Członkostwo w otwartym funduszu emerytalnym do niedawna stanowiło istotną przeszkodę w przypadku zamiaru skorzystania z wcześniejszych uprawnień emerytalnych. Bariera ta została zniesiona przez zmiany do ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych oraz innych ustaw, które weszły w życie 21 lutego 2007 r.

Ustawa z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 17 poz. 95 z dnia 6 lutego 2007 r.) dokonała następujących aktach prawnych regulujących funkcjonowanie systemu emerytalnego:

- ustawie z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 159, poz. 1667, z późn. zm.)

- ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674, Nr 170, poz. 1218 i Nr 220, poz. 1600),

- ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74),

- ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, z późn. zm.),

- ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o przejęciu przez Skarb Państwa zobowiązań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieprzekazanych składek do otwartych funduszy emerytalnych (Dz. U. Nr 149, poz. 1450 oraz z 2005 r. Nr 143, poz. 1202).

Obowiązujące od 21 lutego br zmiany można podzielić na trzy grupy:

• możliwość anulowania umowy o członkostwo w OFE w przypadku ustalenia prawa do emerytury,

• zwrot do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nienależnie otrzymanych składek przez otwarte fundusze emerytalne,

• przedłużenie do końca 2008 roku obowiązywania procedury dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa zobowiązań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieprzekazanych składek do otwartych funduszy emerytalnych.

Członkostwo w otwartym funduszu emerytalnym do niedawna stanowiło istotną przeszkodę w przypadku zamiaru skorzystania z wcześniejszych uprawnień emerytalnych. Aby przejść na emeryturę, trzeba było bowiem wcześniej anulować umowę z otwartym funduszem emerytalnym. W 2005 roku powszechne towarzystwa emerytalne zrzeszone w Izbie Gospodarczej Towarzystw Emerytalnych przyjęły procedurę anulowania umów osób, które wskutek przystąpienia do OFE nie mogą skorzystać z przysługującej im wcześniejszej emerytury. Dla skutecznego rozwiązania umowy konieczne było złożenie oświadczenia o zawarciu umowy pod wpływem błędu oraz przedstawienie decyzji ZUS odmawiającej ubezpieczonemu emerytury wyłącznie z powodu uczestniczenia w otwartym funduszu emerytalnym. Procedura ta obowiązywała jednak tylko do końca 2006 r. i nie byli nią objęci ubezpieczeni, którzy uzyskali prawo do przejścia na wcześniejszą emeryturę w 2007 r. na mocy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy Karta Nauczyciela (Dz.U. nr 167, poz. 1397). Ustawa ta wydłużyła do 31 grudnia 2007 r. okres, do końca którego osoba urodzona po 1948 roku musi spełnić warunki do przejścia na wcześniejszą emeryturę. Nie zniosła jednak warunku nieuczestniczenia w otwartym funduszu emerytalnym. Na skutek zaistniałej sytuacji członkowie otwartych funduszy emerytalnych, którzy mogli spełnić warunki do przejścia na wcześniejszą emeryturę dopiero w 2007 r. zostali faktycznie pobawieni możliwości skorzystania z tego prawa, gdyż nie mogli anulować umowy o członkostwo w funduszu powołując się na błąd zaistniały przy jej zawarciu. W momencie zawierania umowy w 1999 roku nie mogli bowiem wiedzieć, iż w 2005 r. wprowadzone zostaną zmiany do ustawy przedłużające o rok okres na spełnienie warunków wymaganych przy przejściu na wcześniejszą emeryturę. Stąd niezbędne było wprowadzenie zmian korygujących zaistniałą sytuację i umożliwiających anulowanie umowy o członkostwo tej szczególnej grupie ubezpieczonych.

Zgodnie z przepisami obowiązującymi do 21 lutego 2007 r., umowa o członkostwo w otwartym funduszu emerytalnym jest unieważniana po złożeniu odpowiednich dokumentów w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.

Osobom urodzonym po 1948 roku przysługuje wcześniejsza emerytura na zasadach ogólnych, jeżeli spełniają następujące warunki:

1) osiągnęli wymagany wiek i wykazali się wymaganym stażem ubezpieczeniowym:

• kobieta - po osiągnięciu wieku 55 lat, jeżeli ma co najmniej 30-letni okres składkowy i nieskładkowy albo jeżeli ma co najmniej 20-letni okres składkowy i nieskładkowy oraz została uznana za całkowicie zdolną do pracy,

• mężczyzna - po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli ma co najmniej 25-letn okres składkowy i nieskładkowy oraz został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy;

2) ostatnio przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę byli pracownikami oraz w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym pozostawali w stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy, chyba że w dniu złożenia wniosku o emeryturę są uprawnieni do renty z tytułu niezdolności do pracy (warunek ten nie musi być spełniony przez ubezpieczonych, którzy przez cały wymagany staż ubezpieczeniowy byli objęci ubezpieczeniem z tytułu stosunku pracy);

3) nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa;

4) warunki do uzyskania wcześniejszej emerytury spełnią do 31 grudnia 2007 r.

(art. 29 i 36 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tekst jednolity Dz.U. z 2004 r. nr 39 poz. 353 ze zm.).

Według powyższych zasad rozpatrywane są wnioski o emeryturę złożone po 20 lutego 2007 r., oraz wnioski, które zostały złożone przed wymienioną datą a są w trakcie rozpatrywania. W takim przypadku winny być one uzupełnione wnioskiem o wykreślenie z rejestru członków funduszy i przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE na dochody budżetu państwa.

Joanna Owczarek

ekspert w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych

asystent w Katedrze Ubezpieczenia Społecznego SGH