W dniu 9 kwietnia 2005r. weszła w życie uchwalona przez Sejm 18 lutego 2005r. ustawa o zmianie ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym i innych ustaw. Wprowadziła ona wiele istotnych zmian w zakresie regulowania działalności pośredników ubezpieczeniowych. Dokonane zmiany są w głównej mierze spowodowane koniecznością pełnego wdrożenia do naszego systemu prawnego Dyrektywy 2002/92/WE Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego. Dodajmy, że termin implementacji dyrektywy minął 15 stycznia br.

Z punktu widzenia ochrony praw ubezpieczonych najważniejsze zmiany w ustawie o pośrednictwie ubezpieczeniowym dotyczą obowiązków informacyjnych wobec klientów, obowiązku doskonalenia kwalifikacji zawodowych, gwarancji przepływu środków pieniężnych przekazywanych przez pośredników, doprecyzowania przepisów o rejestrze pośredników ubezpieczeniowych, m.in. w kontekście wykonywania prawa swobodnego wykonywania działalności na terytorium innych państw członkowskich Unii Europejskiej.

Przy okazji nowelizacji ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym wprowadzone zostały także zmiany do innych ustaw, w tym do ustawy o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych. W art. 20 pkt 5 ustawy rozszerzono uprawnienia Rzecznika w zakresie stwarzania możliwości polubownego i pojednawczego rozstrzygania sporów między ubezpieczającymi, ubezpieczonymi, uposażonymi lub uprawnionymi z umów ubezpieczenia a agentami ubezpieczeniowymi oraz ubezpieczającymi, ubezpieczonymi, uposażonymi lub uprawnionymi z umów ubezpieczenia a brokerami ubezpieczeniowymi. Zmiana ta wynika z art. 11 Dyrektywy 2002/92/WE, postulującego stwarzanie przez państwa członkowskie możliwości pozasądowego rozstrzygania sporów.

Uwzględniono również propozycję Rzecznika Ubezpieczonych w zakresie doprecyzowania wynikającego z art. 26 ust. 4 pkt 1 uprawnienia Rzecznika do występowania o udzielenie informacji i wyjaśnień oraz udostępnianie akt i dokumentów dotyczących spraw podejmowanych przez urząd. Katalog podmiotów, do których Rzecznik może zwracać się o wyjaśnienia i informacje został rozszerzony o Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wprost zapisano obowiązek udostępnienia Rzecznikowi akt i dokumentów dotyczących analizowanej sprawy.

 
Obowiązki informacyjne wobec klientów

Nowelizacja ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym rozszerzyła i doprecyzowała obowiązki informacyjne nałożone na pośredników w pierwotnej treści ustawy poprzez zmianę art. 13 ust. 1 oraz art. 26 ust. 1 ustawy. Obecnie agent ubezpieczeniowy ma dodatkowo obowiązek poinformować klienta o:

W odniesieniu do brokerów ubezpieczeniowych uszczegółowiono wymogi dotyczące sporządzenia rekomendacji. Broker jest zobowiązany przed zawarciem umowy ubezpieczenia udzielić na piśmie porady, w oparciu o rzetelną analizę ofert w liczbie wystarczającej do opracowania rekomendacji najwłaściwszej umowy ubezpieczenia oraz pisemnie wyjaśnić podstawy, na których opiera się rekomendacja. Dotychczas porada dotycząca zawarcia umowy ubezpieczenia miała się opierać na analizie dostępnych ofert ubezpieczenia, wystarczającej do opracowania rekomendacji. Ze względu na nieprecyzyjność poprzedniej regulacji wprowadzono nową redakcję przepisu.

Broker musi ponadto poinformować poszukującego ochrony ubezpieczeniowej:

Dyrektywa 2002/92/WE, z której wynikają powyższe zmiany szczegółowo przedstawia nie tylko zakres, ale i formę przekazywania informacji przez pośrednika ubezpieczeniowego. W nowelizacji ustawy znalazły się więc nowe regulacje odnośnie formy realizacji obowiązków informacyjnych (dodane art. 4a i 4b).

Pośrednik ubezpieczeniowy przekazuje informacje poszukującemu ochrony ubezpieczeniowej albo klientowi:

- pisemnie lub za pomocą innego trwałego nośnika informacji dostępnego dla poszukującego ochrony ubezpieczeniowej albo klienta;

- w sposób jasny, dokładny i zrozumiały;

- w języku urzędowym państwa członkowskiego Unii Europejskiej, w którym umowa ubezpieczenia jest zawierana, lub innym języku, na który wyrażą zgodę strony umowy (jest to uregulowanie odmiennie niż w Dyrektywie 2002/92/WE, która mówi o języku urzędowym państwa członkowskiego, w którym umiejscowione jest ryzyko).

Informacje dotyczące pośrednika ubezpieczeniowego mogą być dostarczane w innej formie niż pisemna lub za pomocą innego trwałego nośnika informacji na żądanie poszukującego ochrony ubezpieczeniowej albo klienta lub jeżeli okoliczności zawierania umowy ubezpieczenia nie pozwalają na przekazanie informacji w formie pisemnej, przy czym pośrednik informacje te dostarcza poszukującemu ochrony ubezpieczeniowej albo klientowi zgodnie niezwłocznie po zawarciu umowy ubezpieczenia. Takie rozwiązanie ma na celu nie dopuścić do sytuacji, w których nie byłoby możliwe szybkie uzyskanie ochrony ubezpieczeniowej, gdyby istniała taka potrzeba.

Do informacji dotyczących pośrednika ubezpieczeniowego stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, przy czym informacje te powinny być niezwłocznie przekazane poszukującemu ochrony ubezpieczeniowej albo klientowi stosownie do powyższych wymogów.

Obowiązek dostarczenia poszukującemu ochrony ubezpieczeniowej albo klientowi przez pośrednika ubezpieczeniowego informacji dotyczących pośrednika ubezpieczeniowego nie ma zastosowania w przypadku umowy ubezpieczenia dotyczącej dużych ryzyk w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o działalności ubezpieczeniowej oraz w przypadku pośrednictwa ubezpieczeniowego w zakresie reasekuracji.

Bardzo ważne jest to, iż wskazane regulacje dotyczą wszystkich pośredników. Dla klientów kluczową sprawą jest obowiązkowa forma pisemna wszelkich informacji i rekomendacji oraz szczególnie w przypadku sporządzania rekomendacji fakt, iż musi być ona przedstawiona w sposób zrozumiały dla klienta. Nowe przepisy będą służyć zarówno klientom, jak i pośrednikom, którzy będą posiadali dokumentację, która może mieć szczególne znaczenie w przypadku rozstrzygnięć co do istnienia odpowiedzialności zawodowej za szkody wyrządzone klientowi.

 
Doskonalenie kwalifikacji zawodowych

Ustawa o zmianie ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym wprowadziła dodanym art. 4c obowiązek doskonalenia umiejętności zawodowych przez odbywanie raz na trzy lata szkolenia zawodowego przez osoby wykonujące czynności agencyjne i osoby wykonujące czynności brokerskie. Dyrektywa 2002/92/WE w temacie doskonalenia umiejętności zawodowych przewiduje, iż pośrednicy ubezpieczeniowi powinni posiadać właściwą wiedzę i umiejętności w zakresie ustalonym przez państwo członkowskie pochodzenia pośrednika. Stanowi również, że prowadzenie działalności w zakresie pośrednictwa ubezpieczeniowego i reasekuracyjnego wymaga stałego spełniania wymogów zawodowych określonych w dyrektywie. Nasz ustawodawca uznał, że wypełnienie tych wymogów dyrektywy zostanie osiągnięte poprzez wprowadzenie obowiązku cyklicznego dokształcania pośredników.

Należy tutaj zauważyć, iż obowiązek szkolenia dla osób, które chcą wykonywać czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego jest zalecany w rezolucji BIPAR (Europejskiej Federacji Pośredników Ubezpieczeniowych) w sprawie wdrożenia Dyrektywy 2002/92/WE w zakresie dotyczącym minimalnych wymagań co do wiedzy i umiejętności zawodowych. Zgodnie z rezolucją zaleca się minimum 300 godzin nauki w okresie nie krótszym niż 18 miesięcy na poziomie A (poziom zarządzania), dotyczącym m.in. agentów i brokerów - właścicieli firm pośrednictwa, członków zarządu, osób prawnych wykonujących czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego oraz minimum 50 godzin nauki co najmniej przez trzy miesiące na poziomie B (poziom zatrudnienia), dotyczącym merytorycznych pracowników firm brokerskich, agencyjnych, banków, dealerów samochodów i innych świadczących usługi doradcze dla klientów.

Nasza ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym przewiduje, że szkolenie zawodowe polega na odbyciu odpowiedniej liczby godzin zajęć i jest zakończone wydaniem przez podmiot przeprowadzający szkolenie dokumentu poświadczającego odbycie szkolenia. Wymiar godzinowy szkolenia, a także sposób jego przeprowadzania ma określić w rozporządzeniu minister właściwy do spraw instytucji finansowych. Obecnie trwają prace nad projektem tego rozporządzenia. W projekcie przewiduje się, iż wymiar godzinowy szkoleń zawodowych będzie wynosił 50 godzin. Oczywiście będzie to pewne minimum i tak naprawdę nie da to gwarancji, iż szkolenia te będą zawsze miały odpowiedni poziom i przyniosą właściwe efekty (chociażby z uwagi na brak wymogu, aby szkolenia te prowadzili profesjonaliści). Niemniej jednak wprowadzenie obowiązków edukacyjnych należy uznać za ważny element w kształtowaniu systemu ochrony praw klientów.

 
Gwarancje finansowe

Według przepisów nowelizujących ustawę o pośrednictwie ubezpieczeniowym, wpłata składki przekazana pośrednikowi ubezpieczeniowemu jest traktowana tak, jakby została wpłacona bezpośrednio do zakładu ubezpieczeń. Tak samo dzieje się w przypadku, gdy pieniądze pośrednikowi powierzy zakład ubezpieczeń. Nie zostaną one uznane za wypłacone przez zakład ubezpieczeń do czasu faktycznego otrzymania ich przez osobę uprawnioną do wypłaty lub zwrotu pieniędzy z polisy ubezpieczeniowej. Ustanowiono więc instytucję niewzruszalnego domniemania prawnego. Takie rozwiązanie stanowi wypełnienie wymogów Dyrektywy 2002/92/WE dotyczących stworzenia przez państwa członkowskie gwarancji finansowych, iż składki przekazane przez klientów dotrą do zakładu ubezpieczeń, a świadczenia wypłacane przez zakład ubezpieczeń dotrą do klientów. Dyrektywa pozostawiła państwom członkowskim wybór przynajmniej jednej z czterech takich gwarancji. Polski ustawodawca zrezygnował z zabezpieczeń w postaci:

- wprowadzenia wymogów wypłacalności wobec pośredników ubezpieczeniowych, na poziomie 4% zbieranej rocznie składki ubezpieczeniowej, przy zastrzeżeniu minimalnej kwoty na poziomie 15 000 euro;

- wprowadzenia wymogu, iż kwoty pobrane albo należne klientom transferowane są poprzez odrębny rachunek bankowy , z którego środki nie mogą służyć zaspokojeniu innych wierzycieli pośrednika ubezpieczeniowego;

- ustanowienia funduszu gwarancyjnego.

Przyjęte rozwiązanie wydaje się na gruncie polskich realiów rynku ubezpieczeniowego najlepsze spośród wskazanych w dyrektywie i w pełni zabezpieczajace klienta przed ewentualną nierzetelnością lub nieuczciwością pośrednika.

 
Przepisy dotyczące rejestru pośredników ubezpieczeniowych

Zmiany art. 37 ustawy w tym zakresie miały raczej charakter doprecyzowujący. W odniesieniu do agentów ubezpieczeniowych z rejestru agentów będzie można dodatkowo uzyskać informację, czy agent ubezpieczeniowy, który działa na rzecz więcej niż jednego zakładu ubezpieczeń zawarł umowę obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej w tym także informację o numerze polisy, terminie obowiązywania tej umowy ubezpieczenia oraz nazwie zakładu ubezpieczeń, z którym zawarto tę umowę oraz informację, czy agent ubezpieczeniowy wykonuje działalność na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Rejestr brokerów natomiast będzie obejmował dodatkowo dane o osobach fizycznych, przy pomocy których broker wykonuje swoje czynności. Brokerzy są zobowiązani do uzupełnienia rejestru w tym zakresie w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej.

  Ocena zmian

Reasumując należy oczekiwać, że w konsekwencji wprowadzenia nowych rygorów pośrednicy ubezpieczeniowi będą świadczyli usługi na coraz wyższym poziomie oferując korzystniejsze rozwiązania odpowiadające potrzebom klientów. Z pewnością wpłynie to również na podniesienie prestiżu zawodowego pośredników ubezpieczeniowych. Nowelizacja ustawy dopasowująca nasze regulacje do dyrektywy, daje szansę na stworzenie lepszych warunków do prowadzenia działalności na terenie innych państw człnkowiskich Unii Europejskiej.

Dzięki pełnej implementacji dyrektywy w naszej ocenie stworzony został dość spójny system ochrony klienta, który tworzą takie instytucje jak: rejestr pośredników ubezpieczeniowych, obowiązki informacyjne i gwarancje finansowe wobec klientów, ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej oraz wymogi dotyczące profesjonalizmu zawodowego.

Anna Dąbrowska

Referent Prawny

w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych