Ogólne warunki ubezpieczenia muszą w szczególności określać m.in. zakres odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń. Oznacza to, że mogą one przewidywać konkretne wyłączenia odpowiedzialności gwarancyjnej ubezpieczyciela, które to wyłączenia nie mogą jednak pozostawać w sprzeczności z imperatywnymi normami prawa (por. wyrok SN z dnia 18 czerwca 1998 r., II CKN 823/97).

Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo o zapłatę przeciwko pozwanemu ubezpieczycielowi uznając, iż uchybienie przez powoda wynikającemu z postanowień o.w.u. AC, obowiązkowi niezwłocznego powiadomienia ubezpieczyciela o szkodzie spowodowało zwolnienie pozwanego od odpowiedzialności za szkodę poniesioną przez stronę powodową.

Apelację powoda Adama H. oddalił Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 12 marca 1998 r. Aprobując ustalenia poczynione przez Sąd I instancji i uznając je za własne Sąd odwoławczy uznał, że zwłoka powoda w zawiadomieniu pozwanego o szkodzie mogła mieć istotny wpływ na ustalenie sprawców kradzieży. Zdaniem Sądu drugiej instancji skoro powód naruszył postanowienie § 24 pkt 5 o.w.u. to pozwany mógł skutecznie odmówić wypłaty odszkodowania w całości na podstawie § 25 ust. 1 o.w.u., bo żaden przepis k.c. nie zakazuje ustanowienia w o.w.u. takiego warunku odpowiedzialności ubezpieczyciela.

Kasacja powoda oparta została na zarzucie naruszenia prawa materialnego poprzez wskazanie na naruszenie art. 807 § 1 k.c. oraz § 25 ust. 1 w zw. z § 24 pkt 5 o.w.u. AC pozwanego.

W uzasadnieniu kasacji powód wywodzi, że w świetle § 25 ust. 1 o.w.u. sama zwłoka nie wystarcza do odmowy wypłaty odszkodowania, a niezbędne jest ustalenie, że miała ona istotny wpływ na ustalenie sprawców kradzieży. Zdaniem powoda, skoro Sąd Apelacyjny ustalił, że zwłoka mogła mieć istotny wpływ na ustalenie sprawców, a nie że taki istotny wpływ miała, to oznacza to, że Sąd odwoławczy sam miał wątpliwości co do wystąpienia przesłanki określonej w § 25 ust. 1 o.w.u.

Nadto kasator wywodzi, że nie pozostawał w zwłoce, a jego opóźnienie w zawiadomieniu pozwanego o szkodzie nie miało żadnego wpływu na określenie sprawcy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacji powoda nie można odmówić racji w tym zakresie, gdy zarzuca wadliwość zastosowania postanowienia § 25 ust. 1 o.w.u. AC w ustalonym stanie faktycznym, będącym podstawą orzekania dla Sądu drugiej instancji.

Wobec nie przytoczenia w kasacji drugiej spośród podstaw kasacyjnych wiążący charakter przy dokonywaniu oceny zasadności zarzutów kasacji muszą mieć ustalenia faktycznie, aprobowane i przyjęte jako własne przez Sąd Apelacyjny. Oznacza to, iż wiążącym ustaleniem jest m.in. ustalenie uchybienia przez powoda wynikającemu z § 24 pkt 5 o.w.u. AC obowiązkowi niezwłocznego powiadomienia pozwanego ubezpieczyciela o zaistniałej szkodzie.

Jednakże rację ma skarżący twierdząc, iż nie dopełnienie przez powoda tego obowiązku nie stanowi wystarczającej przesłanki do odmowy wypłaty mu odszkodowania z powołaniem się na § 25 ust. 1 o.w.u. AC pozwanego. Drugą bowiem, kumulatywną przesłanką określoną w tym postanowieniu i umożliwiającą pozwanemu odmowę wypłaty odszkodowania lub jego odpowiednio proporcjonalne zmniejszenie jest to, by uchybienie przez ubezpieczającego obowiązkom wynikającym z § 23 i § 24 o.w.u. miało wpływ na ustalenie sprawcy, okoliczności, rozmiar szkody lub zabezpieczenie praw regresowych.

Tymczasem Sąd Apelacyjny błędnie uznał za dopuszczalne zastosowanie postanowienia § 25 ust. 1 o.w.u. jako podstawy odmowy wypłaty przez pozwanego odszkodowania, w sytuacji gdy „... zwłoka ta mogła mieć istotny wpływ na ustalenie sprawców kradzieży" (str. 3 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

Natomiast z treści postanowienia § 25 usta. 1 o.w.u. jednoznacznie wynika, że dla dopuszczalności jego zastosowania musi istnieć stanowczy a nie tylko hipotetyczny wpływ zaniechania przez ubezpieczającego spełnienia któregokolwiek z obowiązków określonych w §§ 23 i 24 o.w.u. na ustalenie elementów wymienionych w § 25 ust. 1 o.w.u. Brak istnienia jednoznacznego stanowczego ustalenia w stanie faktycznym sprawy, iż uchybienie przez powoda obowiązkowi niezwłocznego powiadomienia pozwanego o zaistniałej szkodzie miało wpływ na ustalenie sprawców kradzieży, nie pozwalał więc na zastosowanie postanowienia § 25 ust. 1 o.w.u. jako podstawy prawnej odmowy wypłaty przez pozwanego odszkodowania.

Stosownie do art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (tj. Dz. U. 1996, Nr 11, poz. 62 ze zm.) ogólne warunki ubezpieczenia muszą w szczególności określać m.in. zakres odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń. Oznacza to, że mogą one przewidywać konkretne wyłączenia odpowiedzialności gwarancyjnej ubezpieczyciela, które to wyłączenia nie mogą jednak pozostawać w sprzeczności z imperatywnymi normami prawa (por. wyrok SN z dnia 18 czerwca 1998 r., II CKN 823/97). Ubezpieczyciel - jako profesjonalista oraz autor ogólnych warunków ubezpieczenia - ma jednak obowiązek sformułować je precyzyjnie i dlatego w razie niejasności czy wątpliwości co do poszczególnych postanowień tych warunków, należy je interpretować na korzyść ubezpieczającego. Byłoby bowiem sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, by niekorzystne konsekwencje wadliwej i niedbałej redakcji tych postanowień obciążały ubezpieczających (por. wyrok SN z dnia 2 września 1998 r., III CKN 605/97).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy zadaniem Sądu Apelacyjnego będzie więc ustalenie, czy przesądzone już uchybienie przez powoda obowiązkowi niezwłocznego powiadomienia pozwanego o zaistniałej szkodzie miało wpływ na ustalenie sprawcy kradzieży, które to stanowisko prezentuje w procesie pozwany ubezpieczyciel. Na tym ostatnim podmiocie spoczywa więc ciężar dowodu, iż wpływ taki zaistniał, bowiem pozwany z twierdzenia o istnieniu tego wpływu wywodzi skutek prawny w postaci swego uprawnienia do odmowy wypłaty odszkodowania (art. 6 k.c). Ubezpieczającego obciążał bowiem ciężar dowodu w odniesieniu do wykazania tylko takich faktów, jak zawarcie umowy ubezpieczenia (autocasco) i opłacenia składki oraz powstania szkody wskutek wypadku objętego ubezpieczeniem (zob. wyrok SN z dnia 22 grudnia 1998 r., II CKN 114/98).

Natomiast zarzut kasacji naruszenia art. 807 § 1 k.c. nie może być uznany za trafny w postaci w jakiej został zgłoszony, bowiem skarżący nie wskazał na żaden z przepisów tytułu XXVII k.c, o umowie ubezpieczenia, z którym pozostawałyby w sprzeczności wyartykułowane w kasacji postanowienia o.w.u., a Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji zgodnie z art. 393" kpc

Tymczasem zarzut naruszenia art. 807 § 1 k.c, przez jego niewłaściwe zastosowanie, wymaga wskazania, w sposób nie nasuwający wątpliwości, z którym przepisem zawartym w tytule XXVII k.c o Umowie ubezpieczenia pozostają w sprzeczności konkretne postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia lub postanowienia umowy ubezpieczenia.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji działając na podstawie art. 39313 kpc.