W niniejszym opracowaniu postaramy się w sposób przystępny przedstawić rys historyczny, rolę, zadania oraz cele jednej z instytucji rynku ubezpieczeniowego: Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego. Opracowanie to będzie również pierwszym z cyklu publikacji przedstawiających w Monitorze Ubezpieczeniowym instytucje polskiego rynku ubezpieczeniowego.

Mamy nadzieję, że artykuły te będą cennym źródłem informacji dla wszystkich konsumentów rynku ubezpieczeniowego zainteresowanych tą tematyką, zwiększając tym samym wiedzę na temat instytucji funkcjonujących na polskim rynku ubezpieczeniowym.

Rys historyczny

            Jak istotnym elementem w pełni funkcjonującego rynku ubezpieczeniowego są instytucje gwarancyjne, niech świadczy fakt powołania już w grudniu 1929 r. (działalność rozpoczął od 1 stycznia 1930 r.) szwedzkiego Trafikförsäkringsföreningen[1], instytucji, której zadaniem było przygotowywanie dokumentacji szkód spowodowanych ruchem pojazdów nieubezpieczonych bądź niezidentyfikowanych, a także pobieranie opłat od posiadaczy nieubezpieczonych pojazdów. Utworzenie ubezpieczeniowych instytucji gwarancyjnych w poszczególnych państwach jest kolejnym etapem budowy efektywnego systemu ochrony osób poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych. Dla pełności ochrony ubezpieczeniowej niezbędna jest instytucja, która jako podstawowe zadanie ma na celu wypłatę odszkodowania w sytuacji, gdy ubezpieczyciel nie jest zobowiązany do świadczenia lub z innych względów go nie spełnia[2].

W Polsce fundusz gwarancyjny został powołany do życia ustawą z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. nr 59, poz. 344), w sytuacji tworzenia się nowego prawa ubezpieczeń gospodarczych. Utworzenie funduszu wpisywało się również w europejskie ustawodawstwo wspólnotowe. Druga Dyrektywa Rady z dnia 30 grudnia 1983 r. w sprawie ujednolicenia przepisów Państw Członkowskich dotyczących ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych (84/5/EWG), w art. 1 ust. 4 wprowadziła wymóg utworzenia instytucji lub udzielania odpowiednich zezwoleń instytucjom istniejącym, które za zadanie będą miały wypłatę odszkodowań obejmujących co najmniej szkody na mieniu i szkody na osobie, które mogły być naprawione z ubezpieczenia obowiązkowego OC, lecz zostały wyrządzone w wyniku użycia niezidentyfikowanego pojazdu lub też pojazdu, wobec którego nie został spełniony obowiązek ubezpieczenia. Co istotne, wspomniana ustawa o działalności ubezpieczeniowej z 1990 r. stanowiła, że jedynym źródłem powstania stosunku prawnego ubezpieczenia, również obowiązkowego, jest umowa, która wymaga zgodnego oświadczenia woli stron umowy - ubezpieczającego i ubezpieczyciela. Rozwiązanie to powodowało, że mogło dochodzić do sytuacji, w których obowiązek nakładany przez kolejne przepisy prawne dotyczące obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, mógł nie zostać zrealizowany. Tym samym, ochrona poszkodowanych w pewnych przypadkach nie byłaby pełna.

Organizacja, zasady funkcjonowania, zadania Funduszu

Obecny status prawny, organizację, zasady funkcjonowania oraz zadania Funduszu określa ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (wraz z jej kolejnymi nowelizacjami[3]) oraz Statut Funduszu. Ustawa określa, że siedzibą Funduszu jest miasto stołeczne Warszawa. Nadzór nad działalnością Funduszu sprawuje minister właściwy do spraw instytucji finansowych w oparciu o kryterium legalności i zgodności ze Statutem.

Członkami Funduszu są:

• zakłady ubezpieczeń posiadające zezwolenie na wykonywanie na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej działalności ubezpieczeniowej w zakresie ubezpieczeń obowiązkowych;
• zagraniczne zakłady ubezpieczeń w ramach zasady swobody świadczenia usług ubezpieczeniowych.

Wskazane powyżej podmioty uzyskują członkowstwo z chwilą zawarcia pierwszej umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów lub ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego. Przynależność do Funduszu jest obowiązkowa.

W określonych sytuacjach (ogłoszenie upadłości, oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości zakładu ubezpieczeń, umorzenie postępowania upadłościowego, zarządzenie przymusowej likwidacji) członkami Funduszu stają się następujące zakłady ubezpieczeń:

• wykonujące działalność w dziale I - ubezpieczenia na życie;
• posiadające zezwolenie na wykonywanie działalności w grupach obejmujących ubezpieczenia obowiązkowe poza obowiązkowym ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych i OC rolników z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego;
• posiadające zezwolenie na prowadzenie obowiązkowych ubezpieczeń wynikających z przepisów odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską.

Władze Funduszu stanowią: Walne Zgromadzenie Członków, Rada Funduszu oraz Zarząd Funduszu. Prawa, obowiązki oraz zadania władz Funduszu określa - wspomniana wcześniej - ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK oraz Statut Funduszu.

Działalność Funduszu finansowana jest z wpłat zakładów ubezpieczeń, wpływów z tytułu opłat za niespełnienie obowiązku zawarcia umów ubezpieczeń obowiązkowych, wpływów z tytułu roszczeń regresowych oraz dochodów z operacji finansowych.

Działalność Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego można pogrupować według realizacji poniższych zadań:

- zaspokajanie roszczeń osób poszkodowanych i uprawnionych;

- kontrola spełnienia obowiązku zawarcia umowy obowiązkowego Ubezpieczenia;

- pełnienie funkcji ośrodka informacji w zakresie obowiązkowych ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej, umów dobrowolnych autocasco oraz reprezentantach do spraw roszczeń;

- udzielanie pomocy finansowej zakładom ubezpieczeń.

Najważniejsze zadanie Funduszu to wymienione na pierwszym miejscu w powyższym wyliczeniu, zaspokajanie roszczeń osób poszkodowanych i uprawnionych, które następuje:

• z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych w przypadku braku możliwości zidentyfikowania posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego, którym spowodowano zdarzenie:

Ø  za szkody na osobie w każdym opisanym wyżej przypadku;

Ø  za szkody na mieniu w sytuacji, kiedy równocześnie u któregokolwiek uczestnika zdarzenia nastąpiła śmierć, naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, trwający dłużej niż 14 dni. W przypadku szkody w pojeździe mechanicznym świadczenie podlega zmniejszeniu o kwotę stanowiącą równowartość 300 euro.

• z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych w przypadku, jeśli posiadacz pojazdu mechanicznego, którym spowodowano zdarzenie nie był ubezpieczony:

Ø  za szkody na osobie i w mieniu;

• z tytułu ubezpieczenia OC rolników z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w przypadku braku ubezpieczenia:

Ø  za szkody na osobie i w mieniu;

• w przypadku ogłoszenia upadłości albo oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości zakładu ubezpieczeń lub umorzenia postępowania upadłościowego lub w przypadku przymusowej likwidacji zakładu ubezpieczeń:

Ø  w 100% z umów ubezpieczeń obowiązkowych (umów ubezpieczeń OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, OC rolników, ubezpieczenia budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia oraz innych zdarzeń losowych);

Ø  w 50% z umów ubezpieczeń na życie do kwoty nie większej niż 30 000 euro oraz ubezpieczeń obowiązkowych wynikających z odrębnych przepisów ustaw lub umów międzynarodowych ratyfikowanych przez RP.

Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny w ramach ustawowych kompetencji jest uprawniony do kontroli spełnienia obowiązku zawarcia umów ubezpieczeń obowiązkowych (umów ubezpieczeń OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, OC rolników, ubezpieczenia budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia oraz innych zdarzeń losowych), a w przypadku stwierdzenia niezawarcia stosownego ubezpieczenia nakładania opłat karnych, których wysokość uzależniona jest od rodzaju niezawartego ubezpieczenia oraz od czasu pozostawania bez ubezpieczenia.           

Kolejnym, mającym duże znaczenie dla wszystkich uczestników rynku ubezpieczeniowego, zadaniem realizowanym przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny jest pełnienie funkcji ośrodka informacji. Gromadzone są tam dane dotyczące:

• umów ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych;
• umów ubezpieczenia AC pojazdów mechanicznych;
• uczestników zdarzeń powodujących odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych;
• uczestników zdarzeń powodujących odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia AC pojazdów mechanicznych;
• reprezentantów do spraw roszczeń każdego zakładu ubezpieczeń oraz organu odszkodowawczego ustanowionego w każdym państwie członkowskim UE i Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Ułatwieniem w dostępie do prowadzonego przez Fundusz Ośrodka Informacji jest umieszczona na stronach internetowych Funduszu www.ufg.pl zakładka Zapytanie do Ośrodka Informacji UFG. Po założeniu konta i wpisaniu nr rejestracyjnego pojazdu (np. sprawcy wypadku) możemy uzyskać informację, gdzie pojazd był ubezpieczony.  

Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny w ramach realizowania ustawowych uprawnień może udzielać zwrotnej pomocy finansowej zakładom ubezpieczeń, które przejmują portfel obowiązkowych ubezpieczeń OC posiadaczy pojazdów mechanicznych lub OC rolników w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w sytuacji, kiedy posiadane środki własne nie gwarantują wypłacalności tego zakładu ubezpieczeń.

Mamy świadomość, że w tak krótkim opracowaniu nie jesteśmy w stanie opisać i wyjaśnić wszystkich aspektów działalności Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, którego prawidłowe funkcjonowanie jest niezwykle istotne dla całego rynku ubezpieczeniowego w Polsce.

W przypadku gdyby chcieli Państwo uzyskać dodatkowe informację na temat Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, zapraszamy do kontaktu w pierwszej kolejności z Funduszem:

Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny

ul. Płocka 9/11

01 - 231 Warszawa

tel. +48 22 53 96 100

fax +48 22 53 96 261

e-mail: ufg@ufg.pl

www.ufg.pl

lub korzystania z telefonicznych dyżurów ekspertów w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych pod nr tel. 22 333 73 28 od Pn. do Pt. w godzinach 9.00 - 19.00 lub poradnictwa mailowego.    

 W kolejnym numerze Monitora Ubezpieczeniowego znajdą Państwo publikację na temat Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.

[1] M.Wichtowski, (w:) S.Rogowski (red.), Ubezpieczenia komunikacyjne, Poltext, Warszawa 2008, s. 119

[2] M.Orlicki, J.Pokrzywniak, A.Raczyński, Obowiązkowe ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, Branta, Bydgoszcz - Poznań 2007, s. 129 - 130.

[3] Dz.U. z 2003 r., nr 124, poz. 1152 z późn. zm.