Zakładając IKE w funduszu inwestycyjnym TFI otwiera Wam w funduszu wydzielony rejestr, na którym zapisywane są posiadane przez Was jednostki uczestnictwa. Jednostki uczestnictwa funduszu kupujecie za dokonane wpłaty. Np. jeżeli wartość jednostki uczestnictwa konkretnego funduszu wynosi 24 zł i dokonujecie wpłaty równej 300 zł, to kupujecie wówczas 12,5 jednostek uczestnictwa funduszu. Za otrzymane od Was wpłaty funduszu kupuje na rynku papiery wartościowe (np. akcje, obligacje, bony skarbowe). Jednostka uczestnictwa odzwierciedlają Wasz udział w aktywach funduszu inwestycyjnego.

Gdy notowania papierów wartościowych, które posiada fundusz wzrastają, rośnie również wartość jednostki uczestnictwa i posiadanych przez Was środków. W przeciwnym przypadku ? wartość aktywów funduszu i jednostki uczestnictwa spada.
Zauważcie, że fundusz inwestycyjny jest wygodną formą pomnażania środków, gdyż towarzystwo zatrudnia doradców inwestycyjnych, którzy śledzą trendy rynkowe i podejmują decyzje o kupnie lub sprzedaży papierów wartościowych, aby przynieść klientom możliwie najwyższy zysk. Nie musicie sami na bieżąco obserwować sytuacji na rynku kapitałowym.

Umowa z jednym czy wieloma funduszami?
Możecie zawrzeć umowę z jednym funduszem lub jednocześnie z wieloma funduszami inwestycyjnymi zarządzanymi przez to samo towarzystwo funduszy inwestycyjnych. Możecie wówczas określić dokładnie sposób podziału składki, np. 30% wpłat przekazujecie na fundusz stabilnego wzrostu, 20% na fundusz obligacji a 50% na fundusz akcji. Podzielenie składki pomiędzy różne fundusze sprzyja ograniczeniu (dywersyfikacji) ryzyka inwestycyjnego.
Gromadząc jednostki uczestnictwa różnych funduszy możecie również dokonywać konwersji (zamiany) jednostek uczestnictwa funduszu na jednostki uczestnictwa innych funduszy inwestycyjnych zarządzanych przez to samo towarzystwo. Taka sytuacja nie jest traktowana jako zmiana formy IKE. Zwykle towarzystwa wprowadzają ograniczenia, ile razy w ciągu roku możecie bezpłatnie zmieniać fundusz.

Jaki fundusz wybrać?
Wybierając fundusz inwestycyjny musicie pamiętać o długoterminowym charakterze Waszego oszczędzania, a co się z tym wiąże ? decydujący wpływ na wielkość zgromadzonych środków będą miały osiągane zyski, a w mniejszym stopniu opłaty. Dzieje się tak za sprawą mechanizmu procentu składanego, który działa poprzez inwestowanie nie tylko wpłaconych środków, lecz również zysków osiągniętych w poprzednim okresie. Pamiętajcie, że ponoszone przez Was opłaty będą miały jednak duży wpływ na zgromadzony kapitał w przypadku oszczędzania w krótszym okresie, np. 5 czy 10 lat.

Poszczególne fundusze różnią się zwykle poziomem ryzyka i wysokością oczekiwanych zysków, np. fundusz akcyjny, zrównoważony, obligacji, pieniężny.
Towarzystwa funduszy inwestycyjnych proponują zazwyczaj kilka modelowych portfeli, złożonych z różnych funduszy będących w ofercie danego towarzystwa. W zależności od indywidualnych preferencji oszczędzającego, możecie sięgnąć po rozwiązanie bardziej lub mniej ryzykowne. Wybierając fundusz powinniście wziąć pod uwagę wiek oszczędzającego i jego oczekiwania w zakresie akceptowanego ryzyka i wysokości przyszłych zysków. Osoby młode o dłuższym horyzoncie oszczędzania powinny inwestować bardziej agresywnie (np. w akcje), natomiast osoby zbliżające się do wieku emerytalnego powinny ograniczać ryzyko inwestycyjne i lokować środki w jednostkach funduszu zrównoważonego a później bezpiecznego.

Opłata manipulacyjna i opłata za wycofanie środków
Zawierając każdą umowę o świadczenie usług finansowych powinniście zwrócić szczególną uwagę na sposób pobierania opłat i ich wysokość. Powinniście tak postępować również zakładając IKE w funduszu inwestycyjnym. Wysokość opłat różni się pomiędzy funduszami, dlatego dokonywany wybór powinien być dobrze przemyślany.
Fundusze mogą pobierać jednorazową opłatę za otwarcie rejestru oraz opłatę manipulacyjną potrącaną bezpośrednio od przekazywanych przez Was wpłat. Wysokość opłaty manipulacyjnej jest często zróżnicowana w zależności od okresu oszczędzania w funduszu. Wiele towarzystw nie pobiera opłaty manipulacyjnej od wpłacanych składek.
Możecie spotkać się z sytuacją, gdy TFI nie pobiera na wstępie żadnych prowizji - pobiera je jednak przy umorzeniu jednostek, czyli w momencie zamykania inwestycji. Pamiętajcie więc, że prowadzenie konta niekoniecznie jest darmowe. Taka konstrukcja opłat premiuje długotrwałe oszczędzanie w jednym funduszu - częste zmiany funduszu nie będą korzystne dla oszczędzającego. W przypadku przeniesienia środków do innej instytucji przed upływem 12 miesięcy fundusz może również pobrać z Waszych środków opłatę karną.

Opłata za zarządzanie aktywami
Towarzystwo funduszy inwestycyjnych pobiera opłaty za zarządzanie aktywami klientów. Wysokość tej opłaty uzależniona jest od rodzaju papierów wartościowych w portfelu funduszu: im więcej akcji, tym wyższa opłata za zarządzanie. Najniższą opłatą charakteryzują się fundusze rynku pieniężnego. Zauważcie zatem, że wysokość opłaty za zarządzanie zależy od ryzyka inwestycji: im bardziej ryzykowne (agresywne) fundusze, ty wyższe koszty zarządzania nimi.
Pamiętajcie, że maksymalna wysokość opłaty za zarządzanie musi być podana w statucie funduszu. Opłata ta jest naliczana według stałej stawki od wysokości aktywów - im lepiej towarzystwo inwestuje, tym więcej zarabia.

Wysokość wpłat
Fundusze inwestycyjne nie wymagają zwykle wnoszenia regularnych wpłat. Standardowo określona jest minimalna wysokość pierwszej wpłaty np. 100 zł oraz minimalna wysokość kolejnych wpłat dokonywanych w danym roku np. 50 zł. Pamiętajcie, że suma wpłat dokonanych w danym roku kalendarzowym na IKE nie może przekroczyć 150% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarcze narodowej (wielkość ta jest określana na każdy rok w ustawie budżetowej) - w 2004 r. jest to 3.435 zł. Również w przypadku gromadzenia środków emerytalnych w wielu funduszach zarządzanych przez to samo TFI, łączna suma wpłat do tych funduszy nie może w ciągu roku przekroczyć tego limitu. Nadwyżka, zależnie od warunków umowy, zostanie Wam zwrócona lub zapisana w odrębnym rejestrze nie będącym już IKE.

Joanna Owczarek, ekspert w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych