(wyrok Sądu Rejonowego w tej samej sprawie – kliknij tutaj)

Strony zawarły w umowie tzw. umowną klauzulę waloryzacyjną według, której należna powódce renta miała być każdego roku waloryzowana przy pierwszej wpłacie o 24,5% rocznie, a przy następnych wpłatach o 70% rocznie.

(wyrok Sądu Okręgowego w tej samej sprawie – kliknij tutaj)

Strony zawarły umowę ubezpieczenia renty odroczonej. Zamieściły w niej umowną klauzulę waloryzacyjną. Przy pierwszej wpłacie składki strony umówiły się, że kwota miesięcznej renty miała być waloryzowana o 24 % corocznie, przy następnych wpłatach o 70 % corocznie.

Od 1 października 1990 roku stan prawny (...) uległ (...) zmianie /por. art. 357¹ i 358¹ k.c. wprowadzony ustawa z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny /Dz. U. Nr 55, poz.321// Przywrócona (...) została w kodeksie cywilnym klauzula ,,rebus sic stantibus" /art. 357¹k.c./ oraz poważnie ograniczona zasada nominalizmu, odnosząca się do świadczeń pieniężnych /art.358¹ § 3 k.c./. Ta ostatnia zmiana, dotycząca ograniczenia zasady nominalizmu, zezwala Sądowi w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu świadczenia pieniężnego, jakim niewątpliwie jest świadczenie dotyczące wypłaty powodowi renty odroczonej przez pozwany Zakład, na zmianę wysokości świadczenia pieniężnego, po rozważeniu interesów obu stron oraz zasad współżycia społecznego, chociaż było ono ustalone w orzeczeniu lub umowie.

Względy pewności i bezpieczeństwa obrotu nakazują możliwie w sposób wyczerpujący czynić ustalenia w granicach przyznanej sądowi swobody przy rozstrzyganiu o dostosowaniu umów do zmienionych współczesnych warunków, co gwarantuje wyłączenie dowolności w tym zakresie. Klauzula waloryzacji sądowej stanowi wyjątek od zasady "pacta sunt servanda" i nie może prowadzić do podważenia całego systemu umownego oraz likwidacji stabilności umów.

Nominalne sumy składek uiszczonych ubezpieczycielowi w ramach umowy ubezpieczenia rent odroczonych mogą być waloryzowane na podstawie art. 358¹ § 3 k.c.

Ujemne skutki spadku wartości pieniądza nie mogą obciążać tylko jednej strony zawartej umowy. Stąd sądy orzekające, dokonując przerachowania świadczenia pieniężnego, powinny uwzględniać interesy obu stron umowy. Niezbędne jest jednak także dokonanie oceny konkretnej sytuacji, z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego.

Niedopuszczalne jest w świetle art. 358¹ § 3 k.c. uznanie społecznogospodarczego celu umowy i rodzaju zobowiązania za podstawowe kryterium waloryzacji.

W razie wypowiedzenia przez ubezpieczającego umowy ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci, wysokość sumy świadczenia (wykupu), ustalona zgodnie z ogólnymi warunkami ubezpieczenia, może być zmieniona na podstawie art. 3581 § 3 k.c.

W wypadku umowy ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci przedmiotem waloryzacji jest świadczenie pieniężne ubezpieczyciela będące elementem jego zobowiązania od chwili zawarcia umowy, bez względu na określony umową termin spełnienia tego świadczenia.

Zmiana wysokości świadczenia pieniężnego, płatnego okresowo (renta odroczona lub natychmiast płatna), dokonana przez sąd na podstawie art. 3581 § 3 k.c., nie może polegać na ustaleniu wysokości tego świadczenia w postaci ułamka lub procentu innego świadczenia okresowego (np. średniej emerytury pracowniczej); taka konstrukcja zakłada bowiem stałą waloryzację na przyszłość, czego nie przewiduje art. 3581 § 3 k.c.

Treść art. 3581 § 3 k.c. wyklucza możliwość mechanicznego przerachowania świadczenia z tytułu umowy ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci, polegającego na stosowaniu raz ustalonych mierników.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest już stanowisko akceptujące waloryzację nominalnych sum ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci na podstawie art. 3581 § 3 kc, przy czym sposób ustalenia wysokości świadczenia pozostawia się sędziowskiemu uznaniu, uwzględniającemu indywidualny aspekt stanu faktycznego, przy zachowaniu wymogów określonych w ustawie.
Powód Arkadiusz K. wystąpił przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń - z żądaniem zapłaty kwoty 13.500 zł, tytułem zwaloryzowanego świadczenia z umowy ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci.

Przy dokonywaniu waloryzacji świadczenia ubezpieczeniowego na podstawie art. 358 1 § 3 k.c. Sąd musi „wyważyć" interesy stron w granicach zasługujących na ochronę przy utrzymaniu właściwego stosunku między nimi. Słuszny interes może i powinien być uwzględniony, ale tylko do granic kolizji z interesem drugiej strony. Jednocześnie należy pamiętać, że ingerencja sądu powinna następować w minimalnym zakresie, gdyż waloryzacja sądowa stanowi wyjątek od zasady dotrzymania umów i nie może prowadzić do podważenia całego systemu umownego oraz likwidacji stabilności umów.

Wysokość nominalnej renty miesięcznej, określonej w umowie ubezpieczenia renty odroczonej oraz natychmiast płatnej, a także wysokość nominalnej sumy ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci, mogą być zmienione na podstawie art. 3581 § 3 k.c.