Wyszukiwarka:
Wczytuję
Rzecznik Ubezpieczonych,
Al. Jerozolimskie 44,
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
00-024 Warszawa, NIP: 525–15–66–173
tel. 22 333 73 26, tel. 22 333 73 27 faks 22 333 73 29
Rzecznik Ubezpieczonych
> Art. 812 k.c. - ogólne warunki ubezpieczenia > Uchwała z dnia 16 września 1993 r. Sąd Najwyższy III CZP 126/93 OSNC 1994/5/98
Uchwała z dnia 16 września 1993 r. Sąd Najwyższy III CZP 126/93 OSNC 1994/5/98
Warunki należytego zabezpieczenia ubezpieczonego mienia, określone w ogólnych warunkach ubezpieczenia mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku (M.P. z 1990 r. Nr 6, poz. 48), są spełnione także wówczas, gdy mienie znajduje się w pomieszczeniu zabezpieczonym stosownie do tych warunków, chociażby pomieszczenie to wchodziło w skład lokalu, który nie jest w taki sposób zabezpieczony.
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Inwalidów (...) w C. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń SA - II Inspektorat w T. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Toruniu - VI Wydział Gospodarczy, postanowieniem z dnia 29 czerwca 1993 r. sygn. akt (...), do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:
"Czy ubezpieczyciel może skutecznie odmówić wypłaty odszkodowania za szkodę powstałą wskutek kradzieży z włamaniem, jeżeli pomieszczenie, w którym znajdowało się ubezpieczone mienie, było zabezpieczone nie tylko w sposób przewidziany w ogólnych warunkach ubezpieczenia mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku (M.P. z 1990 r. Nr 6, poz. 48), lecz posiadało dodatkowe elementy, np. kraty oddzielające to pomieszczenie od pozostałych pomieszczeń, natomiast lokal, w którym znajdowało się to pomieszczenie, nie spełniał wymogów, o których mowa w § 4 o.w.u.?"
podjął następującą uchwałę:
Warunki należytego zabezpieczenia ubezpieczonego mienia, określone w ogólnych warunkach ubezpieczenia mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku (M.P. z 1990 r. Nr 6, poz. 48), są spełnione także wówczas, gdy mienie znajduje się w pomieszczeniu zabezpieczonym stosownie do tych warunków, chociażby pomieszczenie to wchodziło w skład lokalu, który nie jest w taki sposób zabezpieczony.
Rozpoznając sprawę wytoczoną przez Spółdzielnię Inwalidów (...) w C. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń SA - II Inspektorat w T. o zapłatę, Sąd Rejonowy w Toruniu ustalił, że w nocy z dnia 3 na 4 dzień stycznia 1992 r., tj. w trakcie trwania umowy ubezpieczenia, zawartej przez powodową Spółdzielnię z pozwanym Zakładem na warunkach określonych w ogólnych warunkach ubezpieczenia mienia od kradzieży i rabunku (M.P. z 1990 r. Nr 6, poz. 48), nieznany sprawca (sprawcy) wszedł do lokalu Spółdzielni przez nie domknięte okno na parterze budynku, rozerwał kłódkę, na którą zamknięta była krata znajdująca się pomiędzy parterem a piętrem, wyważył drzwi prowadzące do pomieszczenia księgowości, a następnie drzwi oddzielające to pomieszczenie od pomieszczenia kasowego, i po wyważeniu zamka w kasie pancernej i rozerwaniu dwóch metalowych kaset zabrał przechowywaną w nich gotówkę i inne walory. W tych okolicznościach Sąd Rejonowy uznał, że powodowa Spółdzielnia wbrew zarzutowi pozwanego Zakładu dopełniła obowiązku należytego zabezpieczenia ubezpieczonego mienia przed kradzieżą z włamaniem i rabunku (§ 26 ust. 4 w zw. z § 4 i 5 o.w.u.), wobec czego przysługuje jej od pozwanego Zakładu dochodzone w sprawie świadczenie - odszkodowanie za szkodę powstałą wskutek kradzieży z włamaniem.
Przy rozpoznawaniu rewizji pozwanego Zakładu od wyroku wydanego przez Sąd Rejonowy powstało przytoczone w sentencji zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które Sąd Wojewódzki w Toruniu przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.
Zagadnienie to w istocie dotyczy kwestii, czy warunki należytego zabezpieczenia ubezpieczonego mienia, określone w ogólnych warunkach ubezpieczenia od kradzieży z włamaniem i rabunku (M.P. z 1990 r. Nr 6, poz. 48), są spełnione tylko wówczas, gdy zarówno lokal, jak i stanowiące jego część pomieszczenie, w którym znajduje się ubezpieczone mienie, są zabezpieczone stosownie do tych warunków, czy też także wtedy, gdy należycie zabezpieczone pomieszczenie wchodzi w skład lokalu, który nie jest w takim sposób zabezpieczony.
Rozstrzygając przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Warunki należytego zabezpieczenia przed kradzieżą z włamaniem i rabunkiem ubezpieczonego mienia, w razie niedopełnienia których przez ubezpieczającego PZU może odmówić odszkodowania w części lub w całości (§ 27 ust. 5 ogólnych warunków ubezpieczenia mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku - M.P. z 1990 r. Nr 6, poz. 48, cyt. dalej jako "o.w.u.", określone zostały w § 4 ust. 1-10 i § 5 ust. 1-4 o.w.u.). Zespół postanowień o.w.u. dotyczący tej materii rozpoczyna zdanie, według którego "ubezpieczone mienie... powinno znajdować się w lokalach (pomieszczeniach) należycie zabezpieczonych" (§ 4 ust. 1). Następne zdanie dotyczy "tych lokali", a kolejne, mówiąc o "pomieszczeniach" bliżej je określa ("wykonane choćby w części z siatki drucianej lub z innych konstrukcji ażurowych..."). Ustęp 2 § 4 o.w.u. rozpoczyna znowu zdanie określające szczegółowe warunki należytego zabezpieczenia "lokalu (pomieszczenia)". W dalszych ustępach § 4 i 5 o.w.u. mowa jest już tylko o "lokalu (lokalach)", w których znajduje się ubezpieczone mienie, przy czym występują tu także takie określenia, jak np. "wielkie obiekty handlowe" (§ 4 ust. 3 zdanie czwarte i ust. 5), "pomieszczenie magazynowe" (§ 4 ust. 5 pkt 2), "obiekt" (§ 4 ust. 5 pkt 5 oraz pkt 6 lit. a i b) czy "budynek" (§ 4 ust. 5 pkt 6 i ust. 6).
Ogólne warunki ubezpieczenia mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku nie zawierają własnej definicji pojęć "lokal" i "pomieszczenie". Należy zatem przyjąć, że użyte w omawianych o.w.u. pojęcia mają takie samo znaczenie, jak w języku potocznym i w przepisach prawa (np. Prawa lokalowego), które się nimi posługują, ale ich nie definiują. Przez lokal trzeba więc rozumieć jedną izbę lub ich zespół wraz z pomieszczeniami pomocniczymi albo inne pomieszczenia wydzielone w obrębie budynku trwałymi ścianami, mające takie samo przeznaczenie (np. lokal mieszkalny, lokal użytkowy). Pomieszczeniem jest zaś jedna izba stanowiąca samodzielny lokal lub wchodząca w skład lokalu albo taka konstrukcja (lub jej samodzielna część), jak np. budowla pneumatyczna, tunel foliowy, namiot (por. § 4 ust. 1 zdanie trzecie o.w.u.).
Redakcja § 4 ust. 1 zdanie pierwsze, a także § 4 ust. 2 zdanie pierwsze o.w.u., w których pojęcie "lokal" i "pomieszczenie" użyte zostały zamiennie, świadczy o tym, że określony w nich warunek znajdowania się ubezpieczonego mienia w należycie zabezpieczonych lokalach jest równoważny z warunkiem znajdowania się ubezpieczonego mienia w należycie zabezpieczonych pomieszczeniach, i odwrotnie. Brzmienie ostatnio wymienionych postanowień, jak i innych postanowień o.w.u., nie pozwala na przyjęcie, że przewidziany przez nie warunek należytego zabezpieczenia ubezpieczonego mienia jest spełniony tylko wówczas, gdy mienie znajduje się jednocześnie w należycie zabezpieczonym lokalu i należycie zabezpieczonym pomieszczeniu, co oczywiście mogłoby dotyczyć tylko sytuacji, gdy pomieszczenie stanowi część lokalu. Uznanie, że ubezpieczone mienie jest należycie zabezpieczone tylko wówczas, gdy znajduje się w pomieszczeniu należycie zabezpieczonym, które wchodzi w skład lokalu należycie zabezpieczonego, oznaczałoby nałożenie na ubezpieczonego obowiązku podwójnego zabezpieczenia: zabezpieczenia pomieszczenia i zabezpieczenia lokalu, którego część stanowi to pomieszczenie. Byłby to obowiązek, który nie spoczywa na ubezpieczającym mienie znajdujące się w lokalu stanowiącym jednocześnie odrębne pomieszczenie. Stawiałoby to ubezpieczających - mimo obowiązku opłacania jednakowych składek ubezpieczeniowych (por. taryfę składek za ubezpieczenie mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku - M.P. z 1990 r. Nr 6, poz. 48) - w nierównoprawnej sytuacji. Nałożenie na ubezpieczającego obowiązku podwójnego zabezpieczenia ubezpieczonego mienia nie tylko więc musiałoby wyraźnie wynikać z postanowień o.w.u., ale powinno znaleźć wyraz w ustaleniu w tym wypadku składki ubezpieczeniowej w innej wysokości niż w wypadku, gdy takie zabezpieczenie nie jest wymagane. Okoliczność, że w obu wypadkach składka ubezpieczeniowa jest taka sama, stanowi kolejny argument za przyjęciem stanowiska wyrażonego w uchwale.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę sformułowaną w sentencji.
"Czy ubezpieczyciel może skutecznie odmówić wypłaty odszkodowania za szkodę powstałą wskutek kradzieży z włamaniem, jeżeli pomieszczenie, w którym znajdowało się ubezpieczone mienie, było zabezpieczone nie tylko w sposób przewidziany w ogólnych warunkach ubezpieczenia mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku (M.P. z 1990 r. Nr 6, poz. 48), lecz posiadało dodatkowe elementy, np. kraty oddzielające to pomieszczenie od pozostałych pomieszczeń, natomiast lokal, w którym znajdowało się to pomieszczenie, nie spełniał wymogów, o których mowa w § 4 o.w.u.?"
podjął następującą uchwałę:
Warunki należytego zabezpieczenia ubezpieczonego mienia, określone w ogólnych warunkach ubezpieczenia mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku (M.P. z 1990 r. Nr 6, poz. 48), są spełnione także wówczas, gdy mienie znajduje się w pomieszczeniu zabezpieczonym stosownie do tych warunków, chociażby pomieszczenie to wchodziło w skład lokalu, który nie jest w taki sposób zabezpieczony.
Rozpoznając sprawę wytoczoną przez Spółdzielnię Inwalidów (...) w C. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń SA - II Inspektorat w T. o zapłatę, Sąd Rejonowy w Toruniu ustalił, że w nocy z dnia 3 na 4 dzień stycznia 1992 r., tj. w trakcie trwania umowy ubezpieczenia, zawartej przez powodową Spółdzielnię z pozwanym Zakładem na warunkach określonych w ogólnych warunkach ubezpieczenia mienia od kradzieży i rabunku (M.P. z 1990 r. Nr 6, poz. 48), nieznany sprawca (sprawcy) wszedł do lokalu Spółdzielni przez nie domknięte okno na parterze budynku, rozerwał kłódkę, na którą zamknięta była krata znajdująca się pomiędzy parterem a piętrem, wyważył drzwi prowadzące do pomieszczenia księgowości, a następnie drzwi oddzielające to pomieszczenie od pomieszczenia kasowego, i po wyważeniu zamka w kasie pancernej i rozerwaniu dwóch metalowych kaset zabrał przechowywaną w nich gotówkę i inne walory. W tych okolicznościach Sąd Rejonowy uznał, że powodowa Spółdzielnia wbrew zarzutowi pozwanego Zakładu dopełniła obowiązku należytego zabezpieczenia ubezpieczonego mienia przed kradzieżą z włamaniem i rabunku (§ 26 ust. 4 w zw. z § 4 i 5 o.w.u.), wobec czego przysługuje jej od pozwanego Zakładu dochodzone w sprawie świadczenie - odszkodowanie za szkodę powstałą wskutek kradzieży z włamaniem.
Przy rozpoznawaniu rewizji pozwanego Zakładu od wyroku wydanego przez Sąd Rejonowy powstało przytoczone w sentencji zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które Sąd Wojewódzki w Toruniu przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.
Zagadnienie to w istocie dotyczy kwestii, czy warunki należytego zabezpieczenia ubezpieczonego mienia, określone w ogólnych warunkach ubezpieczenia od kradzieży z włamaniem i rabunku (M.P. z 1990 r. Nr 6, poz. 48), są spełnione tylko wówczas, gdy zarówno lokal, jak i stanowiące jego część pomieszczenie, w którym znajduje się ubezpieczone mienie, są zabezpieczone stosownie do tych warunków, czy też także wtedy, gdy należycie zabezpieczone pomieszczenie wchodzi w skład lokalu, który nie jest w takim sposób zabezpieczony.
Rozstrzygając przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Warunki należytego zabezpieczenia przed kradzieżą z włamaniem i rabunkiem ubezpieczonego mienia, w razie niedopełnienia których przez ubezpieczającego PZU może odmówić odszkodowania w części lub w całości (§ 27 ust. 5 ogólnych warunków ubezpieczenia mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku - M.P. z 1990 r. Nr 6, poz. 48, cyt. dalej jako "o.w.u.", określone zostały w § 4 ust. 1-10 i § 5 ust. 1-4 o.w.u.). Zespół postanowień o.w.u. dotyczący tej materii rozpoczyna zdanie, według którego "ubezpieczone mienie... powinno znajdować się w lokalach (pomieszczeniach) należycie zabezpieczonych" (§ 4 ust. 1). Następne zdanie dotyczy "tych lokali", a kolejne, mówiąc o "pomieszczeniach" bliżej je określa ("wykonane choćby w części z siatki drucianej lub z innych konstrukcji ażurowych..."). Ustęp 2 § 4 o.w.u. rozpoczyna znowu zdanie określające szczegółowe warunki należytego zabezpieczenia "lokalu (pomieszczenia)". W dalszych ustępach § 4 i 5 o.w.u. mowa jest już tylko o "lokalu (lokalach)", w których znajduje się ubezpieczone mienie, przy czym występują tu także takie określenia, jak np. "wielkie obiekty handlowe" (§ 4 ust. 3 zdanie czwarte i ust. 5), "pomieszczenie magazynowe" (§ 4 ust. 5 pkt 2), "obiekt" (§ 4 ust. 5 pkt 5 oraz pkt 6 lit. a i b) czy "budynek" (§ 4 ust. 5 pkt 6 i ust. 6).
Ogólne warunki ubezpieczenia mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku nie zawierają własnej definicji pojęć "lokal" i "pomieszczenie". Należy zatem przyjąć, że użyte w omawianych o.w.u. pojęcia mają takie samo znaczenie, jak w języku potocznym i w przepisach prawa (np. Prawa lokalowego), które się nimi posługują, ale ich nie definiują. Przez lokal trzeba więc rozumieć jedną izbę lub ich zespół wraz z pomieszczeniami pomocniczymi albo inne pomieszczenia wydzielone w obrębie budynku trwałymi ścianami, mające takie samo przeznaczenie (np. lokal mieszkalny, lokal użytkowy). Pomieszczeniem jest zaś jedna izba stanowiąca samodzielny lokal lub wchodząca w skład lokalu albo taka konstrukcja (lub jej samodzielna część), jak np. budowla pneumatyczna, tunel foliowy, namiot (por. § 4 ust. 1 zdanie trzecie o.w.u.).
Redakcja § 4 ust. 1 zdanie pierwsze, a także § 4 ust. 2 zdanie pierwsze o.w.u., w których pojęcie "lokal" i "pomieszczenie" użyte zostały zamiennie, świadczy o tym, że określony w nich warunek znajdowania się ubezpieczonego mienia w należycie zabezpieczonych lokalach jest równoważny z warunkiem znajdowania się ubezpieczonego mienia w należycie zabezpieczonych pomieszczeniach, i odwrotnie. Brzmienie ostatnio wymienionych postanowień, jak i innych postanowień o.w.u., nie pozwala na przyjęcie, że przewidziany przez nie warunek należytego zabezpieczenia ubezpieczonego mienia jest spełniony tylko wówczas, gdy mienie znajduje się jednocześnie w należycie zabezpieczonym lokalu i należycie zabezpieczonym pomieszczeniu, co oczywiście mogłoby dotyczyć tylko sytuacji, gdy pomieszczenie stanowi część lokalu. Uznanie, że ubezpieczone mienie jest należycie zabezpieczone tylko wówczas, gdy znajduje się w pomieszczeniu należycie zabezpieczonym, które wchodzi w skład lokalu należycie zabezpieczonego, oznaczałoby nałożenie na ubezpieczonego obowiązku podwójnego zabezpieczenia: zabezpieczenia pomieszczenia i zabezpieczenia lokalu, którego część stanowi to pomieszczenie. Byłby to obowiązek, który nie spoczywa na ubezpieczającym mienie znajdujące się w lokalu stanowiącym jednocześnie odrębne pomieszczenie. Stawiałoby to ubezpieczających - mimo obowiązku opłacania jednakowych składek ubezpieczeniowych (por. taryfę składek za ubezpieczenie mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku - M.P. z 1990 r. Nr 6, poz. 48) - w nierównoprawnej sytuacji. Nałożenie na ubezpieczającego obowiązku podwójnego zabezpieczenia ubezpieczonego mienia nie tylko więc musiałoby wyraźnie wynikać z postanowień o.w.u., ale powinno znaleźć wyraz w ustaleniu w tym wypadku składki ubezpieczeniowej w innej wysokości niż w wypadku, gdy takie zabezpieczenie nie jest wymagane. Okoliczność, że w obu wypadkach składka ubezpieczeniowa jest taka sama, stanowi kolejny argument za przyjęciem stanowiska wyrażonego w uchwale.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę sformułowaną w sentencji.