Najpopularniejszym ubezpieczeniem na polskim rynku kierowanym do szkół jest ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków młodzieży szkolnej (NNW). Większość spośród zakładów ubezpieczeń posiada w swojej ofercie ten produkt a olbrzymia część młodzieży szkolnej jest objęta ochroną ubezpieczeniową w tym zakresie. Szacuje się, że pole w ubezpieczeniu NNW młodzieży szkolnej wykorzystane jest średnio w 80% co z drugiej strony oznacza, że tylko 20% ogółu uczącej się młodzieży nie korzysta z tego rodzaju ubezpieczenia. NNW młodzieży szkolnej jest ubezpieczeniem o charakterze masowym, co może dziwić biorąc pod uwagę fakt, że jest ubezpieczeniem dobrowolnym.

Przedmiotem ubezpieczenia są następstwa nieszczęśliwych wypadków polegające na uszkodzeniu ciała lub rozstroju zdrowia powodujące trwały uszczerbek lub śmierć ubezpieczonego. Za nieszczęśliwy wypadek uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, w następstwie którego ubezpieczony wbrew swojej woli doznał trwałego uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia lub zmarł.

Pełnym zakresem ochrony najczęściej objęte są wypadki, jakim ubezpieczone osoby mogą ulec w czasie nauki, pracy lub pobytu w zakładzie opiekuńczym, w drodze do szkoły, pracy lub zakładu opiekuńczego, jak również w życiu prywatnym. Ochrona ubezpieczeniowa zwykle obejmuje również wypadki powstałe podczas kolonii, obozów i zielonych szkół. Zakresem ochrony objęte są zwykle wypadki powstałe na terenie kraju w zakresie całodobowym, przy czym ubezpieczający może rozszerzyć zakres terytorialny na inne terytoria za opłatą dodatkowej składki.

Podstawowymi świadczeniami wypłacanymi z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu są przy uszczerbku w wysokości 100% i w wypadku śmierci - pełna suma ubezpieczenia a w przypadku uszczerbku częściowego - określony procent sumy ubezpieczenia odpowiadający procentowi trwałego uszczerbku na zdrowiu. Prezentowana na naszym rynku oferta zwraca uwagę bardzo szeroką wariantowością rozbudowaną o szereg dodatkowych świadczeń umownych. Należą do nich ograniczane określonym procentem sumy ubezpieczenia zwroty udokumentowanych kosztów przeszkolenia zawodowego, nabycia środków pomocniczych, protez i innych przedmiotów ortopedycznych, leczenia, czasem również leczenia ponadstandartowego, pogrzebu w przypadku śmierci ubezpieczonego oraz zasiłki dzienne z tytułu czasowej niezdolności do nauki lub wykonywania pracy, refundacja kosztów leczenia zagranicą czy też rozszerzenie ochrony ubezpieczeniowej na ryzyko zawału serca i udaru mózgu.

W ofertach ponadstandardowych można spotkać dodatkowe postanowienia dostosowane do specyfiki i potrzeb osób objętych ochroną ubezpieczeniową noszące czasami cechy świadczeń występujących często w ubezpieczeniach życiowych. Są to przykładowo rozszerzenia ochrony na urodzenie dziecka, śmierć osób bliskich. Stosowane są też zwolnienia z przyczyn socjalnych części ubezpieczonych z obowiązku opłacania składki czy też przy zawarciu umowy przekazanie przez zakład ubezpieczeń na rzecz ubezpieczającego określonej darowizny.

Z ochrony ubezpieczeniowej przeważnie wyłączone są następstwa nieszczęśliwych wypadków doznane na skutek :

Obowiązki ubezpieczającego w przypadku zaistnienia szkody są regulowane przez zakłady w zbliżony sposób. Przede wszystkim ubezpieczony ma obowiązek złagodzić skutki wypadku poprzez poddanie się opiece i zaleceniom lekarskim oraz niezwłocznie po zakończeniu leczenia powiadomić o wypadku zakład ubezpieczeń. Ubezpieczony powinien również przedstawić szczegółowo okoliczności wypadku, przekazać dokumentację medyczną związaną z wypadkiem, zgłaszać wszelkie pobicia oraz napady, zwolnić zakłady opieki zdrowotnej oraz lekarzy, u których się leczył z obowiązku zachowania tajemnicy oraz wyrazić zgodę na udostępnianie dokumentacji z przebiegu leczenia, podjąć aktywną współpracę z zakładem ubezpieczeń w celu wyjaśnienia okoliczności wypadku a także poddać się badaniom przez wskazanych lekarzy.

Likwidacja szkód przebiega przy czynnym udziale komisji lekarskich, które po zakończeniu leczenia na podstawie badania ubezpieczonego oraz przedłużonej dokumentacji medycznej orzekają uszczerbek na zdrowiu doznany na skutek nieszczęśliwego wypadku. Pojawiają się bardzo przyjazne ubezpieczonym rozwiązania likwidacyjne, gdzie komisja lekarska przy ścisłej współpracy z pionem likwidacyjnym przygotowuje i realizuje świadczenia odszkodowawcze w miejscu zamieszkania poszkodowanego.

Patrząc na całość omawianej problematyki, w praktyce urzędu Rzecznika Ubezpieczonych uwagę zwracają przede wszystkim zbyt niskie sumy ubezpieczenia oferowane w ramach warunków następstw nieszczęśliwych wypadków. Zazwyczaj są to limity na poziomie od 5 000 zł do 10 000 zł. Mechanizm odszkodowawczy ubezpieczenia NNW przy uszczerbkach częściowych, których w praktyce występuje najwięcej, polega na tym, że suma ubezpieczenia mnożona jest przez uzyskany na komisji lekarskiej procent trwałego uszczerbku na zdrowiu. Niskie sumy, które zdominowały te ubezpieczenia prowadzą do rozczarowań związanych z wysokością przyznanych świadczeń, przykładowo bowiem gdy orzeczony na zdrowiu uszczerbek kształtuje się na poziomie 2% przy sumie ubezpieczenia w wysokości 5 000 zł przyznane świadczenie odszkodowawcze wyniesie 100 zł. Sporadycznie spotyka się również oferty, w których uszczerbki np. do 5% nie są objęte ochroną ubezpieczeniową. Zakłady ubezpieczeń stosujące takie praktyki tłumaczą je wzrostem kosztów i co za tym idzie nieopłacalnością uruchamiania polisy przy tak niskich kwotach odszkodowań. Patrząc na drugą stronę umowy ubezpieczenia NNW twierdzenie takie nie jest słuszne, gdyż dla młodego człowieka kwota 100 zł nie pozostaje sumą obojętną. Z drugiej strony praktyki te wydają się to mało etyczne i winny być kwalifikowane jako sprzeczne z istotą umowy ubezpieczenia. Na tle tych obserwacji słusznym wydaje się pogląd, że zakłady ubezpieczeń przy NNW młodzieży szkolnej powinny w ramach Izby samorządowej wypracować standard, którego elementy, takie jak minimalna wysokość sumy ubezpieczenia, obowiązek wypłaty odszkodowań nawet przy najmniejszych uszczerbkach, precyzyjny katalog wyłączeń, obowiązki ubezpieczonego, wzory druków zgłoszenia szkody i procedura likwidacyjna powinny być jednolite i bezwzględnie przestrzegane.

Kolejnym pojawiającym się problemem jest ocena ofert niestety nie przez pryzmat ochrony ubezpieczeniowej a dodatkowych korzyści płynących z zawarcia umowy NNW przez szkołę. Brak jest w praktyce akwizycyjnej faktycznie porównywania ofert ubezpieczeniowych a w to miejsce występuje analiza korzyści płynących z zawarcia umowy ubezpieczenia NNW w postaci liczby komputerów przekazywanych szkole czy wysokości darowizny pieniężnej. Zdarza się także, że oceny oferty dokonuje się kierując się zniżkami dla szkoły w ubezpieczeniach majątkowych czy też zniżkami dla kierownictwa czy nauczycieli w innych ubezpieczeniach. Zjawisko to ma swoje dobre i złe strony, przy czym patrząc od strony ubezpieczeniowej czy też kierując się zasadami etyki, zjawisko to powinno być oceniane negatywnie. Natomiast kierując się możliwościami finansowymi jednostek szkolnych czy dochodami nauczycieli, wspomaganie przez zakłady ubezpieczeń budżetu szkoły i udzielanie zniżek nauczycielom należy oceniać odmiennie. Przysparzanie korzyści było zagadnieniem długo dyskutowanym przy tworzeniu nowych przepisów - ustawy o działalności ubezpieczeniowej i ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym - zwyciężyła koncepcja dotychczasowa co oznacza, że pozostawiono możliwość wspierania materialnego szkół przez zakłady ubezpieczeń.

Problemem przewijającym się w indywidualnych skargach są zarzuty rodziców i opiekunów prawnych odnośnie zaniżania przez Komisje lekarskie działające na zlecenie zakładów ubezpieczeń stałego uszczerbku na zdrowiu u poszkodowanych dzieci. Zarzuty dotyczą również nieuwzględnienia całości obrażeń oraz zarzuty braku fachowości orzeczników działających na rzecz zakładów. Słusznym wydaje się po stronie zakładów ubezpieczeń przy organizowaniu komisji uwzględnianie obrażeń ciała u poszkodowanych i tym samym zapewnianie w nich udziału lekarzy o odpowiednich specjalizacjach. Z punktu widzenia rzecznika ważnym wydaje się również wprowadzenie w zakładach wewnętrznego systemu weryfikacji orzeczeń lekarskich. Zakłady ubezpieczeń, które w przypadku zakwestionowania wysokości orzeczonego uszczerbku dysponują możliwością zweryfikowania orzeczenia komisji lekarskiej, w ocenie poszkodowanych bliższe są realizacji zasady obiektywizmu przy likwidacji szkody.

Aleksander Daszewski