Wstęp

W związku ze zgłoszonym w 2009 r. przez Rzecznika Ubezpieczonych projektem dotyczącym prawnego uregulowania zawodu rzeczoznawcy samochodowego w Polsce, szczególnie w kontekście wykonywania ekspertyz na potrzeby likwidacji szkód komunikacyjnych, DEKRA Polska poproszona została o przedstawienie aktualnego statusu rzeczoznawcy samochodowego w wybranych państwach Europy, który został zaprezentowany na międzynarodowej konferencji „Nowoczesne rozwiązania w likwidacji szkód komunikacyjnych z perspektywy konsumentów" w dniu 28 września 2009 r.

Poniższy tekst jest skrótem wyżej wymienionego wystąpienia.

Przy opracowaniu niniejszego materiału wykorzystano informacje przekazane przez DEKRA Claims Services, spółkę koncernu DEKRA zajmującą się likwidacją szkód na terenie Europy.

Niemcy

1.        Sytuacja prawna

a)        nie występują prawne regulacje dotyczące działalności rzeczoznawców samochodowych;

b)        zawód rzeczoznawcy samochodowego nie podlega ochronie prawnej;

c)        praktyką rynkową stało się, iż standardy zawodowe dotyczące wykonywania zawodu rzeczoznawcy samochodowego ustalają związki i organizacje zawodowe Rzeczoznawców Samochodowych; najbardziej znanymi i powszechnie uznawanymi są: BVS, BVSK, DEKRA, EVU, GTÜ, SSH, TÜVs, VdTÜV.

2.        Udział rzeczoznawcy samochodowego w procesie likwidacji szkody

a)        większość ubezpieczycieli dysponuje zatrudnionymi przez siebie rzeczoznawcami samochodowymi, którzy wykonują ponad 50% ekspertyz na potrzeby likwidacji szkód komunikacyjnych;

b)        ubezpieczyciel jest prawnie zobowiązany do pokrycia kosztów sporządzenia opinii rzeczoznawcy samochodowego, jeżeli była ona istotna do ustalenia wysokości szkody i została sporządzona poprawnie.

Austria

1.        Sytuacja prawna

a)         brak uregulowań prawnych dotyczących działalności rzeczoznawców samochodowych - zawód nie podlega ochronie prawnej;

b)        w oparciu o austriacką ustawę o prowadzeniu działalności gospodarczej każdy mistrz / mechanik może sporządzić ekspertyzę;

c)         praktyka rynkowa pokazuje jednak, iż większą wiarygodnością cieszą się rzeczoznawcy samochodowi będący biegłymi sądowymi lub skupieni w organizacjach rzeczoznawczych.

2.        Udział rzeczoznawcy samochodowego w procesie likwidacji szkody

a)        austriackie prawo nie przewiduje obowiązku powoływania niezależnego rzeczoznawcy samochodowego przez likwidatora szkody (Towarzystwo Ubezpieczeniowe);

b)        orzecznictwo sądowe ustaliło, iż w sytuacji zlecenia przez poszkodowanego wykonania oceny powypadkowej, ubezpieczyciel nie ma obowiązku pokrycia kosztów jej sporządzenia;

c)        ubezpieczyciele w Austrii z reguły korzystają z usług własnych spółek działających w zakresie rzeczoznawstwa samochodowego lub niezależnych organizacji rzeczoznawczych.

Francja

1.        Sytuacja prawna

a)         osoby posiadające wykształcenie wyższe, co najmniej licencjat oraz 3-letnią  praktykę zawodową, a także 2-letni staż, mogą przystąpić do egzaminu państwowego na rzeczoznawcę samochodowego, a w przypadku jego pozytywnego wyniku zostać wpisanym na listę prowadzoną przez department Ministerstwa Transportu;

b)        zawód rzeczoznawcy samochodowego nie jest chroniony w tym znaczeniu, iż osoby nieposiadające egzaminu państwowego mogą wykonywać usługi związane z rzeczoznawstwem samochodowym.

2.        Udział rzeczoznawcy samochodowego w procesie likwidacji szkody

a)         powszechną praktyką (ponad 95%) jest, że to ubezpieczyciel wybiera rzeczoznawcę samochodowego celem zlecenia wykonania ekspertyzy powypadkowej;

b)        w przypadku drobnych szkód, nie jest wykonywana opinia przez rzeczoznawcę samochodowego, a rozliczenie szkody następuje w oparciu o rachunek z serwisu naprawczego.

Hiszpania

1.        Sytuacja prawna

a)         brak uregulowań prawnych dotyczących działalności rzeczoznawców samochodowych  - zawód nie podlega ochronie prawnej;

b)        brak regulacji prawnych odnoszących się do sposobu pracy i metodyki pracy rzeczoznawców samochodowych;

c)         Stowarzyszenie Rzeczoznawców w Hiszpanii przygotowało i wprowadziło własne wewnętrzne regulacje dotyczące m.in. wymagań, które powinien spełnić kandydat na rzeczoznawcę samochodowego.

2.        Udział rzeczoznawcy samochodowego w procesie likwidacji szkody

a)         Towarzystwo Ubezpieczeniowe nie jest zobligowane do powołania niezależnego rzeczoznawcy samochodowego, a jedynie do ustalenia wysokości szkody;

b)        z uwagi na fakt, iż Towarzystwa Ubezpieczeniowe z reguły nie posiadają własnych rzeczoznawców, określenie wysokości szkody jest wykonywane przez niezależnych rzeczoznawców;

c)         jeżeli poszkodowany zleci sporządzenie opinii musi we własnym zakresie pokryć jej koszt oraz nie może liczyć na refundację ze strony Towarzystwa Ubezpieczeniowego.

Podsumowanie

Analiza rozwiązań dotyczących statusu Rzeczoznawcy Samochodowego w wybranych krajach Europy dostarcza następujących wniosków:

1.                  W Państwach Unii Europejskiej takich jak: Austria, Francja, Hiszpania, Niemcy, Portugalia, Wielka Brytania, nie występują regulacje prawne dotyczące ochrony zawodu rzeczoznawcy samochodowego, w ujęciu zabraniającym osobie nieposiadającej zdefiniowanych kwalifikacji wykonywania czynności związanych z rzeczoznawstwem samochodowym. We Francji wprowadzono możliwość uzyskania w wyniku egzaminu państwowego statusu rzeczoznawcy samochodowego, który jest dedykowany do prac związanych z ustalaniem wysokości szkody na rzecz ubezpieczycieli prawdopodobnie z uwagi na brak aktywnego działania Organizacji Zawodowych Rzeczoznawców w tym kraju.   

2.                  Rzeczoznawca samochodowy jest najczęściej powoływany przez ubezpieczyciela, z wyjątkiem rynku niemieckiego, gdzie poszkodowany może bezpośrednio zlecić ustalenie szkody w pojeździe niezależnemu rzeczoznawcy samochodowemu. W tym miejscu należy dodać, iż sam fakt wykonania przez niezależnego rzeczoznawcę samochodowego ekspertyzy nie obliguje ubezpieczyciela do jej bezkrytycznego przyjęcia i zwrotu opłaty za jej sporządzenie.

3.                  Konkurencja na rynku ubezpieczeniowym doprowadziła do takiej sytuacji, iż nawet w przypadku ustalania wysokości szkody w pojeździe przez pracownika Towarzystwa Ubezpieczeniowego nie dochodzi z reguły do jej zaniżenia. Coraz częściej też obserwowanym trendem jest angażowanie w proces ustalania wysokości szkody w pojeździe serwisu naprawczego i tym samym rezygnacja z usług niezależnego rzeczoznawcy samochodowego w przypadku typowych ocen powypadkowych oraz szersze wykorzystywanie niezależnych rzeczoznawców samochodowych jedynie przy opracowaniu ekspertyz wymagających specjalistycznych kwalifikacji dotyczących pojazdów ciężarowych, specjalnych, etc. oraz opinii z zakresu ruchu drogowego.

Mgr inż. Mariusz Mankiewicz, wiceprezes zarządu DEKRA Polska

Summary of the article

Car expertise in selected European countries

            In 2009 the Insurance Ombudsman prepared a proposal concerning legal regulations determining the position of car experts in Poland. Especially, in the context of experts' reports required in the process of damage liquidation. Thereupon, DEKRA Poland was asked to present information about the current status of car experts in selected European countries, which was analyzed during the international meeting entitled: "Modern solutions in the process of damage liquidation from the point of view of the consumers" (October, 28 2009).  The following text is a summary of that presentation prepared with the use of data made accessible by DEKRA Claims Services, partnership company of DEKRA dealing with motor insurance claims across Europe.