Rzecznik Ubezpieczonych > Publikacje > Artykuły pracowników i współpracowników > Joanna Owczarek - Wypuszczenie ptaszka z klatki, czyli o możliwości anulowania umowy o członkostwo w przypadku uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury

Joanna Owczarek - Wypuszczenie ptaszka z klatki, czyli o możliwości anulowania umowy o członkostwo w przypadku uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury

W związku z rozszerzeniem kompetencji Rzecznika Ubezpieczonych o ochronę interesów członków otwartych funduszy emerytalnych oraz uczestników pracowniczych programów emerytalnych, od kwietnia 2002 r. Rzecznik Ubezpieczonych chroni konsumenckie interesy członków otwartych funduszy emerytalnych oraz uczestników pracowniczych programów emerytalnych.

 
Wykonując ustawowe obowiązki wynikające z poszerzonego zakresu chronionych przez niego pomiotów, Rzecznik podejmował interwencje w indywidualnych sprawach osób objętych zabezpieczeniem emerytalnym. Do Biura Rzecznika Ubezpieczonych w latach 2002-2004 wpłynęło 469 skarg pisemnych od uczestników systemu emerytalnego.

Najliczniejsza grupa skarg, które wpłynęły do Rzecznika Ubezpieczonych w latach 2002-2004 odnosiła się do funkcjonowania powszechnych towarzystw emerytalnych i otwartych funduszy emerytalnych, czyli podmiotów działających w ramach II filara polskiego systemu emerytalnego (łącznie 240 skarg, tabela 1). Wystąpienia te dotyczyły przede wszystkim:

      • możliwości anulowania umowy o członkostwo wskutek błędu co do treści oświadczenia woli,
      • sfałszowania umów o członkostwo,
      • utrudnień towarzyszących zmianie otwartego funduszu emerytalnego.

Tabela 1. Podział skarg ze względu na podmiot, wobec którego wniesiono skargę

    Podmiot

    2002

    2003

    2004

    Razem

    Powszechne towarzystwa emerytalne

    19

    164

    57

    240

    Zakład Ubezpieczeń Społecznych

    11

    77

    118

    206

    Inne

    4

    4

    15

    23

    Razem

    34

    245

    190

    469

 

Największa liczba pisemnych wystąpień w latach 2002-2004 z zakresu systemu ubezpieczeń społecznych odnosiła się do możliwości anulowania deklaracji przystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego na skutek błędu co do treści oświadczenia woli (183 skargi, tabela 2). Większość skarżących powoływała się na niewiedzę o utracie prawa do przejścia na wcześniejszą emeryturę, z którego mogliby skorzystać, gdyby nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego.

Tabela 2. Podział skarg ze względu na tematykę

    Przedmiot skargi

    2002

    2003

    2004

    Razem

    Anulowanie umowy

    6

    140

    37

    183

    Nieprzekazywanie składek do OFE

    8

    75

    69

    152

    Zmiana funduszu i wypłata transferowa

    6

    1

    2

    9

    Nieprawidłowości w rejestrze członków

    4

    6

    6

    16

    Interpretacja przepisów

    2

    7

    4

    13

    Sfałszowanie umowy

    1

    9

    5

    15

    Inne

    7

    7

    11

    25

    zła właściwość

    -

    -

    56

    56

    RAZEM

    34

    245

    190

    469

 

Problem anulowania umowy o członkostwo w funduszu z powodu utraty prawa do emerytuey pojawiał się również w trakcie dyżurów telefonicznych prowadzonych przez pracowników Biura Rzecznika Ubezpieczonych. W zakresie zabezpieczenia emerytalnego w 2004 roku w zanotowano 129 rozmów telefonicznych.

Najwięcej z nich odnosiło się do nieprawidłowości w funkcjonowaniu podmiotów działających w ramach II filara polskiego systemu emerytalnego 47 skarg (36,4%). Rozmowy te dotyczyły głównie możliwości anulowania umowy o członkostwo w funduszu w ze względu na nabycie prawa do wcześniejszej emerytury - 38 rozmów (29,5%, tabela 3).

Tabela 3. Przedmiot rozmów przeprowadzonych w trakcie dyżurów telefonicznych z zakresu zabezpieczenia emerytalnego w 2004r.

    Lp.

    Przedmiot

    Liczba skarg

    %

    1.

    Nieprzekazywanie składek do OFE

    44

    34,1

    2.

    Anulowanie umowy ze względu na nabycie prawa do wcześniejszej emerytury

    38

    29,5

    3.

    Zmiana funduszu i dokonanie wypłaty transferowej

    6

    4,7

    4.

    Nieprawidłowości w prowadzeniu rejestru członków przez PTE

    2

    1,6

    5.

    Interpretacja przepisów

    16

    12,4

    6.

    Inne

    17

    13,1

    7.

    Brak danych

    2

    1,6

    8.

    Sfałszowanie umowy

    1

    0,7

    9.

    Umowa zawarta w wyniku wprowadzenia w błąd

    2

    1,6

    10.

    Zła właściwość

    1

    0,7

    11.

    Ogółem

    129

    100

 

Ze względu na wagę i rozmiar problemu dotyczącego niemożności przejścia na wcześniejszą emeryturę w przypadku uczestnictwa w otwartym funduszu emerytalnym, Rzecznik Ubezpieczonych wystąpił w 2003 r. do Izby Gospodarczej Towarzystw Emerytalnych o przyjęcie jednolitych procedur przez zrzeszone w niej powszechne towarzystwa emerytalne w zakresie anulowania umów o członkostwo w przypadku uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury.

Podjęta na wniosek Rzecznika Ubezpieczonych inicjatywa ujednolicenia procedur anulowania umowy w przypadku uzyskania wcześniejszych uprawnień emerytalnych zakończyła się wypracowaniem stosownych regulacji i przyjęciem ich przez zrzeszone w IGTE towarzystwa. Za niewątpliwy sukces należy uznać, iż pomimo długotrwałości sprawy i licznych problemów technicznych, w 2005 r. udało się ostatecznie wypracować jednolite standardy postępowania wszystkich członków IGTE w tym zakresie.

Powszechne Towarzystwa Emerytalne zrzeszone w IGTE zgodnie oświadczyły, że będą stosować jednolitą procedurę postępowania z wnioskami członków otwartych funduszy emerytalnych, którzy zechcą skorzystać z prawa do wcześniejszej emerytury do końca roku 2006 r.:

1 . Po otrzymaniu od członka lub byłego członka funduszu, który nabył członkostwo w tym funduszu na podstawie umowy pierwszej, wniosku o unieważnienie umowy z powodu utraty przez niego prawa do wcześniejszej emerytury, PTE zarządzające tym funduszem żądać będzie od tej osoby:

    • pisemnego oświadczenia o zawarciu przez nią umowy pod wpływem błędu, co do utraty
      prawa do wcześniejszej emerytury,
    • dostarczenia decyzji ZUS o odmowie udzielenia prawa do wcześniejszej emerytury jedynie ze względu na jej przynależność do funduszu emerytalnego.

2. Po spełnieniu przez członka funduszu lub byłego członka funduszu powyższych warunków, PTE zarządzające tym funduszem uruchomi wewnętrzną procedurę w sprawie unieważnienia umowy z tą osobą.

3. Po stwierdzeniu nieważności umowy zgodnie z punktem 2, osoba będąca stroną tej umowy powiadomi o fakcie jej unieważnienia wszystkie fundusze, których następnie była lub jest członkiem. Wzór powiadomienia stanowi załącznik do niniejszego oświadczenia.

4. Postanowienia powyższe nie obowiązują w odniesieniu do spraw zakończonych prawomocnym wyrokiem oddalającym powództwo w tym przedmiocie.

5. PTE poinformują osoby, które złożyły wnioski w tej sprawie o przyjętej procedurze postępowania, w szczególności o tym , że o unieważnienie umowy należy zwrócić się do pierwszego funduszu, z którym członek zawarł umowę o członkostwo.

6. PTE mogą stosować odmienne zasady postępowania z wnioskami o unieważnienie umowy z powodu prawa do wcześniejszej emerytury, jeśli są one korzystniejsze dla członka funduszu od zasad przyjętych w niniejszym oświadczeniu. W stosunku do byłych członków funduszu korzystniejsze zasady nie mogą być stosowane.

Powyższy tryb będzie stosowany do końca 2006 roku.

 
Mając na uwadze przejrzystość zasad obowiązujących wszystkich uczestników II filara, Rzecznik Ubezpieczonych podjął działania w celu upowszechnienia przyjętych przez członków IGTE zasad w całym środowisku otwartych funduszy emerytalnych. Rzecznik Ubezpieczonych wystąpił do powszechnych towarzystw emerytalnych niebędących członkami IGTE o przyjęcie tych zasad bądź wypracowanie własnych procedur postępowania w podobnych sytuacjach.

 
Podsumowując, najpilniejsze problemy związane z anulowaniem umów o członkostwo wcześniejszych emerytów zostały w dużej części rozwiązane. Dalsze możliwości anulowania umów o członkostwo w OFE w przypadku uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury po 2006 r. powinny zawierać regulacje dotyczące emerytur pomostowych. Do czasu jednak uchwalenia i opublikowania tych przepisów, co raczej nie nastąpi szybko, nie można wyrokować o ich kształcie.

Joanna Owczarek

ekspert w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych

asystent w Katedrze Ubezpieczenia Społecznego SGH

 

Informacje prasowe z rynku

04.09.2008 - Ubezpieczenia majątkowe

Rzecznik Ubezpieczonych chce usunięcia nieprawidłowości w OWU

czytaj więcej


04.09.2008 - Ubezpieczenia na życie

Commercial Union liderem UFK w pierwszym półroczu 2008 r.

czytaj więcej


04.09.2008 - Zabezpieczenie emerytalne

Większe limity wpłat na IKE i PPE od 2009 r.

czytaj więcej



Współpraca międzynarodowa