Rzecznik Ubezpieczonych
> Orzecznictwo > Art. 814 k.c. - początek ochrony, składka > Niezapłacenie składki w terminie
Wyrok z dnia 14 marca 1997 r. sąd apelacyjny w Łodzi I ACa 111/97 OSA 1998/1/5, Wokanda 1998/1/47
W świetle §§ 3, 9 i 11 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1990 r. w sprawie ogólnych warunków ubezpieczenia obowiązkowego budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych (Dz. U. Nr 92, poz. 546 z późn. zm.), odpowiedzialność ubezpieczyciela ustaje z końcem okresu, na który przypadała nie zapłacona składka - wobec rozwiązania umowy (art. 814 § 2 k.c.).
Sąd Apelacyjny w Łodzi, po rozpoznaniu w dniu 14 marca 1997 r. na rozprawie sprawy z powództwa Lesława K. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń SA Inspektoratowi w R. o 12.235 zł, na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 5 grudnia 1996 roku, sygn. akt I C 99/96
1. zmienia zaskarżony wyrok i oddala powództwo;
2. nie obciąża powoda - Lesława K. kosztami procesu za obie instancje.
Powód - Lesław K. domagał się zasądzenia od pozwanego Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń SA Inspektoratu w R. kwoty 12.235 zł wraz z należnymi odsetkami od dnia 1 grudnia 1995 roku i kosztami procesu tytułem odszkodowania - w związku ze szkodą jaka powstała w październiku 1995 roku w jego gospodarstwie rolnym na skutek pożaru.
Pozwany - Powszechny Zakład Ubezpieczeń zarzucił, iż powód nie opłacał należnych składek ubezpieczeniowych od 1993 roku i wobec tego nastąpiło rozwiązanie umowy z mocy prawa z końcem okresu, za który przypadała nie opłacona składka.
Sąd Wojewódzki w Piotrkowie Trybunalskim nie podzielił zarzutów pozwanego Zakładu Ubezpieczeń i wyrokiem z dnia 5 grudnia 1996 roku uwzględnił powództwo. W uzasadnieniu wyroku między innymi ustalił i wskazał, iż powód - Lesław K. - jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 12 ha, położonego we wsi F. W skład tego gospodarstwa wchodzi w szczególności siedlisko wraz z budynkami, takimi jak dom mieszkalny, obora i budynek inwentarsko-gospodarczy. Ostatni z wymienionych budynków został wybudowany w 1991 roku i wówczas zgłoszony został też do ubezpieczenia na warunkach określonych w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1990 roku w sprawie ogólnych warunków ubezpieczenia obowiązkowego budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych (Dz. U. Nr 92, poz. 546 z późniejszymi zmianami). Po zgłoszeniu w 1991 roku do ubezpieczenia ostatniego z wybudowanych budynków, powód opłacił należną wówczas składkę ubezpieczeniową. Przedmiotową składkę uiścił również w 1992 roku. W następnych latach nie płacił już składek ubezpieczeniowych, mimo iż pozwany PZU wzywał go do opłacenia ustalonych przez siebie składek.
W dniu 23 października 1995 roku, powód wraz z najbliższą rodziną zajmował się pracami w gospodarstwie rolnym. Tego dnia przyjechał do powoda jego syn z dwójką małoletnich dzieci. Powód zajmował się przygotowaniem paszy dla zwierząt i jednocześnie sprawował pieczę nad bawiącymi się wnukami, które go odwiedziły. W pewnym momencie, 4 letni Łukasz opuścił podwórko i udał się do stodoły, w której rozpalił ogień przy pomocy zapałek znajdujących się w skrzynce narzędziowej.
Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, władający gospodarstwem rolnym, w skład którego wchodzą budynki, obowiązany jest do zawarcia umowy ubezpieczenia budynków. Obowiązek ten może spełnić przez zawarcie umowy ubezpieczenia z wybranym przez siebie ubezpieczycielem, który nie może odmówić zawarcia umowy.
Mając na uwadze w szczególności to, iż stosownie do paragrafu 9 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1990 roku w sprawie ogólnych warunków ubezpieczenia obowiązkowego budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych - umowę ubezpieczenia wszystkich budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego zawiera się z mocą od dnia 1 stycznia 1991 roku na czas nie określony, z tym, że osoby fizyczne mogą spełnić ten obowiązek przez zawarcie umowy ubezpieczenia i opłacenie składki do dnia 15 lutego roku ubezpieczenia oraz i to, że władający budynkiem może rozwiązać z końcem roku umowę ubezpieczenia zawartą z wybranym ubezpieczycielem, za uprzednim miesięcznym wypowiedzeniem - Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, iż w okolicznościach sprawy, przywilej rozwiązania umowy ustawodawca przyznał ubezpieczającemu. Nie przewidział przy tym możliwości rozwiązania umowy ubezpieczenia w innym trybie. Sąd Wojewódzki uwzględnił jednocześnie sytuacje, kiedy ubezpieczający nie dopełnia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia (art. 4 ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o działalności ubezpieczeniowej) i doszedł do przekonania, że wówczas ubezpieczający obowiązany jest wnieść opłatę w wysokości trzykrotnej podstawowej rocznej składki ubezpieczeniowej, należnej w roku kalendarzowym, za który nie dopełnia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia. Wniesienie tej opłaty nie zwalnia jednak z obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia. Wychodząc z tych założeń, Sąd Wojewódzki uznał, że w sprawie nie ma zastosowania przepis art. 814 Kodeksu cywilnego. Powołane wyżej rozporządzenie Ministra Finansów reguluje wyczerpująco wszystkie kwestie dotyczące zawarcia i rozwiązania umowy ubezpieczenia. Wtórnym zagadnieniem - w ocenie Sądu Wojewódzkiego - jest natomiast obowiązek opłacania należnych składek przez ubezpieczającego, gdyż kontrolowanie wykonania obowiązku zawarcia umowy i opłacania składek należy do odpowiednich organów. Z okoliczności bezspornej, że strona pozwana w latach 1993-1995 bezskutecznie wzywała powoda do opłacenia składki ubezpieczeniowej - Sąd Wojewódzki wyprowadził tezę, iż powód był utwierdzony w przekonaniu o istnieniu wiążącej go umowy ubezpieczenia z pozwanym Powszechnym Zakładem Ubezpieczeń.
Ponieważ rozmiar szkody ustalony w procesie likwidacyjnym przez służby pozwanego zakładu ubezpieczeń nie był sporny - Sąd Wojewódzki, doszedł do wniosku, że skoro strony wiązała ważna umowa ubezpieczenia, to powodowi należy się odszkodowanie w wysokości dochodzonej pozwem. Od powyższej odpowiedzialności strony pozwanej nie zwalnia okoliczność, iż wnuk powoda spowodował pożar, ponieważ Lesław K. nie był osobą zobowiązaną do nadzoru nad małoletnim wnukiem, który znalazł się na terenie gospodarstwa rolnego wraz z ojcem w ramach odwiedzin.
Wyrok ten zaskarżył apelacją pozwany Powszechny Zakład Ubezpieczeń, wnosząc o jego zmianę przez oddalenie powództwa. Skarżący zarzuca naruszenie przez Sąd Wojewódzki prawa materialnego - (art. 805, 807 i 814 Kodeksu cywilnego) przez błędną jego wykładnię.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Nie ulega wątpliwości, że ubezpieczenia budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych należą do ubezpieczeń obowiązkowych w rozumieniu ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o działalności ubezpieczeniowej. Do ubezpieczeń obowiązkowych przepis art. 4 tej ustawy zalicza bowiem ubezpieczenie budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia takich budynków jest wzmocniony sankcją ekonomiczną, gdyż osoba fizyczna lub prawna, która nie wypełnia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, jest obowiązana wnieść opłatę w wysokości trzykrotnej rocznej składki ubezpieczenia. Opłata ta stanowi dochód Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego (art. 92 ust. 2 i 3 ustawy o działalności ubezpieczeniowej). Wniesienie powyższej opłaty nie zwalnia z obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia. Okolicznością bezsporną w rozpoznawanej sprawie jest to, że powód - Lesław K. - na początku 1991 roku zgłosił dom i oborę (istniejące wówczas w posiadanym gospodarstwie rolnym) do ubezpieczenia, a pozwany ubezpieczyciel wystawił dokument ubezpieczenia obowiązkowego tych budynków. Z dokumentu tego wynika, iż z dniem 15 lutego 1991 roku ubezpieczyciel potwierdził zawarcie z powodem umowy ubezpieczenia. Z informacji zawartej w tym dokumencie wynika też, że ubezpieczający opłaca corocznie, na podstawie zobowiązania płatniczego, składkę na ubezpieczenie obowiązkowe budynków (obliczoną od sumy ubezpieczenia każdego budynku).
Powód w latach 1993-1995 nie opłacał należnych składek za ubezpieczenie obowiązkowe budynków, co również jest bezsporne i wynika wprost z uzasadnienia pozwu. Okoliczności podnoszone przez powoda na uzasadnienie nieopłacania składek w postaci: trudnej sytuacji finansowej, czy też niedochodzenia przez pozwany PZU SA w sposób stanowczy zaległej i bieżącej składki, nie mają żadnego znaczenia dla oceny, czy w dniu powstania szkody, strony łączyła umowa ubezpieczenia. Również argumenty przytoczone przez Sąd Wojewódzki na uzasadnienie odpowiedzialności pozwanego ubezpieczyciela za szkodę powstałą w gospodarstwie rolnym powoda w wyniku działania ognia - nie są przekonujące. Przeciwko interpretacji przyjętej przez Sąd Wojewódzki, a w szczególności tezie, że skoro strony zawarły umowę ubezpieczenia na czas nie określony, to tylko ubezpieczającemu przysługuje przywilej rozwiązania umowy i że kwestia opłacania składek jest w ubezpieczeniach obowiązkowych rzeczą wtórną - przemawiają przepisy ustawy ubezpieczeniowej z 1990 roku, przepisy Kodeksu cywilnego (art. 805-834) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1990 roku w sprawie ogólnych warunków ubezpieczenia obowiązkowego budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych (Dz. U. Nr 92 z 1990 roku, poz. 546 z późniejszymi zmianami).
Ustawa z dnia 28 lipca 1990 roku o działalności ubezpieczeniowej zniosła ubezpieczenia powstające z mocy samego prawa i oparła obrót ubezpieczeniowy na kontraktowej formule stosunku ubezpieczenia. Zgodnie z art. 3 ustawy, ochrona ubezpieczeniowa powstaje na podstawie umowy zawartej pomiędzy ubezpieczycielem, a ubezpieczającym. Realizowana przez ustawę ubezpieczeniową swoboda kontraktowa w obrębie stosunków ubezpieczeniowych stwarza z jednej strony odpowiednie gwarancje ochrony interesów ubezpieczającego przed dominacją ubezpieczyciela (np. możliwość wyboru ubezpieczyciela), ale z drugiej strony - ryzyko i skutki niezawarcia umowy ubezpieczenia przerzuca jednak na ubezpieczającego.
Przepisy powyższej ustawy oraz przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1990 roku, a w szczególności paragrafów 3, 9, 10 i 11 muszą być wykładane łącznie z przepisami Kodeksu cywilnego - dotyczącymi umowy ubezpieczenia (art. 805-834).
Paragraf 3 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 1990 roku uzależnia powstanie odpowiedzialności ubezpieczyciela od uprzedniego zgłoszenia budynku do ubezpieczenia, natomiast § 9 ust. 3 tego rozporządzenia uzależnia skutki przewidziane w tym przepisie od faktu zawarcia umowy i opłacenia składki. Obie te czynności może dzielić odstęp czasowy, gdyż sens § 9 ust. 3 rozporządzenia należy rozumieć w ten sposób, że oznacza cofnięcie wstecz od dnia zawarcia umowy ubezpieczenia (zawartej przed dniem 15 lutego danego roku ubezpieczeniowego) początkowej daty jej trwania do dnia 1 stycznia roku ubezpieczeniowego i ma takie znaczenie dla ubezpieczającego, iż od tej daty, a więc od dnia 1 stycznia danego roku uważa się za spełniony jego obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia.
Z przepisów tych nie można jednak wyprowadzić wniosku, że jeżeli składka ubezpieczeniowa nie została zapłacona w terminie, to umowa ubezpieczenia obowiązkowego budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych nie może ulec rozwiązaniu w żadnym trybie (chyba, że z inicjatywy ubezpieczającego), jak przyjął wadliwie Sąd Wojewódzki i co trafnie zarzucił w apelacji pozwany ubezpieczyciel.
Skoro pozwany Powszechny Zakład Ubezpieczeń SA Inspektorat w R. nie odstąpił od umowy ze skutkiem natychmiastowym z powodu nie zapłacenia przez powoda należnej składki ubezpieczeniowej w 1993 roku, to zgodnie z art. 814 § 2 zdanie końcowe Kodeksu cywilnego - łącząca strony umowa ubezpieczenia uległa rozwiązaniu z końcem 1993 roku. W konsekwencji, w latach 1994-1995 budynki powoda wchodzące w skład jego gospodarstwa rolnego nie były już objęte zawartą w 1991 roku umową ubezpieczenia i pozwany ubezpieczyciel nie ponosi odpowiedzialności za szkodę powstałą w dniu 23 października 1995 roku.
W świetle paragrafów 3, 9 i 11 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1990 roku w sprawie ogólnych warunków ubezpieczenia obowiązkowego budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych (Dz. U. Nr 92 z 1990 roku, poz. 546 z późniejszymi zmianami), odpowiedzialność ubezpieczyciela ustaje z końcem okresu, na który przypadała nie zapłacona składka - wobec rozwiązania umowy (art. 814 § 2 k.c.).
Mając powyższe na uwadze oraz wobec naruszenia przez Sąd Wojewódzki prawa materialnego przez błędną jego wykładnię - Sąd Apelacyjny - uwzględniając apelację, zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo (art. 386 § 1 k.p.c.). Nie obciążył przy tym powoda kosztami procesu na podstawie art. 102 k.p.c.
1. zmienia zaskarżony wyrok i oddala powództwo;
2. nie obciąża powoda - Lesława K. kosztami procesu za obie instancje.
Powód - Lesław K. domagał się zasądzenia od pozwanego Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń SA Inspektoratu w R. kwoty 12.235 zł wraz z należnymi odsetkami od dnia 1 grudnia 1995 roku i kosztami procesu tytułem odszkodowania - w związku ze szkodą jaka powstała w październiku 1995 roku w jego gospodarstwie rolnym na skutek pożaru.
Pozwany - Powszechny Zakład Ubezpieczeń zarzucił, iż powód nie opłacał należnych składek ubezpieczeniowych od 1993 roku i wobec tego nastąpiło rozwiązanie umowy z mocy prawa z końcem okresu, za który przypadała nie opłacona składka.
Sąd Wojewódzki w Piotrkowie Trybunalskim nie podzielił zarzutów pozwanego Zakładu Ubezpieczeń i wyrokiem z dnia 5 grudnia 1996 roku uwzględnił powództwo. W uzasadnieniu wyroku między innymi ustalił i wskazał, iż powód - Lesław K. - jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 12 ha, położonego we wsi F. W skład tego gospodarstwa wchodzi w szczególności siedlisko wraz z budynkami, takimi jak dom mieszkalny, obora i budynek inwentarsko-gospodarczy. Ostatni z wymienionych budynków został wybudowany w 1991 roku i wówczas zgłoszony został też do ubezpieczenia na warunkach określonych w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1990 roku w sprawie ogólnych warunków ubezpieczenia obowiązkowego budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych (Dz. U. Nr 92, poz. 546 z późniejszymi zmianami). Po zgłoszeniu w 1991 roku do ubezpieczenia ostatniego z wybudowanych budynków, powód opłacił należną wówczas składkę ubezpieczeniową. Przedmiotową składkę uiścił również w 1992 roku. W następnych latach nie płacił już składek ubezpieczeniowych, mimo iż pozwany PZU wzywał go do opłacenia ustalonych przez siebie składek.
W dniu 23 października 1995 roku, powód wraz z najbliższą rodziną zajmował się pracami w gospodarstwie rolnym. Tego dnia przyjechał do powoda jego syn z dwójką małoletnich dzieci. Powód zajmował się przygotowaniem paszy dla zwierząt i jednocześnie sprawował pieczę nad bawiącymi się wnukami, które go odwiedziły. W pewnym momencie, 4 letni Łukasz opuścił podwórko i udał się do stodoły, w której rozpalił ogień przy pomocy zapałek znajdujących się w skrzynce narzędziowej.
Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, władający gospodarstwem rolnym, w skład którego wchodzą budynki, obowiązany jest do zawarcia umowy ubezpieczenia budynków. Obowiązek ten może spełnić przez zawarcie umowy ubezpieczenia z wybranym przez siebie ubezpieczycielem, który nie może odmówić zawarcia umowy.
Mając na uwadze w szczególności to, iż stosownie do paragrafu 9 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1990 roku w sprawie ogólnych warunków ubezpieczenia obowiązkowego budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych - umowę ubezpieczenia wszystkich budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego zawiera się z mocą od dnia 1 stycznia 1991 roku na czas nie określony, z tym, że osoby fizyczne mogą spełnić ten obowiązek przez zawarcie umowy ubezpieczenia i opłacenie składki do dnia 15 lutego roku ubezpieczenia oraz i to, że władający budynkiem może rozwiązać z końcem roku umowę ubezpieczenia zawartą z wybranym ubezpieczycielem, za uprzednim miesięcznym wypowiedzeniem - Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, iż w okolicznościach sprawy, przywilej rozwiązania umowy ustawodawca przyznał ubezpieczającemu. Nie przewidział przy tym możliwości rozwiązania umowy ubezpieczenia w innym trybie. Sąd Wojewódzki uwzględnił jednocześnie sytuacje, kiedy ubezpieczający nie dopełnia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia (art. 4 ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o działalności ubezpieczeniowej) i doszedł do przekonania, że wówczas ubezpieczający obowiązany jest wnieść opłatę w wysokości trzykrotnej podstawowej rocznej składki ubezpieczeniowej, należnej w roku kalendarzowym, za który nie dopełnia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia. Wniesienie tej opłaty nie zwalnia jednak z obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia. Wychodząc z tych założeń, Sąd Wojewódzki uznał, że w sprawie nie ma zastosowania przepis art. 814 Kodeksu cywilnego. Powołane wyżej rozporządzenie Ministra Finansów reguluje wyczerpująco wszystkie kwestie dotyczące zawarcia i rozwiązania umowy ubezpieczenia. Wtórnym zagadnieniem - w ocenie Sądu Wojewódzkiego - jest natomiast obowiązek opłacania należnych składek przez ubezpieczającego, gdyż kontrolowanie wykonania obowiązku zawarcia umowy i opłacania składek należy do odpowiednich organów. Z okoliczności bezspornej, że strona pozwana w latach 1993-1995 bezskutecznie wzywała powoda do opłacenia składki ubezpieczeniowej - Sąd Wojewódzki wyprowadził tezę, iż powód był utwierdzony w przekonaniu o istnieniu wiążącej go umowy ubezpieczenia z pozwanym Powszechnym Zakładem Ubezpieczeń.
Ponieważ rozmiar szkody ustalony w procesie likwidacyjnym przez służby pozwanego zakładu ubezpieczeń nie był sporny - Sąd Wojewódzki, doszedł do wniosku, że skoro strony wiązała ważna umowa ubezpieczenia, to powodowi należy się odszkodowanie w wysokości dochodzonej pozwem. Od powyższej odpowiedzialności strony pozwanej nie zwalnia okoliczność, iż wnuk powoda spowodował pożar, ponieważ Lesław K. nie był osobą zobowiązaną do nadzoru nad małoletnim wnukiem, który znalazł się na terenie gospodarstwa rolnego wraz z ojcem w ramach odwiedzin.
Wyrok ten zaskarżył apelacją pozwany Powszechny Zakład Ubezpieczeń, wnosząc o jego zmianę przez oddalenie powództwa. Skarżący zarzuca naruszenie przez Sąd Wojewódzki prawa materialnego - (art. 805, 807 i 814 Kodeksu cywilnego) przez błędną jego wykładnię.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Nie ulega wątpliwości, że ubezpieczenia budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych należą do ubezpieczeń obowiązkowych w rozumieniu ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o działalności ubezpieczeniowej. Do ubezpieczeń obowiązkowych przepis art. 4 tej ustawy zalicza bowiem ubezpieczenie budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia takich budynków jest wzmocniony sankcją ekonomiczną, gdyż osoba fizyczna lub prawna, która nie wypełnia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, jest obowiązana wnieść opłatę w wysokości trzykrotnej rocznej składki ubezpieczenia. Opłata ta stanowi dochód Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego (art. 92 ust. 2 i 3 ustawy o działalności ubezpieczeniowej). Wniesienie powyższej opłaty nie zwalnia z obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia. Okolicznością bezsporną w rozpoznawanej sprawie jest to, że powód - Lesław K. - na początku 1991 roku zgłosił dom i oborę (istniejące wówczas w posiadanym gospodarstwie rolnym) do ubezpieczenia, a pozwany ubezpieczyciel wystawił dokument ubezpieczenia obowiązkowego tych budynków. Z dokumentu tego wynika, iż z dniem 15 lutego 1991 roku ubezpieczyciel potwierdził zawarcie z powodem umowy ubezpieczenia. Z informacji zawartej w tym dokumencie wynika też, że ubezpieczający opłaca corocznie, na podstawie zobowiązania płatniczego, składkę na ubezpieczenie obowiązkowe budynków (obliczoną od sumy ubezpieczenia każdego budynku).
Powód w latach 1993-1995 nie opłacał należnych składek za ubezpieczenie obowiązkowe budynków, co również jest bezsporne i wynika wprost z uzasadnienia pozwu. Okoliczności podnoszone przez powoda na uzasadnienie nieopłacania składek w postaci: trudnej sytuacji finansowej, czy też niedochodzenia przez pozwany PZU SA w sposób stanowczy zaległej i bieżącej składki, nie mają żadnego znaczenia dla oceny, czy w dniu powstania szkody, strony łączyła umowa ubezpieczenia. Również argumenty przytoczone przez Sąd Wojewódzki na uzasadnienie odpowiedzialności pozwanego ubezpieczyciela za szkodę powstałą w gospodarstwie rolnym powoda w wyniku działania ognia - nie są przekonujące. Przeciwko interpretacji przyjętej przez Sąd Wojewódzki, a w szczególności tezie, że skoro strony zawarły umowę ubezpieczenia na czas nie określony, to tylko ubezpieczającemu przysługuje przywilej rozwiązania umowy i że kwestia opłacania składek jest w ubezpieczeniach obowiązkowych rzeczą wtórną - przemawiają przepisy ustawy ubezpieczeniowej z 1990 roku, przepisy Kodeksu cywilnego (art. 805-834) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1990 roku w sprawie ogólnych warunków ubezpieczenia obowiązkowego budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych (Dz. U. Nr 92 z 1990 roku, poz. 546 z późniejszymi zmianami).
Ustawa z dnia 28 lipca 1990 roku o działalności ubezpieczeniowej zniosła ubezpieczenia powstające z mocy samego prawa i oparła obrót ubezpieczeniowy na kontraktowej formule stosunku ubezpieczenia. Zgodnie z art. 3 ustawy, ochrona ubezpieczeniowa powstaje na podstawie umowy zawartej pomiędzy ubezpieczycielem, a ubezpieczającym. Realizowana przez ustawę ubezpieczeniową swoboda kontraktowa w obrębie stosunków ubezpieczeniowych stwarza z jednej strony odpowiednie gwarancje ochrony interesów ubezpieczającego przed dominacją ubezpieczyciela (np. możliwość wyboru ubezpieczyciela), ale z drugiej strony - ryzyko i skutki niezawarcia umowy ubezpieczenia przerzuca jednak na ubezpieczającego.
Przepisy powyższej ustawy oraz przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1990 roku, a w szczególności paragrafów 3, 9, 10 i 11 muszą być wykładane łącznie z przepisami Kodeksu cywilnego - dotyczącymi umowy ubezpieczenia (art. 805-834).
Paragraf 3 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 1990 roku uzależnia powstanie odpowiedzialności ubezpieczyciela od uprzedniego zgłoszenia budynku do ubezpieczenia, natomiast § 9 ust. 3 tego rozporządzenia uzależnia skutki przewidziane w tym przepisie od faktu zawarcia umowy i opłacenia składki. Obie te czynności może dzielić odstęp czasowy, gdyż sens § 9 ust. 3 rozporządzenia należy rozumieć w ten sposób, że oznacza cofnięcie wstecz od dnia zawarcia umowy ubezpieczenia (zawartej przed dniem 15 lutego danego roku ubezpieczeniowego) początkowej daty jej trwania do dnia 1 stycznia roku ubezpieczeniowego i ma takie znaczenie dla ubezpieczającego, iż od tej daty, a więc od dnia 1 stycznia danego roku uważa się za spełniony jego obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia.
Z przepisów tych nie można jednak wyprowadzić wniosku, że jeżeli składka ubezpieczeniowa nie została zapłacona w terminie, to umowa ubezpieczenia obowiązkowego budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych nie może ulec rozwiązaniu w żadnym trybie (chyba, że z inicjatywy ubezpieczającego), jak przyjął wadliwie Sąd Wojewódzki i co trafnie zarzucił w apelacji pozwany ubezpieczyciel.
Skoro pozwany Powszechny Zakład Ubezpieczeń SA Inspektorat w R. nie odstąpił od umowy ze skutkiem natychmiastowym z powodu nie zapłacenia przez powoda należnej składki ubezpieczeniowej w 1993 roku, to zgodnie z art. 814 § 2 zdanie końcowe Kodeksu cywilnego - łącząca strony umowa ubezpieczenia uległa rozwiązaniu z końcem 1993 roku. W konsekwencji, w latach 1994-1995 budynki powoda wchodzące w skład jego gospodarstwa rolnego nie były już objęte zawartą w 1991 roku umową ubezpieczenia i pozwany ubezpieczyciel nie ponosi odpowiedzialności za szkodę powstałą w dniu 23 października 1995 roku.
W świetle paragrafów 3, 9 i 11 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1990 roku w sprawie ogólnych warunków ubezpieczenia obowiązkowego budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych (Dz. U. Nr 92 z 1990 roku, poz. 546 z późniejszymi zmianami), odpowiedzialność ubezpieczyciela ustaje z końcem okresu, na który przypadała nie zapłacona składka - wobec rozwiązania umowy (art. 814 § 2 k.c.).
Mając powyższe na uwadze oraz wobec naruszenia przez Sąd Wojewódzki prawa materialnego przez błędną jego wykładnię - Sąd Apelacyjny - uwzględniając apelację, zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo (art. 386 § 1 k.p.c.). Nie obciążył przy tym powoda kosztami procesu na podstawie art. 102 k.p.c.
Informacje prasowe z rynku
20.11.2008 - Ubezpieczenia majątkowe
Skarżą ubezpieczycieli
czytaj więcej
20.11.2008 - Ubezpieczenia na życie
Zakończona fuzja Benefii Życie i Royal Polska
czytaj więcej
20.11.2008 - Zabezpieczenie emerytalne
Transferów w OFE coraz więcej
czytaj więcej
