W Sejmie trwają zaawansowane prace nad rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy o działalności ubezpieczeniowej oraz ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Przyjęty pierwotnie przez Podkomisję Nadzwyczajną do nowelizacji Kodeksu cywilnego, a następnie Komisję Nadzwyczajną do zmian w kodyfikacji projekt to bez wątpienia następny ważny krok stanowiący jednocześnie konieczne uzupełnienie trwającej w Polsce od 2003r. reformy prawa ubezpieczeń gospodarczych, której pierwszym etapem było uchwalenie w dniu 22 maja 2003r. pakietu ustaw ubezpieczeniowych . Stosowanie od ponad trzech lat przepisów pakietu ustaw w znacznej części uporządkowało i zabezpieczyło na przyszłość mechanizmy w tej specyficznej gałęzi rynku finansowego, jaką są ubezpieczenia gospodarcze. Z drugiej strony, na co wskazywano już podczas prac nad pakietem, że tak gruntowna i na ogromną skalę regulacja nie powinna pomijać podstawowych zasad określonych w przepisach o umowie ubezpieczenia zawartych w Kodeksie cywilnym. Tak się po części stało, gdyż trzeba przypomnieć, że pierwszy etap reformy prawa ubezpieczeniowego wprowadzał również nowe unormowania kodeksowe, z tym, że nie były to rozwiązania w pełni zadowalające . Nie uwzględniła one bowiem wszystkich pojawiających się od szeregu lat dążeń i postulatów ze strony środowiska naukowego oraz innych podmiotów rynku ubezpieczeń , a także pełnego dostosowania regulacji do obecnych wymogów gospodarki rynkowej i ochrony słabszych uczestników obrotu.

Analizując i oceniając przygotowaną obecnie regulację z punktu widzenia konsumentów usług ubezpieczeniowych należy podkreślić, że przyjęty przez Podkomisję, a następnie Komisję obecny projekt zmian kodeksu cywilnego prowadzi do dalszego wzmocnienia ochrony interesów słabszej strony umowy ubezpieczenia. Co prawda w pierwotnie przedłożonej jego wersji można było znaleźć regulacje ograniczające w pewnym stopniu tę ochronę, które w dalszej fazie prac legislacyjnych w znacznej części zostały one uzupełnione, bądź zmienione z korzyścią dla konsumentów. Urząd Rzecznika Ubezpieczonych wyjątkowo cieszy, że ostatecznie udało się doprowadzić do dwóch istotnych zmian, tj. pozostawienia szerszego zakresu ochrony dla mniejszych i średnich podmiotów gospodarczych oraz objęto statusem konsumenta również ubezpieczonego w umowach na cudzy rachunek, co szerzej prezentujemy w dalszej części oceny projektu. Warto także wspomnieć, że pomimo początkowych różnic zdań uczestnicy prac legislacyjnych wykazali wolę daleko idącego kompromisu, co znalazło wyraz zarówno w przyjętym przez Podkomisję jak i Komisję sejmową projekcie. Najistotniejsze dla konsumentów usług ubezpieczeniowych to kolejno propozycje regulacji:

- art. 384 § 1 i § 5 k.c. , w którym projektodawcy zaproponowali, aby zasada obowiązku doręczenia wzorca umowy przed zawarciem umowy drugiej stronie umowy wyrażona dotychczas wyraźnie jedynie w art. 812 § 1 k.c. w odniesieniu do ogólnych warunków ubezpieczenia (o.w.u.) została rozciągnięta na wszystkie inne rodzaje umów. Takie rozwiązanie wydaje się co do zasady słuszne, tym nie mniej warto zwrócić uwagę na jej pewien negatywny aspekt związany z propozycją jednoczesnego uchylenia art. 812 § 1 k.c., który nie przewiduje wyjątków od wymogu doręczenia o.w.u. przed zawarciem umowy ubezpieczenia. Uchylenie art. 812 § 1 k.c. będzie w praktyce oznaczać, że zakład ubezpieczeń będzie mógł w wypadkach określonych w art. 384 § 2 k.c. zaniechać doręczenia o.w.u. przed zawarciem umowy. W tym miejscu, co pokaże praktyka stosowania wprowadzanych przepisów, a także powstałe na jej tle orzecznictwo, może nastąpić pewne osłabienie ochrony ubezpieczającego w stosunku do obecnie obowiązującego stanu prawnego. Ponadto p ierwotna wersja projektu przewidywała całkowite uchylenie normy zawartej dotychczas w art. 384 § 5 k.c. nadającego obecnie status prawny konsumenta każdemu ubezpieczającemu. Po długiej merytorycznej dyskusji zainicjowanej przez Rzecznika Ubezpieczonych ostatecznie przyjęto, że zostanie ona umieszczona w art. 805 k.c. w dodanym § 4, który otrzyma brzmienie: "Przepisy art. 385 1 -   385 3   stosuje się odpowiednio, jeżeli ubezpieczającym jest osoba fizyczna zawierająca umowę związaną bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową". Przyjęcie takiego rozwiązania gwarantuje zwłaszcza drobnym przedsiębiorcom, zakres ochrony nieco węższy niż dotąd, tym nie mniej co pozostaje korzystne dla nich obejmujący ochronę przed niedozwolonymi klauzulami umownymi.

- art. 808 k.c . to kolejna istotna zmiana pierwotnego brzmienia projektu dotyczyła art. 808 regulującego umowy ubezpieczenia na cudzy rachunek. W świetle projektowanego brzmienia przepisu a także wobec uchylenia 384 § 5 k.c. w dotychczasowym brzmieniu koniecznym było zdaniem przedstawicieli Izby Gospodarczej Ubezpieczeń i Obsługi Ryzyka (IGUiOR) oraz Rzecznika Ubezpieczonych rozszerzenie tego przepisu o unormowanie mające zapewnić ubezpieczonemu, będącemu konsumentem w rozumieniu art. 221 k.c. możliwości korzystania z ochrony w przypadku stosowania przez ubezpieczyciela niedozwolonych klauzul umownych (klauzul abuzywnych) oraz wprowadzające obowiązek udzielenia ubezpieczonemu informacji o umowie. Uczestnicy prac podkomisji zgodzili się ze stanowiskiem, że należy zagwarantować ubezpieczonym konsumentom, niebędącym stroną umowy możliwości korzystania z przepisów o zakazie stosowania tzw. klauzul abuzywnych oraz wprowadzenia regulacji gwarantujących osobie, na której rzecz umowa jest zawierana otrzymanie informacji o jej treści. Zwracano uwagę, że w praktyce często występują przypadki odmowy choćby udostępnienia ogólnych warunków ubezpieczenia ubezpieczonym, np. przez przedsiębiorcę, który zawarł umowę ubezpieczenia na rachunek swoich pracowników. Ostatecznie, przyjęto zaproponowaną przez ekspertów resortu sprawiedliwości i satysfakcjonującą Rzecznika wersję przepisu, zgodnie z którym ubezpieczony będzie mógł żądać by ubezpieczyciel udzielił mu informacji o postanowieniach zawartej umowy oraz ogólnych warunkach ubezpieczenia w zakresie, w jakim dotyczą praw i obowiązków ubezpieczonego. Jeżeli umowa ubezpieczenia nie będzie wiązała się bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową ubezpieczonej osoby fizycznej, art. 385 1 - 385 3 będzie się stosować odpowiednio w zakresie, w jakim umowa dotyczy praw i obowiązków ubezpieczonego. W świetle powyższych regulacji, jeżeli ostateczny kształt projektu nie zostanie zmieniony w dalszych stadiach procesu legislacyjnego z szerszej ochrony będą korzystali ubezpieczeni będący osobami fizycznymi, z zastrzeżeniem, że umowa ubezpieczenia nie będzie wiązała się z ich działalnością gospodarczą lub zawodową. Osoby te będą miały prawo kwestionowania zapisów umownych spełniających kryteria niedozwolonych postanowień (klauzul abuzywnych) a tym samym powoływania się na brak związania nimi.

- art. 811 k.c. , w którym nowa regulacja przewiduje, że jeżeli w odpowiedzi na złożoną ofertę ubezpieczyciel doręczy ubezpieczającemu dokument ubezpieczenia zawierający postanowienia, które będą odbiegać na niekorzyść ubezpieczającego od treści złożonej przez niego oferty, ubezpieczyciel obowiązany będzie zwrócić ubezpieczającemu na to uwagę na piśmie przy doręczeniu tego dokumentu, wyznaczając mu co najmniej siedmiodniowy termin do zgłoszenia sprzeciwu. W razie niewykonania tego obowiązku zmiany dokonane na niekorzyść ubezpieczającego nie będą skuteczne a umowa będzie zawarta zgodnie z warunkami oferty. W braku sprzeciwu umowa dojdzie do skutku zgodnie z treścią dokumentu ubezpieczenia następnego dnia po upływie terminu wyznaczonego do złożenia sprzeciwu.

- art. 813 k.c. będący k olejną ważną propozycją projektu poprzez dodanie zdania, w myśl którego w przypadku rozwiązania umowy ubezpieczenia przed upływem okresu, na jaki została zawarta, ubezpieczającemu będzie przysługiwał zwrot składki za okres niewykorzystanej ochrony ubezpieczeniowej. Zmiana ta ma na celu zagwarantowanie ubezpieczającemu prawa do zwrotu składki za niewykorzystany okres ubezpieczenia w sytuacji wcześniejszego rozwiązania umowy ubezpieczenia. Wyjątkiem pozostałyby obowiązkowe ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych oraz obowiązkowe ubezpieczenie OC rolników. Obecnie powszechnie stosowane jest zastrzeżenie w ogólnych warunkach ubezpieczenia, że gdy umowa ubezpieczenia ulega rozwiązaniu przed upływem okresu ubezpieczenia określonego w polisie, zakład ubezpieczeń dokonuje zwrotu składki za niewykorzystany okres ubezpieczenia pod warunkiem, iż w okresie ochrony ubezpieczeniowej nie zaistniało zdarzenie, w związku, z którym ubezpieczyciel wypłacił lub zobowiązany jest do wypłaty odszkodowania.

- art. 814 k.c. gdzie dla ubezpieczających szczególne znaczenie będzie miał nowy zapis § 2 oraz dodany § 3. Proponuje się, aby w sytuacji, gdy ubezpieczyciel będzie ponosił odpowiedzialność jeszcze przed zapłaceniem składki lub jej pierwszej raty, a składka lub jej pierwsza rata nie została zapłacona w terminie, ubezpieczyciel może wypowiedzieć umowę ze skutkiem natychmiastowym i żądać zapłaty składki za okres, przez który ponosił odpowiedzialność. W braku wypowiedzenia umowy będzie się ona rozwiązywać z końcem okresu, za który przypadała niezapłacona składka. Obecnie funkcjonującą instytucję odstąpienia od umowy zastąpiono instytucją wypowiedzenia, w celu usunięcia problemów związanych z sytuacją, w której skutki prawne ustania umowy sięgają wstecz. W nowym § 3 art. 814, co jest niezwykle korzystne proponuje się wprowadzenie regulacji chroniącej interesy ubezpieczających opłacających składkę ubezpieczeniową w ratach. Zmiana wyeliminuje, rodzącą szereg sporów w praktyce, możliwość wprowadzania przez zakłady ubezpieczeń do o.w.u. postanowień o automatycznym ustaniu odpowiedzialności (bez obowiązku zawiadamiania o rozwiązaniu umowy przez ubezpieczyciela) w razie niezapłacenia kolejnej raty składki. W myśl projektowanego przepisu w razie opłacania składki w ratach niezapłacenie w terminie kolejnej raty składki będzie mogło powodować ustanie odpowiedzialności ubezpieczyciela, tylko wtedy, gdy skutek taki będzie przewidywała umowa lub o.w.u., a ubezpieczyciel po upływie terminu wezwie ubezpieczającego do zapłaty z zagrożeniem, że brak zapłaty w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania będzie skutkowało ustaniem odpowiedzialności.

- art. 815 k.c. podobnie n iezmiernie ważne dla konsumentów jest projektowana zmiana art. 815 k.c. Propozycje dotyczą po­szerzenia grona osób, na których ciąży obowiązek udzielenia pełnej, potrzebnej do oceny ryzyka, informacji o okolicznościach i ich zmianach, o jakie pyta zakład ubezpieczeń; obowiązki te będą odnosić się nie tylko do ubezpieczającego, ale także do jego przedstawiciela oraz ubezpieczonego przy umowie na cudzy rachunek. Na tle pojawiających się problemów ze stosowaniem art. 815 § 3 k.c. (można tutaj przywołać m.in. szeroko komentowany wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22.09.2005r., sygn. IV 113/ 05) szczególnego znaczenia nabiera nowelizacja tego przepisu w zakresie usunięcia pewnej sprzeczności między terminologią zastosowaną w obecnym brzmieniu § 1 i § 3 (chodzi tutaj mianowicie o sformułowania "wszystkie znane sobie okoliczności" oraz "okoliczności niezgodne z prawdą"). W pierwotnej wersji projektu zaproponowano, aby sankcja w postaci zwolnienia zakładu ubezpieczeń od odpowiedzialności dotyczyła wyłącznie sytuacji, w której podawane zakładowi ubezpieczeń okoliczności nie były zgodne z prawda według wiedzy ubezpieczającego, nie zaś ze stanem rzeczywistym. Okoliczność niepodania pewnych informacji ubezpieczycielowi miała odnosić się do zakresu odpowiedzialności ubezpieczyciela, nie zaś do zajścia wypadku ubezpieczeniowego jako takiego. W trakcie dyskusji nad kształtem projektowanego przepisu wskazywano w szczególności na potrzebę doprecyzowania konsekwencji wynikających z winy lub braku winy ubezpieczającego przy obowiązkach notyfikacyjnych. W trakcie prac podkomisji Polska Izba Ubezpieczeń zaproponowała rozszerzenie sankcji zgodnie z dotychczasowym uregulowaniem a następnie w drodze uzgodnień przyjęto kompromisowy kształt § 3 art. 815, wedle którego ubezpieczyciel nie będzie ponosił odpowiedzialności za skutki okoliczności, które z naruszeniem paragrafów poprzedzających nie zostały podane do jego wiadomości. Jeżeli do naruszenia paragrafów poprzedzających doszło z winy umyślnej, w razie wątpliwości przyjmuje się, że wypadek przewidziany umową i jego następstwa są skutkiem okoliczności, o których mowa w zdaniu poprzedzającym".

- art. 816 k.c. k olejną ważną propozycją w projekcie jest nowe brzmienie art. 816 k.c. zgodnie, z którym w razie ujawnienia okoliczności, która pociąga za sobą istotną zmianę prawdopodobieństwa wypadku, każda ze stron będzie mogła żądać odpowiedniej zmiany wysokości składki, poczynając od chwili, w której zaszła ta okoliczność, nie wcześniej jednak niż od początku bieżącego okresu ubezpieczenia. W razie zgłoszenia takiego żądania druga strona będzie mogła w terminie 14 dni wypowiedzieć umowę ze skutkiem natychmiastowym. Przepisu tego nie będzie się stosować do ubezpieczeń na życie. Obecna regulacja art. 816 k.c., według projektodawcy była zbyt korzystna dla ubezpie­czycieli, przyznając uprawnienie podwyższenia wymiaru składki w razie zwiększenia prawdopodobieństwa wypadku ubezpiecze­niowego oraz możliwość odpowiedniego zmniejszenia, w takiej sytuacji, należnego odszkodowania, a nawet w razie bardzo znacznego zwiększenia prawdopodobieństwa wypadku - prawo odstąpienia od umowy i całkowitej odmowy spełnienia świadczenia ubezpieczeniowego. Projektowana regulacja wprowadza tutaj symetrię uprawnień stron umowy ubezpieczenia z korzyścią dla ubezpieczającego i ubezpieczonego.

- art. 817 k.c. następną istotną kwestię stanowią zapisy odnośnie poprawy terminowości likwidacji szkód. Zgodnie z projektowanym brzmieniem art. 817 § 1 k.c. zakład ubezpieczeń będzie zobowiązany spełnić świadczenie w terminie trzydziestu dni, licząc od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku, stanowiącym podstawę roszczenia. W niezmienionym brzmieniu miałby pozostać § 2 w myśl, którego gdyby wyjaśnienie w powyższym terminie okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości świadczenia okazało się niemożliwe, świadczenie powinno być spełnione w ciągu 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe, jednakże bezsporną część świadczenia zakład ubezpieczeń powinien spełnić w terminie 30 dni. Ponadto umowa ubezpieczenia lub o.w.u. będą mogły zawierać postanowienia korzystniejsze dla uprawnionego niż powyższe. Przepis straci, więc charakter przepisu dyspo­zytywnego, co ma wyeliminować nadmierne wydłużanie umownego terminu spełnienia świadczenia ubezpie­czeniowego przez zakłady ubezpieczeń. W efekcie powinno przełożyć się to na tempo postępowań likwidacyjnych w znaczący sposób je przyspieszając.

- art. 818 k.c. p ropozycja dotycząca tej regulacji. wprowadza zupełnie nowe unor­mowania związane z obowiązkiem powiadomienia ubezpieczyciela o zaistniałym wypadku, czego brak jest w obecnym brzmieniu tego przepisu. Proponuje się, aby umowa ubezpieczenia lub o.w.u. mogły przewidywać obowiązek powiadomienia ubezpieczyciela o wypadku w określonym terminie przez ubezpieczającego. W razie zawarcia umowy ubezpieczenia na cudzy rachunek obowiązkiem takim będzie można obciążyć zarówno ubezpieczającego, jak i ubezpieczonego, chyba, że ubezpieczony nie będzie wiedział o zawarciu umowy na jego rachunek. W razie naruszenia ww. obowiązku z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa ubezpieczyciel będzie mógł odpowiednio zmniejszyć świadczenie, jeżeli naruszenie przyczyni się do zwiększenia szkody lub uniemożliwi ubezpieczycielowi ustalenie okoliczności i skutków wypadku. Skutki braku zawiadomienia ubezpieczyciela o wypadku nie będą następować, jeżeli ubezpieczyciel w terminie wyznaczonym do zawiadomienia otrzyma wiadomość o okolicznościach, które należało podać do jego wiadomości.

- art. 822 k.c. regulujący umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, gdzie projekt dotyczy zmiany trzech pierwszych paragrafów obecnego brzmienia przepisu (zmiany w § 1 i § 3 mają charakter uściślający) oraz dodania nowej regulacji w § 5 zgodnie, z którą ubezpieczyciel nie będzie mógł przeciwko uprawnionemu do odszkodowania podnieść zarzutu naruszenia obowiązków wynikających z umowy lub ogólnych warunków ubezpieczenia przez ubezpieczającego lub ubezpieczonego, jeżeli nastąpiło ono po zajściu wypadku. Zmiana § 2 polega na nadaniu mu charakteru dyspozytywnego, strony zatem - zgodnie z generalną zasadą swobody umów - będą mogły uzgodnić m.in. objęcie umową następstw także takich zdarzeń, które nastąpiły przed jej zawarciem, natomiast w braku takiego uzgodnienia odpowiedzialność ubezpieczyciela może objąć jedynie te szkody, jakie były następstwem zdarzenia zaistniałego w okresie ubezpieczenia. Dodany § 5 jest wzmacnia ochronę osoby poszkodowanej, co jest właściwym celem ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Przeciwko takiej osobie ubezpieczyciel nie będzie mógł podnieść zarzutu, że ubezpieczający lub ubezpieczony naruszył obowiązki z umowy ubezpieczenia, jeżeli naruszenie takie nastąpiło już po zajściu wypadku. W trakcie prac nad projektem zgłaszano postulat wprowadzenia regulacji, kto rozwiązałaby problem wypłacania odszkodowan w przypadku szkód katastrofalnych i wyczerpania sumy ubezpieczenia. Nie został on jednak jak dotychczas uwzględniony.

- art. 824 1 k.c. k orzystny dla ubezpieczonych jest również projekt zmiany obecnego brzmienia wskazanego przepisu., dotyczącego tzw. podwójnego (wielokrotnego) ubezpieczenia. W obecnym stanie prawnym istnieje zagrożenie nieuzyskania pełnej ochrony w sytuacji, gdyby jeden z ubezpieczycieli odmówił wypłaty odszkodowania albo okazał się niewypłacalny. W celu usunięcia tego zagrożenia zaproponowano rozwiązanie, zgodnie z którym zasada stosunkowego podziału odpowiedzialności między zakładami ubezpieczeń będzie dotyczyć wyłącznie ich wzajemnych rozliczeń. Uprawniony do odszkodowania przy uwzględnieniu zasady, że odszkodowanie nie może być wyższe od poniesionej szkody będzie decydował, czy zwróci się o jego wypłatę do jednego, obu, czy też większej liczby ubezpieczycieli. Projektowane rozwiązanie było w takie dotychczasowych prac ogólnie aprobowane. Proponowano jedynie, aby w przyszłości dążyć do pełnej koherencji norm w tym zakresie w kodeksie cywilnym oraz kodeksie morskim.

- art. 826 k.c. p rojektodawcy zwrócili też uwagę, że w obowiązującym przepisie na ubezpieczającego nakłada się nadmierne obowiązki w zakresie traktowania ubezpieczonego mienia w sytuacji wypadku powodującego szkodę -  wymaga się mianowicie od ubezpieczającego, żeby użył "wszelkich dostępnych mu środków" w celu zabezpieczenia bezpośrednio zagrożonego mienia przed szkodą oraz zmniejszenia rozmiarów szkody już zaistniałej. Niewykonanie tego obowiązku w następstwie rażącego niedbalstwa może powodować odmowę wypłaty odszkodowania. W projekcie, co nadal pozostaje dyskusyjne , proponuje się zmiany, zgodnie z którymi u mowa ubezpieczenia lub ogólne warunki ubezpieczenia będą mogły przewidywać, że w razie zajścia wypadku ubezpieczający obowiązany jest użyć określonych w umowie środków w  celu ratowania przedmiotu ubezpieczenia oraz zapobieżenia szkodzie lub zmniejszenia jej rozmiarów oraz zabezpieczyć możność dochodzenia roszczeń odszkodowawczych wobec osób odpowiedzialnych za szkodę. W przypadku, gdy ubezpieczający umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa nie zastosował określonych umowie środków ubezpieczyciel będzie wolny od odpowiedzialności za szkody powstałe z tego powodu. Ponadto ubezpieczyciel będzie obowiązany, w granicach sumy ubezpieczenia, zwrócić koszty wynikłe z zastosowania środków określonych w umowie, jeżeli środki te były celowe, chociażby okazały się bezskuteczne. Umowa lub ogólne warunki ubezpieczenia będą mogły zawierać postanowienia korzystniejsze dla ubezpieczającego. Przy ubezpieczeniu na cudzy rachunek regulacje te będą dotyczyć także ubezpieczonego.

- art. 829 k.c. , w którym projekt przewiduje także nową, korzystną dla konsumentów regulację zawartą w dodanym § 2 , zgodnie z którą do zawarcia na cudzy rachunek umowy ubezpieczenia na życie, a także do jej zmiany, konieczna będzie uprzednia zgoda ubezpieczonego, która będzie musiała obejmować także wysokość sumy ubezpieczenia. Zmiana umowy dokonana bez zgody ubezpieczonego nie będzie mogła naruszać jego praw ani praw osoby uprawnionej do otrzymania sumy ubezpieczenia w razie śmierci ubezpieczonego. W początkowej fazie prac nad tym oraz następnymi przepisami była dyskutowana potrzeba uwzględnienia odmiennego charakteru ubezpieczeń grupowych zawieranych na cudzy rachunek. Dotychczas nie zdecydowano się jednak na wprowadzenie szczególnych regulacji w tym zakresie.

- art. 830 k.c. gdzie w obecnym stanie prawnym przy ubezpieczeniu osobowym, ubezpieczający może wypowiedzieć umowę w każdym czasie z zachowaniem terminu określonego w ogólnych warunkach ubezpieczenia (art. 830 § 1 k.c.). W obecnej praktyce pojawiają się jednak problemy w sytuacji, gdy termin wypowiedzenia nie jest określony w umowie. W projekcie zakłada się więc, że w razie takiego braku umownego wskazania terminu wypowiedzenia umowa będzie traktowana jako wypowiedziana ze skutkiem natychmiastowym. Ponadto p rojektowana nowelizacja art. 830 k.c. zawiera wyraźne wskazanie, że ubezpieczyciel będzie mógł wypowiedzieć umowę ubezpieczenia na życie jedynie w wypadkach wskazanych w ustawie.

Omówione powyżej projektowane zmiany należy ocenić jako zdecydowanie korzystne dla konsumentów i dlatego z punktu widzenia instytucji, która reprezentuje interesy konsumentów usług ubezpieczeniowych z zadowoleniem obserwujemy każdy przejaw prokonsumenckiego rozwoju norm prawnych szczególnie zawartych w jednym z kluczowych regulacji jaką jest kodeks cywilny.

Trzeba także pamiętać, że wzmacnianie pozycji konsumentów na wyspecjalizowanym rynku ubezpieczeniowym mieści się w ogólnoeuropejską tendencji, gdzie interesy strony popytowej stosunków ubezpieczeniowych są szczególnie chronione. Pewne wyjątki od tych rozwiązań zawarte w pierwotnej wersji projektu zostały w zasadzie wyeliminowane, co zawdzięczać należy zarówno propozycjom Rzecznika Ubezpieczonych, jak i przychylnemu nastawianiu do nich ekspertów resortu sprawiedliwości oraz członków podkomisji i komisji sejmowej. Wydaje się, także, że projektowane zmiany spowodują dalsze uporządkowanie prawa w tym zakresie jednocześnie będą korzystnie wpływały na czytelność i zdecydowanie łatwiejsze zrozumienie regulacji dotyczących umowy ubezpieczenia przez konsumentów. Istotne jest również szersze niż dotychczas zwrócenie uwagi na potrzebę objęcia szczególną ochroną nie tylko ubezpieczającego, ale również ubezpieczonego, który korzysta z dobrodziejstw zawartej na jego rzecz umowy ubezpieczenia. Wprowadzenie tych przepisów do praktyki wymagać również będzie niewątpliwie większego zaangażowania i staranności ze strony ubezpieczycieli, w tym także zmian w o.w.u., co miejmy nadzieję poprawi jakość usług świadczonych w tej tak istotnej zarówno dla stabilnego rozwoju gospodarczego, jak również na płaszczyźnie życia społeczeństwa i funkcjonowania tworzonych przez nie gospodarstw domowych.

ekspert ds. legislacji Anna Dąbrowska i r.pr. Aleksander Daszewski

w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych

Druki sejmowe nr 353 i 353-A.

Podkomisja Nadzwyczajna do nowelizacji kodeksu cywilnego przyjęła projekt na posiedzeniu w dniu 6 grudnia 2006r. natomiast Komisja przyjęła projekt na posiedzeniu w dniu 9 stycznia 2007r.

Są to uchwalone w dniu 22 maja 2003r. ustawy: o działalności ubezpieczeniowej, o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych, o pośrednictwie ubezpieczeniowym (Dz. U. Nr 124, poz. 1151-1154 z późn. zm.). Ustawy weszły w życie 1 stycznia 2004r za wyjątkiem części regulacji, które wchodziły w życie z dniem wejścia przez Polskę do Unii Europejskiej tj. 1 maja 2004r.

Por. art. 233 ustawy o działalności ubezpieczeniowej (Dz. U. Nr 124 poz. 1151 z późn. zm.)

Nowela do przepisów kodeksu cywilnego wprowadzona wraz z pakietem ustaw była przez niektórych naukowców krytykowana por. M. Orlicki, Nowelizacja przepisów kodeksu cywilnego o umowie ubezpieczenia w: K. Przewalska, M. Orlicki, "Nowe prawo ubezpieczeń gospodarczych", Bydgoszcz - Warszawa - Poznań 2004, s. 209 - 225

Postulaty takie płynęły od wybitnych przedstawicieli polskiej nauki prawa ubezpieczeniowego jak prof. J. Łopuski i prof. E. Kowalewski, którzy od szeregu lat są zwolennikami wprowadzenia odrębnej ustawy o umowie ubezpieczenia, która to koncepcja została odrzucona przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego na rzecz znowelizowania istniejących kodeksowych przepisów o umowie ubezpieczenia. Zasadniczym uzasadnieniem do przyjęcia tej koncepcji była wskazywana rola kodeksu, który powinien zawierać, jak to było od początku, ramową regulację umowy ubezpieczenia jako umowy o ogromnej doniosłości społecznej i gospodarczej.

W niniejszym opracowaniu pragniemy przybliżyć projektowane regulacje, które wydają się najistotniejsze dla konsumentów usług ubezpieczeniowych a także ukazać przebieg prac legislacyjnych nad poszczególnymi propozycjami, które budziły wątpliwości Rzecznika Ubezpieczonych.

T zn. w przypadkach, gdy posługiwanie się wzorcem jest zwyczajowo przyjęte, wiąże on także drugą stronę, gdy mogła się z łatwością dowiedzieć o jego treści np. na stronach internetowych ubezpieczyciela

Por. D. Fuchs, Opinia zlecona przez Biuro Analiz Sejmowych dotycząca projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy o działalności ubezpieczeniowej oraz ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.

D. Fuchs, Przegląd Prawa Handlowego Nr 6/2006, Podwójne (wielokrotne) ubezpieczenie de lege lata oraz de lege ferenda.

Między innymi postulowano modyfikację projektowanej regulacji wzorowaną na regulacjach kodeksu morskiego poprzez wprowadzenie w tym zakresie klauzuli generalnej.

Wyjątkowo cieszy nas fakt częściowego uwzględnienia propozycji Rzecznika Ubezpieczonych.