, należy je interpretować na korzyść ubezpieczającego. Trafnie uznano już wcześniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego, iż byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, by wadliwa, niedbała, czy nawet nieprecyzyjna redakcja postanowień o.w.u. AC, wydanych przez profesjonalistę ubezpieczyciela, obciążała ubezpieczającego (por. orzecz. SN z dnia 24 lipca 1959 r. 4 CR 1027/58, OSPiKA 1961, poz. 32). W nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego również dominuje słuszna tendencja do zapewnienia wzmożonej ochrony - w granicach obowiązującego prawa - ubezpieczającemu, będącemu stroną umowy ubezpieczenia auto-casco, który w chwili utraty pojazdu nabytego w dobrej wierze, a uprzednio skradzionego, nie uzyskał jeszcze prawa własności na podstawie art. 169 § 2 zd. 1 k.c. (por. uchwałę SN z dnia 8 lipca 1992 r. III CZP 80/92, OSNCP 1993, z. 1-2, poz. 14, oraz uchwałę składu siedmiu sędziów SN z dnia 31 marca 1993 r. III CZP 1/93, OSNCP 1993, z. 10, poz. 170).
Ponadto przy dokonywaniu interpretacji treści § 5 ust. 1 pkt 6 o.w.u. AC pozwanego nie można zapominać o tym, że uchwała Sądu Najwyższego rozstrzygająca zagadnienie prawne wiąże w danej sprawie, a to z mocy art. 390 § 2 k.p.c., co oznacza, że przy jej podejmowaniu nie można bynajmniej pomijać, a należy wręcz uwzględniać wszystkie okoliczności stanu faktycznego konkretnie rozpoznawanej sprawy.
Bezsporne jest w niniejszej sprawie, że przedmiotem ubezpieczenia była przyczepa powoda przeznaczona do odpłatnego wynajmowania, a ponadto, że powód wydał ją osobie o nieustalonej tożsamości, która posługiwała się fałszywym dokumentem opiewającym na imię i nazwisko Stanisława K., a która to osoba zabranej przyczepy nie zwróciła powodowi. W tej sytuacji uznać należy, że zawładnięcie przeznaczonym do wynajmowania pojazdem przez osobę posługującą się fałszywym dowodem tożsamości jest kradzieżą pojazdu w rozumieniu § 5 ust. 1 pkt 6 ogólnych warunków ubezpieczenia auto-casco, zatwierdzonych uchwałą nr UZ 109/94 z dnia 25 listopada 1994 r. Zarządu PZU SA z późniejszymi zmianami.
Nie ma bowiem jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, aby w treści wzorca umownego o charakterze kwalifikowanym, lecz nie normatywnym, którym są wspomniane o.w.u. AC, ustalone przez pozwanego, pozwany posłużył się terminologią w pełni zbieżną z odpowiednimi instytucjami prawa karnego materialnego, a zwłaszcza, aby w treści ustalonego przez siebie wzorca użył pojęcia "kradzież pojazdu" wyłącznie w rozumieniu art. 203 § 1 k.k. Gdyby bowiem taka była wola pozwanego, to powinien on wyraźnie zastrzec to w treści wzorca, czego nie uczynił.
Pozwany ubezpieczyciel, ustalając treść wspomnianego wzorca, działał bowiem nie jako podmiot uprawniony do tworzenia prawa stanowionego, lecz jako strona upoważniona przez właściwe przepisy i w ich granicach (art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej) do wydania o.w.u. AC, a to zgodnie z ogólną normą art. 385 § 1 k.c.
Brzmienie całego pkt. 6, usytuowanego w § 5 ust. 1 o.w.u. AC, dowodzi, że zawarte w nim postanowienie nie może być rozumiane i stosowane w sposób wręcz formalistyczny, a więc nie uwzględniający szczególnego charakteru konkretnego przedmiotu ubezpieczenia, którym w niniejszej sprawie była przecież przyczepa służąca powodowi do odpłatnego wynajmowania. Przy interpretacji treści analizowanego postanowienia o.w.u. AC powyższy element ma niesłychanie istotne znaczenie. Zważyć bowiem należy, że zgodnie z brzmieniem § 5 ust. 1 pkt 6 in fine o.w.u. AC z zakresu ochrony ubezpieczeniowej wyłączone zostały także szkody polegające na utracie pojazdu wskutek kradzieży, jeżeli nie zabezpieczono z należytą starannością poza pojazdem kluczyków i dokumentów pojazdu. Jest oczywiste, że istotą działalności polegającej na odpłatnym wynajmowaniu przyczep samochodowych jest oddawanie ich do używania osobom trzecim wraz z kluczykami i dokumentami tychże pojazdów. Powód jako prowadzący taką działalność, a będący zarazem ubezpieczającym w stosunku prawnym z pozwanym ubezpieczycielem, nie może wręcz w ogóle, w ramach prowadzonej działalności, zabezpieczyć kluczyków i dokumentów poza wynajmowanym pojazdem, takiemu działaniu bowiem sprzeciwiałaby się przecież sama istota prowadzonej przezeń działalności.
Przyjęcie w niniejszej sprawie odmiennej interpretacji postanowienia § 5 ust. 1 pkt 6 o.w.u. AC mogłoby prowadzić do kuriozalnych wręcz wniosków, bo sprowadzających się mianowicie do wyłączenia odpowiedzialności ubezpieczyciela za utratę wskutek kradzieży każdego, służącego do odpłatnego wynajmowania, ubezpieczonego pojazdu, skoro do istoty działalności powoda należy właśnie udostępnianie pojazdu wraz z kluczykami i dokumentami, zgłaszającym się klientom.
Gdyby więc przyjąć, że wynajmujący pojazdy powód, wydając je kontrahentom wraz z kluczykami i dokumentami, uchybia wynikającemu z § 5 ust. 1 pkt 6 o.w.u. AC obowiązkowi zabezpieczenia ich z należytą starannością poza pojazdem, to ubezpieczyciel zawsze byłby zwolniony od odpowiedzialności, mimo określenia w polisie, że przedmiotem ubezpieczenia jest pojazd służący do odpłatnego wynajmowania.
Taka interpretacja postanowienia o.w.u. AC nie jest możliwa do przyjęcia, bo naruszałaby w sposób oczywisty reguły wykładni celowościowej. Natomiast zastosowanie li tylko reguł wykładni werbalnej przy ocenie treści postanowienia § 5 ust. 1 pkt 6 o.w.u. AC pozwanego, będzie możliwe wówczas, gdy przedmiotem ubezpieczenia będzie pojazd służący do zaspokajania potrzeb przewozowych samego ubezpieczającego, a nie - jak w niniejszej sprawie - przeznaczony do odpłatnego wynajmowania osobom trzecim.
Charakter i funkcje spełniane przez pojazd, będący przedmiotem ubezpieczenia, odgrywają przeto nader istotną rolę przy ocenie i interpretacji postanowień o.w.u. AC określających przesłanki wyłączające odpowiedzialność ubezpieczyciela. O tym, że określenie charakteru pojazdu, będącego przedmiotem ubezpieczenia, jest istotne w szczególności dla ubezpieczyciela świadczy chociażby ta okoliczność, że w formularzu, opracowanej przez pozwanego ubezpieczyciela polisy znajduje się odrębna rubryka: "charakter użytkowania pojazdu".
Z przedstawionych powyżej względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął występujące w sprawie zagadnienie prawne w sposób wskazany w sentencji uchwały, działając na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.