Justyna Orlicka

Klauzula napraw a zakres obowiązku odszkodowawczego w ubezpieczeniach komunikacyjnych

Odpowiedź na pytanie o wpływ klauzuli napraw na zakres obowiązku odszkodowawczego w ubezpieczeniach komunikacyjnych, jest wypadkową uregulowań prawa ubezpieczeniowego, ogólnego prawa zobowiązań i prawa własności przemysłowej. W niniejszym artykule poruszone zostaną kolejno zagadnienia dotyczące: po pierwsze tego, na czym polega wprowadzona właśnie do polskiego prawa klauzula napraw, po drugie tego, co wynika z przepisów kodeksu cywilnego w kwestii naprawiania szkód w pojazdach, wymagającego użycia części zamiennych i po trzecie tego, jakie skutki dla rynku ubezpieczeniowego ma wprowadzenie klauzuli napraw, a w szczególności, czy wpłynie ona na wspomniane kodeksowe reguły dotyczące naprawiania szkód.

Na wstępie należy jeszcze wyjaśnić, jak w dalszych rozważaniach rozumiane będzie pojęcie części zamiennych oryginalnych i nieoryginalnych. Sposób rozumienia tych dwóch terminów został zaczerpnięty z wniosku Komisji dotyczącego dyrektywy Parlamentu europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 98/71/WE w sprawie prawnej ochrony wzorów.[1] Przez części oryginalne rozumie się tam części dostarczane na rynek przez samych producentów pojazdów lub przez dostawców sprzętu oryginalnego. Z kolei części nieoryginalne to te dostarczane przez niezależnych dostawców.

            Klauzula napraw wprowadzona do ustawy Prawo własności przemysłowej[2] ustawą z dnia 29 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy Prawo własności przemysłowej[3], jest narzędziem służącym liberalizacji rynku części zamiennych, chronionych wyłącznymi prawami z rejestracji wzoru przemysłowego. Wspomniana ochrona dotyczy nowej i posiadającej indywidualny charakter postaci wytworu lub jego części, nadanej mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę, materiał oraz ornamentację (art.102 ust.1 Pwp). Postać części składowej podlega ochronie, jeżeli ta część po jej włączeniu do wytworu złożonego pozostaje widoczna w trakcie jego zwykłego używania, czyli każdego używania z wyłączeniem konserwacji, obsługi i naprawy (art.102 ust.3 pkt 2 Pwp) - warunek ten spełniają takie części zamienne do samochodów jak: elementy karoserii, zderzaki, szyby, boczne lusterka i listwy, czy reflektory. Do ustanowienia prawnej ochrony wzoru przemysłowego niezbędne jest zgłoszenie go do rejestracji w Urzędzie Patentowym, który po ustaleniu, że zgłoszenie nastąpiło prawidłowo, wydaje decyzję o udzieleniu prawa z rejestracji. Przez uzyskanie prawa z rejestracji uprawniony nabywa prawo wyłącznego korzystania ze wzoru przemysłowego w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Uprawniony może zakazać osobom trzecim wytwarzania, oferowania, wprowadzania do obrotu, importu, eksportu lub używania wytworu, w którym wzór jest zawarty bądź zastosowany, lub składowania takiego wytworu dla takich celów (art.105 ust.1-3 Pwp). Można zatem uznać, że w przedstawionym powyżej kształcie prawo z rejestracji wzoru przemysłowego oznacza przyznanie uprawnionemu pewnego monopolu[4], przy czym pierwotnym źródłem tego monopolu nie jest siła ekonomiczna, lecz to właśnie prawo własności przemysłowej.[5] W poprzednim stanie prawnym przełamanie tego monopolu było możliwe tylko za zgodą uprawnionego, poprzez zawarcie umowy licencyjnej. Wprowadzona nowelizacja w sposób drastyczny ograniczyła prawo z rejestracji wzoru przemysłowego w jego dotychczasowym kształcie, a to za sprawą dwóch nowych narzędzi: klauzuli napraw wpływającej zarówno na przyszłe, jak i już istniejące prawa z rejestracji wzorów oraz licencji przymusowej.

W ustawie Prawo własności przemysłowej wprowadzono przepis art.106¹ o następującej treści: 1. Ochrona z tytułu prawa z rejestracji wzoru nie przysługuje wytworowi, który stanowi część składową wytworu złożonego, używaną do naprawy tego wytworu w taki sposób, by przywrócić mu jego wygląd początkowy. 2. Osoby trzecie mogą korzystać z wytworu, o którym mowa w ust.1, poprzez jego wytwarzanie, oferowanie, wprowadzanie do obrotu, import, eksport lub używanie wytworu, w którym wzór jest zawarty bądź zastosowany, lub poprzez składowanie takiego wytworu dla takich celów. Tak skonstruowana klauzula napraw nie zmienia dotychczasowych przesłanek i zasad rejestrowania wzorów przemysłowych. Modyfikuje ona natomiast treść prawa z rejestracji wzoru w ten sposób, że zawęża granice uprawnienia do wyłącznego korzystania ze wzoru. Uprawniony nie może bowiem sprzeciwić się korzystaniu przez osoby trzecie z wytworu stanowiącego część składową wytworu złożonego, ale tylko wtedy, gdy jest ona używana do naprawy tego ostatniego.

Przepisem intertemporalnym dotyczącym art.106¹ Pwp jest art.6 ustawy o zmianie ustawy - Prawo własności przemysłowej, który stanowi, że przepisy art.106¹ stosuje się również do praw z rejestracji wzorów przemysłowych udzielonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji. Związek tych dwóch przepisów budzi liczne zastrzeżenia z punktu widzenia zgodności z Konstytucją. Można mu bowiem zarzucić, że godzi w wywodzone z wyrażonej w art.2 Konstytucji zasady państwa prawnego, zasady formalne: bezpieczeństwa prawnego, lex retro non agit, zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa, ochrony praw nabytych i proporcjonalności.[6]

Oprócz opisanej powyżej klauzuli napraw, nowelizacja wprowadziła jeszcze drugie narzędzie służące przełamaniu monopolu podmiotu uprawnionego z rejestracji wzoru przemysłowego. Otóż art.118 ust.1 w nowym brzmieniu przewiduje, że do wzorów przemysłowych i praw z rejestracji tych wzorów stosuje się odpowiednio przepisy art.82-88 Pwp, dotyczące udzielania licencji przymusowej. Licencja ta nie wynika z umowy (zgodnej woli stron), lecz jej źródłem jest decyzja Urzędu Patentowego.[7] Urząd może udzielić licencji przymusowej w ściśle określonych przypadkach, wymienionych w art.82 ust.1 Pwp. Wskazuje się przy tym na zupełnie wyjątkowy charakter regulacji dotyczących licencji przymusowej, która może zostać udzielona jedynie w ściśle określonych przypadkach.[8] Mimo swej wyjątkowości rozwiązanie to umożliwia dalsze ograniczenie, mocno już okrojonego wskutek klauzuli napraw, prawa z rejestracji wzoru przemysłowego, poprzez udzielenie innemu podmiotowi upoważnienia do odpłatnego korzystania z tego wzoru w zakresie, czasie i na zasadach określonych w decyzji Urzędu.

Wprowadzenie w życie przepisów nowelizacji prowadzi do liberalizacji rynku części zamiennych chronionych prawami z rejestracji wzorów przemysłowych. Poddanie tego rynku regułom konkurencji daje konsumentom możliwość wyboru pomiędzy częściami zamiennymi pochodzącymi od producentów pojazdów i dostawców sprzętu oryginalnego, a częściami pochodzącymi od dostawców niezależnych. Uaktywnienie się konkurencji cenowej powinno w konsekwencji doprowadzić do ogólnego spadku cen części, czyli także cen części oryginalnych. Nie można jednakże wyrazić aprobaty dla posługiwania się przez ustawodawcę niekonstytucyjnymi konstrukcjami w myśl zasady, iż cel uświęca środki. Kontrowersyjność art.6 ustawy o zmianie ustawy - Prawo własności przemysłowej, rozciągającego działanie klauzuli napraw także na prawa istniejące w chwili jej wejścia w życie, spotęgowana jest faktem, iż zgodnie z art.105 ust.6 Pwp, prawo z rejestracji wzoru jest ograniczone w czasie, ponieważ udziela się go na 25 lat od daty dokonania zgłoszenia. Ponadto trudno się oprzeć wrażeniu, że w nowym ujęciu treść prawa z rejestracji wzoru przemysłowego została okrojona tak dalece, że pojawia się wątpliwość, czy ubieganie się o rejestrację wzorów przemysłowych ma jeszcze ekonomiczny sens. „Istotą bowiem uzyskiwania ochrony na części składowe jest możliwość czerpania zysków ze sprzedaży części zmiennych (...) na tzw. rynku wtórnym, a więc tam, gdzie dochodzi do wymiany poszczególnych elementów wytworu złożonego, celem jego naprawy".[9] Możliwość uzyskania prawa z rejestracji wzoru przemysłowego w kształcie nadanym nowelizacją może stać się instytucją martwą, co w praktyce będzie miało takie skutki, jak gdyby możliwość uzyskania takiej ochrony w ogóle nie istniała.

Naprawienie szkody

Zanim dokonana zostanie ocena wpływu klauzuli napraw na zakres obowiązku naprawienia szkody przez ubezpieczycieli, niezbędnym jest przedstawienie cywilistycznych reguł rządzących tym obowiązkiem. Udzielenie odpowiedzi na pytanie o to, kiedy naprawienie szkody przez ubezpieczyciela powinno polegać na sfinansowaniu naprawy przy użyciu części oryginalnych, a kiedy nieoryginalnych, wymaga odrębnej analizy dla ubezpieczeń komunikacyjnych obowiązkowych (OC) i dobrowolnych (AC).

            Obowiązkowy charakter ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przesądza o istotnym ograniczeniu swobody kontraktowej stron tej umowy (ubezpieczającego i ubezpieczyciela), wyznaczając między innymi zakres odpowiedzialności ubezpieczycieli względem osób poszkodowanych. Miarodajny w tej ostatniej kwestii art.13 ust.2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych[10] stanowi, że „w obowiązkowych ubezpieczeniach odpowiedzialności cywilnej odszkodowanie wypłaca się w granicach odpowiedzialności cywilnej podmiotów objętych ubezpieczeniem, nie wyżej jednak niż do wysokości sumy gwarancyjnej ustalonej w umowie". Przytoczony przepis, w celu ustalenia zakresu odpowiedzialności ubezpieczyciela względem poszkodowanego, odsyła zatem do regulacji kodeksu cywilnego dotyczących odpowiedzialności za szkodę powstałą w związku z ruchem mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody (tj. do art.436 w zw. z art.435 kc) oraz do ogólnocywilistycznych reguł rządzących naprawieniem szkody. Ograniczenie odpowiedzialności ubezpieczyciela do wysokości sumy gwarancyjnej odróżnia zakres jego odpowiedzialności względem poszkodowanego od zakresu odpowiedzialności posiadacza pojazdu.

            A zatem rozstrzygnięcie tego, czy podmiot odpowiedzialny za szkodę powinien sfinansować poszkodowanemu naprawę przy użyciu części oryginalnych, czy też nieoryginalnych, pozwoli jednocześnie udzielić odpowiedzi na pytanie o to, za użycie jakich części ma zapłacić ubezpieczyciel OC sprawcy szkody.

            Zgodnie z powszechnie akceptowanym poglądem świadczenie zmierzające do naprawienia szkody ma przede wszystkim funkcję kompensacyjną, która polega na wyrównaniu szkody doznanej przez poszkodowanego i doprowadzeniu do takiej sytuacji, jak gdyby zdarzenie wywołujące szkodliwe następstwa nie nastąpiło.[11] Wspomniana funkcja szczególnie wyraźnie została zaakcentowana w art.363 §1 kc, który stanowi, że „naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej". A zatem, bez względu na to, w jakiej formie ma nastąpić naprawienie szkody, powinno ono przywrócić taki stan praw i interesów, jaki istniał u poszkodowanego zanim nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę.[12]

Na powyższych założeniach oparty został stosunkowo stary, ale w interesującej nas kwestii wciąż aktualny, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1971 r., w którym stwierdza się, że „o przywróceniu stanu poprzedniego można mówić jedynie wówczas, gdy stan samochodu po naprawie pod każdym istotnym względem (stan techniczny, zdolność użytkowa, części składowe, trwałość, wygląd estetyczny itp.) odpowiada stanowi tegoż samochodu sprzed wypadku".[13] Do przywrócenia stanu poprzedniego konieczne jest zatem użycie części o takich samych cechach jak te zniszczone, a w szczególności tej samej jakości. Równoważna restytucji naturalnej zapłata odpowiedniej sumy pieniężnej oznaczać zatem musi kwotę umożliwiającą, w danych realiach rynkowych, nabycie dóbr potrzebnych do pełnej kompensacji poniesionej szkody.

W kontekście problematyki zakresu odpowiedzialności posiadacza pojazdu wobec poszkodowanego prowadzi to do następujących wniosków:

-        eżeli naprawa uszkodzonego pojazdu ma polegać na wymianie części oryginalnych, to powinny zostać zamontowane również części oryginalne - w przeciwnym wypadku mielibyśmy do czynienia jedynie z częściową kompensacją poniesionej szkody,

-        jeżeli naprawa uszkodzonego pojazdu ma polegać na wymianie części nieoryginalnych, to powinny zostać zamontowane również części nieoryginalne - w przeciwnym razie poszkodowany zostałby wzbogacony i musiałby zwrócić wartość nadwyżki w związku z zasadą compensatio lucri cum damno.

Zgodnie z art.363 §1 kc poszkodowany może wybrać, czy naprawienie szkody ma nastąpić przez restytucję naturalną, czy przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jeżeli przywrócenie stanu poprzedniego byłoby niemożliwe, albo gdyby pociągało ono za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu. Obie formy naprawienia szkody są przez ustawodawcę skonstruowane jako równoważne z punktu widzenia majątkowych interesów poszkodowanego. W sytuacji, gdy sprawca szkody w pojeździe ma spełnić świadczenie w pieniądzu i rozstrzygnięto, że naprawa wymagałaby użycia części oryginalnych albo też nieoryginalnych, odpowiednia suma pieniężna będzie oznaczała kwotę ustaloną na podstawie ceny zakupu takich części (art.363 §2 kc).

Powyższe uwagi odnośnie tego, kiedy kodeks cywilny przewiduje naprawienie szkody przy użyciu części oryginalnych, a kiedy nieoryginalnych, w pełni odnoszą się także do problematyki naprawiania szkód przez ubezpieczycieli, a to ze względu na obowiązywanie art.13 ust.3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Należy poczynić wszakże jedno zastrzeżenie: poszkodowany nie ma możliwości wyboru formy naprawienia szkody przez ubezpieczyciela, ponieważ jego roszczenie ogranicza się do świadczenia w pieniądzu. Wynika to z art.822 §1 kc, który stanowi, że „przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zakład ubezpieczeń zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, względem których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo osoba, na rzecz której została zawarta umowa ubezpieczenia". Tak wyraźne sformułowanie ustawy nie powinno pozostawiać najmniejszych wątpliwości, że art.822 wyłącza - w odniesieniu do ubezpieczenia OC - zastosowanie przepisu art.363 kc w części dotyczącej restytucji naturalnej.[14]

            Omawiana kwestia przedstawia się nieco odmiennie w dobrowolnych ubezpieczeniach AC. Znajduje do nich zastosowanie norma zawarta w art.361 §2 kc, z której wynika, że naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Norma ta ma charakter względnie wiążący, ponieważ wyznaczony nią zakres naprawienia szkody może zostać umownie zmieniony. 

            Pierwszy wniosek, jaki w związku z tym się nasuwa to taki, że jeżeli umowa ubezpieczenia AC nie zawiera postanowień zmieniających art.361 §2 kc to znaczy, że ubezpieczyciel zobowiązał się do naprawienia szkody w pełnej wysokości. Czyli tak samo, jak w obowiązkowych ubezpieczeniach OC, jeżeli naprawa uszkodzonego pojazdu ma polegać na wymianie części oryginalnych, to powinny zostać zamontowane również części oryginalne, a jeżeli naprawa uszkodzonego pojazdu ma polegać na wymianie części nieoryginalnych, to powinny zostać zamontowane również części nieoryginalne.

            Drugi wniosek jest taki, że można umownie ograniczyć odpowiedzialność ubezpieczyciela do finansowania napraw przy użyciu części nieoryginalnych, nawet jeżeli części podlegające wymianie były oryginalne. Tak znaczące ograniczenie odpowiedzialności ubezpieczyciela oczywiście powinno skutkować odpowiednim zmniejszeniem składki.

            Wątpliwe jest natomiast, czy można zastrzec w umowie, że ubezpieczyciel sfinansuje użycie do naprawy części oryginalnych, jeżeli wymieniane części będą nieoryginalne. Po pierwsze, sprzeciwia się temu zasada odszkodowania, wyrażona w art.805 §2 pkt 1 kc, który stanowi, że przy ubezpieczeniu majątkowym świadczenie zakładu ubezpieczeń polega na zapłacie określonego odszkodowania. Należy bowiem zauważyć, że świadczenie ubezpieczyciela w takim przypadku wykraczałoby poza ramy odszkodowania, powodując wzbogacenie poszkodowanego. Po drugie, trudno uznać taką umowę nawet za ubezpieczenie w wartości nowej. W ubezpieczeniu tym zakład ubezpieczeń w razie utraty lub całkowitego zniszczenia ubezpieczonego przedmiotu majątkowego, obowiązany jest wypłacić świadczenie pieniężne o wartości przewyższającej wartość utraconego lub zniszczonego przedmiotu. Jednakże warunkiem jest to, że wypłacone świadczenie pieniężne wystarczyć powinno na nabycie lub wytworzenie nowego przedmiotu o cechach identycznych z ubezpieczonym.[15] W omawianym przypadku ten warunek nie jest spełniony, ponieważ naprawiony samochód nie będzie miał cech identycznych z tymi sprzed powstania szkody.

Konsekwencje wprowadzenia klauzuli napraw dla rynku ubezpieczeniowego

            Po pierwsze należy zauważyć, że klauzula napraw dotyczy tylko i wyłącznie tych części zamiennych, które po włączeniu ich do pojazdu pozostają widoczne w trakcie jego zwykłego używania. Stanowią one jedynie procent całego rynku samochodowych części zamiennych i tym samym jedynie procent części, za których użycie do naprawy płacą ubezpieczyciele. Szacuje się, że wartość rynku części zamiennych, na który oddziałuje klauzula napraw, wynosi w Polsce rocznie 2,4 mld złotych.[16] Niemniej w sytuacji zlikwidowania dotychczas istniejącego monopolu podmiotów uprawnionych z praw do wzorów przemysłowych, spadek cen części, zarówno oryginalnych, jak i nieoryginalnych, powinien być wyraźnie odczuwalny. A że, zgodnie z art.363 §2 kc, wysokość odszkodowania pieniężnego powinna być ustalana właśnie według cen, zmniejszeniu powinny ulec także sumy wypłacane przez ubezpieczycieli tytułem odszkodowań z ubezpieczeń komunikacyjnych. Powinno to w efekcie prowadzić do obniżenia składek, zarówno na obowiązkowe, jak i dobrowolne ubezpieczenia komunikacyjne. Niezwykle istotne jest, aby krąg faktycznych beneficjentów wprowadzenia klauzuli napraw nie ograniczał się tylko do ubezpieczycieli, ale objął także ubezpieczających. Należy bowiem pamiętać o tym, że podejmowanie takich decyzji, jak ta o liberalizacji rynku części zamiennych, wymaga przeprowadzenia gruntownej analizy potrzeb jej wprowadzenia i możliwych skutków dla wszystkich uczestników rynku. Dopiero kiedy uzna się, że korzyści dla innych uczestników rynku są na tyle istotne, że warto uczynić wyłom w sferze ochrony płynącej z praw z rejestracji wzorów przemysłowych, może nastąpić uszczuplenie tej ochrony. Jednym z argumentów przemawiających za wprowadzeniem klauzuli napraw były właśnie przewidywane korzyści płynące dla ubezpieczających z obniżenia składek na ubezpieczenia komunikacyjne.

Po drugie należy zauważyć, że wprowadzenie klauzuli napraw skutkuje jedynie obniżeniem wysokości odszkodowań ubezpieczeniowych, nie wpływając jednak w żaden sposób na zakres obowiązku naprawienia szkody przez ubezpieczycieli. Przedstawione powyżej kodeksowe zasady naprawiania szkód pozostałyby niezmienione. W ubezpieczeniu OC konieczność sfinansowania naprawy przy użyciu części oryginalnych w przypadku, gdy wymianie ulegają części oryginalne, nie wynika obecnie z braku na rynku ich nieoryginalnych substytutów, tylko z ogólnocywilistycznych reguł. Toteż nawet wówczas, gdy wskutek wprowadzenia klauzuli napraw pojawią się na rynku także części nieoryginalne, ubezpieczyciel będzie zobowiązany pokryć koszty naprawy przy użyciu części oryginalnych - które zapewne jednak potanieją w efekcie pojawienia się na rynku dobroczynnej konkurencji. Nieco odmiennie sprawa wygląda w sytuacji, gdy wymianie w toku naprawy finansowanej przez ubezpieczyciela OC mają ulec części nieoryginalne. Ubezpieczyciel jest wówczas zobowiązany do pokrycia kosztów nieoryginalnych części zamiennych. Wprowadzenie klauzuli napraw skutkowałoby większą dostępnością i wyborem części nieoryginalnych oraz obniżeniem ich cen. W ubezpieczeniach AC (zarówno tych, w których ubezpieczyciel zobowiązał się do pokrycia szkody w pełnej wysokości, jak i w tych, w których jego odpowiedzialność jest ograniczona jedynie do sfinansowania kosztów naprawy pojazdu przy użyciu części nieoryginalnych) oddziaływanie klauzuli napraw przejawiałoby również poprzez obniżenie cen części zamiennych.

Z powyższego można więc wysnuć następujący wniosek: wprowadzenie klauzuli napraw w większości przypadków nie będzie oznaczało, że ubezpieczyciel ma wreszcie prawo wyboru części zamiennych, których koszt jest zobowiązany sfinansować. W ubezpieczeniu OC pozostanie w pełni związany kodeksowymi zasadami dotyczącymi zakresu naprawienia szkody. A zatem nawet wtedy, gdy wskazują one, że zobowiązany jest sfinansować koszt naprawy przy użyciu części nieoryginalnych, nie może wybrać części dowolnych, a jedynie takie, które pod każdym względem odpowiadają częściom wymienianym - w szczególności co do jakości. Wykazanie tego faktu spoczywa na ubezpieczycielu. Identycznie rzecz się ma w ubezpieczeniu AC, w którym nie zastrzeżono, że zakres, w jakim ubezpieczyciel zobowiązał się do naprawienia szkody, został zmniejszony. Jeżeli natomiast odpowiedzialność ubezpieczyciela została ograniczona do finansowania napraw przy użyciu części nieoryginalnych, nawet jeżeli części podlegające wymianie były oryginalne, umowa powinna określać jakiej powinny być jakości. Jeżeli tego nie czyni to, w oparciu o założenie o kompensacyjnej funkcji odszkodowania, uznać należy, że chodzi o części w możliwie najwyższym stopniu zbliżone do wymienianych.

Związanie ubezpieczycieli w większości przypadków kodeksowymi regułami dotyczącymi zakresu naprawienia szkody w istotny sposób ogranicza im możliwość wyboru części, których użycie do naprawy finansują. Podkreślenia wymaga wszakże, że z dobrodziejstw wprowadzenia konkurencji na rynku części zamiennych w pełni mogą korzystać poszkodowani przy podejmowaniu decyzji o tym, w jakim zakresie chcą faktycznie naprawić zaistniałą szkodę. Mają oni pełną swobodę wyboru części, których chcą użyć do naprawy. Decyzje poszkodowanego w tym względzie pozostają jednak bez wpływu na rozmiar świadczenia zobowiązanego do naprawienia tej szkody ubezpieczyciela.

mgr Justyna Orlicka, Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Summary of the article

The repair clause versus the scope of liability for damages in motor insurance

The purpose of this article is to present the influence of changes which have recently took place in the Polish law of industrial ownership on the sector of motor insurance.

            The Law of 29 June 2007 ((The Journal of Laws No. 136, p. 958) amended the law of 30 June 2000. The law on industrial ownership (The Journal of Laws No. 49, p. 508). The changes lie, among others, in the introduction of a series of regulations to it, the aim of which is to break monopoly which gives the entitled person the right resulting from the registration of an industrial exemplar. In the new legal status, the possibility of obtaining the right from the registration of such an exemplar was preserved. However, the position of the entitled subject was significantly receded, and this at the instance of two institutions. One of them is the repair clause, the sense of which is the limitation of the content of the law resulting from the registration of an industrial exemplar in relation to its scope as of before the amendment. The second, however, is the institution of the mandatory licence which creates the possibility of deprivation of the entitled of the exclusiveness in the use of the exemplar. The author describes changes introduced in the area of rights resulting from the registration of an industrial exemplar, also paying attention to certain doubts concerning the constitutionality of the amendment in this scope.

            One of most important markets influenced by the above mentioned changes is the market of motor spare parts. Particularly, the repair clause should contribute to the development of competition at this market and, what follows, to the decrease of spare parts prices. Undoubtly, the market connected with it is the market of motor insurance, since prices of spare parts for autos translate into the amount of premiums and indemnifications. In the further part of the article the author tries to define a forecasted influence of the repair clause on the sector of motor insurance. This issue is analysed separately for obligatory and voluntary motor insurance.

[1] Wniosek z dnia 14 września 2004 roku (COM/2004/0528).

[2] Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. (Dz. U. z 2001 r. nr 49, poz.508 z późn. zm.) - dalej Pwp.

[3] Dz. U. nr 136, poz. 958.

[4] U. Promińska (red.), Prawo własności przemysłowej, Warszawa 2005, s. 182.

[5] E. Modzelewska - Wąchal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, Komentarz, Warszawa 2002, s. 19.

[6] K. Szczepanowska - Kozłowska, Opinia prawna, ocena zgodności z Konstytucją zmian do ustawy Prawo własności przemysłowej (zawartych w druku sejmowym nr 1176-A punkt 2-4), zamieszczona na stronie internetowej: http://orka.sejm.gov.pl/rexdomk5.nsf/($All)/9AABBECBBBAFAED3C1257267002BEBB2/$File/i169_07.rtf?OpenElement.

[7] U. Promińska (red.), op. cit., s. 101.

[8] U. Promińska (red.), op. cit., s. 101.

[9] K. Szczepanowska - Kozłowska, op. cit.

[10] Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. nr 124, poz.1152).

[11] Z. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania - część ogólna, Warszawa 2005, s. 95.

[12] T. Dybowski w: Z. Radwański (red.), System prawa cywilnego, prawo zobowiązań - część ogólna, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź 1981, s. 283.

[13] III CRN 450/70, opubl. w OSNC 1971/11/205.

[14] Szerzej na ten temat: M. Orlicki, Umowa ubezpieczenia, Warszawa 2002, s. 189-191.

[15] M. Orlicki, op. cit., s. 186.

[16] Za: T. Pietryga, Klauzula podzieliła branżę samochodową,, Gazeta Prawna nr 246 z dnia 20.12.2006 r.