Rzecznik Ubezpieczonych

Wyszukiwarka:

Wczytuję
Rzecznik Ubezpieczonych > Publikacje > Artykuły pracowników i współpracowników > Tomasz Wróblewski - Rola Rzecznika Ubezpieczonych w ochronie praw konsumentów w aspekcie prawnym

Tomasz Wróblewski - Rola Rzecznika Ubezpieczonych w ochronie praw konsumentów w aspekcie prawnym

Wkrótce instytucja Rzecznika Ubezpieczonych obchodzić będzie okrągłą, 10. rocznicę swego istnienia. Miniony okres funkcjonowania urzędu na polskim rynku ubezpieczeniowym skłania do przedstawienia roli Rzecznika Ubezpieczonych w ochronie praw konsumentów w zakresie stosunków ubezpieczeniowych oraz przybliżenie prawnych kompetencji i instytucji umożliwiających realizację wypełniania obowiązków ustawowych. Przybliżenie jednak obecnie obowiązujących regulacji omawianej materii należy poprzedzić krótkim rysem historycznym.

Wraz ze zmianami ustrojowymi dokonywającymi się w Polsce po roku 1989 r. zaistniała potrzeba dostosowania regulacji prawnych do kształtującej się swobody gospodarczej. W dziedzinie ubezpieczeń podstawą istniejącego obecnie systemu prawnego było uchwalenie ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz. U. nr 59 poz. 344z późn. zm.), która stworzyła prawne podstawy rynku ubezpieczeniowego w warunkach gospodarki wolnorynkowej. Sprecyzowała warunki uzyskania zezwolenia na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej. Stworzyła instytucje, takie jak Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny i Fundusz Ochrony Ubezpieczonych, jako dodatkowe instytucje wzmacniające bezpieczeństwo rynku. Następnym krokiem była nowelizacja ustawy o działalności ubezpieczeniowej ustawą z dnia 8 czerwca 1995 r. o zmianie ustawy o działalności ubezpieczeniowej, o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - Kodeks handlowy oraz o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych ( Dz. U. nr 96 poz. 478), której zamierzeniem było zapewnienie prawidłowego funkcjonowania rynku ubezpieczeń. W tym celu został utworzony Państwowy Urząd Nadzoru Ubezpieczeń, sprawujący funkcje nadzoru i kontroli nad działalnością zakładów ubezpieczeń i brokerów, Polskie Biuro Ubezpieczeń Komunikacyjnych pełniące funkcję biura krajowego w systemie Zielonej Karty oraz stworzyła instytucję Rzecznika Ubezpieczonych - reprezentującego interesy ubezpieczonych i uprawnionych z umów ubezpieczenia.

Obecnie podstawy prawne działania oraz zakres kompetencji Rzecznika Ubezpieczonych wskazany jest w ustawie z dnia 22 maja 2003 r. o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz o Rzeczniku Ubezpieczonych (Dz. U. nr 124 poz. 1153), która jest jedną z tzw. pakietowych ustaw normujących zagadnienia z zakresu ubezpieczeń. Wejście w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. pakietu ustaw miało na celu uporządkowanie organizacyjno - prawnego charakteru prowadzenia działalności ubezpieczeniowej, jak również regulację kwestii związanych z ubezpieczeniami obowiązkowymi w taki sposób, aby nie naruszały konstytucyjnych praw i swobód obywatelskich. Zamierzeniem było również dostosowanie polskich regulacji prawnych do wymogów Unii Europejskiej.

W pakiecie nowych ustaw ubezpieczeniowych instytucja Rzecznika Ubezpieczonych wraz z nadzorem ubezpieczeniowym i emerytalnym została uregulowana w odrębnej ustawie w znacznie szerszy i pełniejszy sposób niż dotychczas. Rzecznikowi poświęcono zapisy artykułów 5 - 6 oraz 19 - 30 nowej ustawy, określające kolejno cele i zadania, organy właściwe do jego powołania, wymagane kwalifikacje, kadencyjność urzędu, zadania urzędu, koszty działalności urzędu, zakaz łączenia stanowisk i posiadania akcji, kompetencje i skład Rady Ubezpieczonych, zakres i sposób działania, obowiązki zakładu odnośnie przekazywania Rzecznikowi Ubezpieczonych OWU, dokumentów i formularzy, obowiązki zakładu w zakresie terminu udzielenia Rzecznikowi informacji oraz jego obowiązki sprawozdawcze.

Biorąc pod uwagę przepisy przytoczonego powyżej aktu prawnego w zakresie dotyczącym Rzecznika Ubezpieczonych można wyróżnić trzy kategorie spraw będących przedmiotem regulacji, są to:

•  wymogi w stosunku do kandydata mającego pełnić funkcje Rzecznika,

•  kryteria niezależności instytucji Rzecznika,

•  zadania i uprawnienia Rzecznika.

Z uwagi na fakt, że zagadnienia wskazane w pkt. 1 i 2 nie są tematem opracowania wskazać jedynie tytułem przypomnienia, że kandydatem na Rzecznika może być wyłącznie osoba, która spełnia łącznie dwie przesłanki:

1) wyróżnia się wiedzą i doświadczeniem w zakresie ubezpieczeń

2) posiada wyższe wykształcenie.

Organem ustawowo uprawnionym do powołania Rzecznika Ubezpieczonych jest Prezes Rady Ministrów, który dokonuje aktu powołania na wspólny wniosek Ministra właściwego do spraw instytucji finansowych i Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, na czteroletnią kadencję. Ta sama osoba może być Rzecznikiem przez dwie kolejne kadencje.

 

Zadania i uprawnienia Rzecznika Ubezpieczonych

W akcie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2004 r. zadania Rzecznika ulegają nieznacznemu rozszerzeniu i doprecyzowaniu.

Zgodnie z art. 20 ustawy Rzecznik podejmuje działania w zakresie ochrony osób, których interesy reprezentuje, a w szczególności:

  • rozpatruje skargi w indywidualnych sprawach,
  • opiniuje projekty aktów prawnych dotyczących organizacji i funkcjonowania ubezpieczeń, funduszy emerytalnych i pracowniczych programów emerytalnych,
  • występuje do właściwych organów z wnioskami o podjęcie inicjatywy ustawodawczej bądź o wydanie lub zmianę innych aktów prawnych w sprawach dotyczących organizacji i funkcjonowania ubezpieczeń, funduszy emerytalnych i pracowniczych programów emerytalnych,
  • informuje właściwe organy nadzoru i kontroli oraz Polską Izbę Ubezpieczeń i organizacje gospodarcze powszechnych towarzystw emerytalnych o dostrzeżonych nieprawidłowościach w działaniu zakładów ubezpieczeń, funduszy emerytalnych, towarzystw emerytalnych, pracowniczych programów emerytalnych i innych instytucji rynku ubezpieczeniowego,
  • stwarza możliwość polubownego i pojednawczego rozstrzygania sporów między ubezpieczającymi, ubezpieczonymi, uposażonymi lub uprawnionymi z umów ubezpieczenia a zakładami ubezpieczeń, agentami lub brokerami ubezpieczeniowymi, między towarzystwami emerytalnymi a członkami tych towarzystw, oraz wynikłych z uczestnictwa w pracowniczych programach emerytalnych, w szczególności poprzez organizowanie sądów polubownych do rozpatrywania tych sporów,
  • inicjuje i organizuje działalność edukacyjną i informacyjną w dziedzinie ochrony ubezpieczających, ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia, członków funduszy emerytalnych oraz uczestników pracowniczych programów emerytalnych.

Dodatkowo art. 26 ust 4 ustawy precyzuje zakres podmiotowy i przedmiotowy wystąpień Rzecznika stanowiąc, iż Rzecznik może występować do zakładów ubezpieczeń, funduszy emerytalnych, towarzystw emerytalnych, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, Polskiego Biura Ubezpieczeń Komunikacyjnych o udzielenie informacji lub wyjaśnień, w szczególności w sprawach:

  • indywidualnych z tym, że wymaganym w takim wypadku jest wniosek osoby, której dotyczy sprawa,
  • postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia, które według Rzecznika są niekorzystne dla osób ubezpieczających, ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia,
  • dotyczących wewnętrznych regulacji tych instytucji, które według Rzecznika są niekorzystne dla osób reprezentowanych,
  • nieprawidłowej obsługi osób reprezentowanych świadczonej przez te instytucje.

Rzecznik Ubezpieczonych w świetle art. 26 ust 4 pkt 2 ustawy - co stanowi, w moim odczuciu, pewne doprecyzowanie instytucji, do których Rzecznik Ubezpieczonych może występować w ramach ochrony praw konsumentów, wskazanych w dyspozycji przepisu art. 20 pkt 3 - może dodatkowo zwracać się do ministra właściwego do spraw instytucji finansowych w sprawach dotyczących ubezpieczeń obowiązkowych i postulować o ewentualną zmianę przepisów regulujących tą grupę ubezpieczeń. Rzecznik działając na podstawie art. 26 ust 4 pkt 3 ustawy może również przeprowadzać i zlecać badania na temat sytuacji na rynku ubezpieczeniowym i emerytalnym. Kolejnym ważnym elementem jest informowanie i występowanie do stron o poddanie spraw rozstrzygnięciu przez sąd polubowny. Również istotnym z punktu widzenia ochrony praw konsumentów, zwłaszcza z perspektywy przejrzystości i jasności przepisów regulujących kwestie ubezpieczeniowe , jest możliwość występowania Sądu Najwyższego z wnioskiem o podjęcie uchwały wyjaśniającej wątpliwości związanych ze stosowaniem prawa.

Podkreślenia wymaga, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym kompetencje Rzecznika Ubezpieczonych, w granicach których korzysta w celu ochrony praw konsumentów- w zasadzie - zostały wprost przeniesione zapisy dotychczas obowiązującego rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 czerwca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad działania i trybu powoływania Rzecznika Ubezpieczonych (Dz. U. z 2003 r Nr 106 poz. 999). Nowymi kompetencjami wyraźnie wskazanymi jest możliwość rozstrzygania sporów przed Sądem Polubownym, jak i kompetencja występowania do Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisów prawnych budzących wątpliwości lub których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie (z dniem 22 lipca 2005 został uchylony art. 28 ustawy o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych).

Należy też zwrócić uwagę, że zarówno w dotychczasowym stanie prawnym jak i nowych regulacjach zadania przewidziane dla Rzecznika nie są objęte zamkniętym katalogiem zadań. Jak wyżej zaznaczono w przepisie wymienia się kolejne zadania urzędu Rzecznika posługując się wyrażeniem "w szczególności". Intencją ustawodawcy było i jest pozostawienie pewnej swobody po stronie Rzecznika do podejmowania innych zadań, których potrzeba zaistnieje w czasie realizowania jego bieżącej działalności. Konkretne działania Rzecznika wynikające z tego zakresu w praktyce obejmują nie tylko kwestie wynikające ze stosunku ubezpieczenia, ale także związane z działaniami zmierzającymi do jego powstania takimi jak analiza ogólnych warunków ubezpieczenia itp.

Ochronna rola Rzecznika ubezpieczonych w zakresie praw konsumenta powoduje, że do Rzecznika Ubezpieczonych kierują sprawy zarówno indywidualne osoby jak i, co prawda w mniejszej skali, podmioty gospodarcze, które mają problemy z uzyskaniem świadczeń ubezpieczeniowych. Jest to spowodowane szerokim ujęciem zakresem ochrony w zakresie stosunków ubezpieczeniowych, bowiem w obecnie obowiązującym stanie prawnym przepisy dotyczące ochrony praw konsumenta stosuje się w sprawach dotyczących umów ubezpieczenia także, gdy ubezpieczający nie jest konsumentem, na co wskazuje § 5 art. 384 kc. Rozszerzenie ochrony na inne niż osoba fizyczna podmioty została dokonana za sprawą art. 233 pkt. 1 nowej ustawy o działalności ubezpieczeniowej. Zawiera on uzupełnienie art. 384 k.c. o § 5 rozszerzające obowiązywanie przepisów Tytułu III, księgi trzeciej k.c. na strony umowy, które nie są konsumentami w rozumieniu cytowanego wyżej art. 22 1 k.c.. Niestety, projekt nowelizacji kc zakłada, że zostanie uchylony powyżej wskazany przepis W opinii Rzecznika Ubezpieczonych ograniczenie to zmniejsza realną ochronę praw konsumenta, zatem - w mojej opinii - należy ocenić proponowaną zmianę negatywnie, bowiem z zakresu spraw, w których Rzecznik Ubezpieczonych może podjąć interwencję bądź udzielić pomocy podmiotom poszkodowanym wyłączone zostały małe i średnie podmioty gospodarcze, będące częstokroć osobami fizycznymi lub tzw. spółkami rodzinnymi.

Z faktu, że ochrona interesów konsumenckich w ramach działalności interwencyjnej Rzecznika dotyczy zarówno spraw indywidualnych i ogółu ubezpieczonych rozróżniono warunki formalne wszczęcia postępowania. W razie więc spraw indywidualnych podjęcie interwencji może nastąpić wyłącznie na wniosek osoby, której sprawa dotyczy. Rzecznik na mocy ustawy jest upoważniony do występowania do zakładów ubezpieczeń, funduszy emerytalnych, towarzystw emerytalnych, ZUS, UFG, PBUK o udzielenie wyjaśnień lub informacji zarówno w sprawach indywidualnych, w których toczy się postępowanie jak również wewnętrznych regulacji tych instytucji i nieprawidłowej obsługi klienta przez te instytucje.

Rzecznik Ubezpieczonych podejmuje czynności z urzędu lub na wniosek, zaś w ramach swych kompetencji decyduje on o:

1) podjęciu sprawy,

2) wskazaniu wnioskodawcy przysługującego mu prawnego środka działania,

3) przekazaniu sprawy innemu właściwemu w danym przypadku organowi,

4) nie podjęciu sprawy, wnioskodawca jest o tym fakcie zawiadamiany.

W razie wystąpienia przez osobę fizyczną z pisemnym wnioskiem o podjęcie interwencji Rzecznik Ubezpieczonych dokonuje wstępnej oceny zasadności podjęcia sprawy. Jeżeli na podstawie dostarczonej dokumentacji (m.in. stanowiska zakładów ubezpieczeń) oraz opisu stanu faktycznego sprawy uzna, iż istnieją podstawy do podjęcia interwencji wówczas, w ramach swoich kompetencji, realizując funkcję ochrony konsumenta, może zwrócić się o:

• wyjaśnienie,

• ponowne rozpatrzenie sprawy,

• skierowanie sprawy do zbadania do właściwego organu.

W sprawach zaś dotyczących ogółu ubezpieczonych Rzecznik:

1) występuje do właściwych organów z wnioskami o podjęcie inicjatywy ustawodawczej, wydanie lub zmianę innych aktów prawnych w sprawach dotyczących funkcjonowania i organizacji ubezpieczeń.

2) informuje organy nadzoru i kontroli oraz Polską Izbę Ubezpieczeń (PIU) o dostrzeżonych nieprawidłowościach.

 

1) Zasadniczym zadaniem Rzecznika Ubezpieczonych jest podejmowanie działań w zakresie ochrony osób, których interesy Rzecznik reprezentuje. Wskazuje na to zarówno art. 5 ust. 1 obecnie obowiązującej ustawy określając zakres podmiotowy działalności Rzecznika, który stanowi, iż: "Rzecznik Ubezpieczonych reprezentuje interesy osób ubezpieczających, ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia, członków funduszy emerytalnych i uczestników pracowniczych programów emerytalnych", jak i kolejność wyliczenia działań Rzecznika Ubezpieczonych wskazanych w art. 20 tejże ustawy, gdzie na pierwszym miejscu wskazano "rozpatrywanie skarg w sprawach indywidualnych (pkt. 1)"

Zakres działalności urzędu Rzecznika jest więc znaczny i - co trzeba zauważyć - tożsamy w dziedzinie ubezpieczeń gospodarczych i w określonym zakresie ubezpieczeń emerytalnych.

Zwraca jednak uwagę, że Rzecznik Ubezpieczonych wykonując swe obowiązki ustawowe, polegające przede wszystkim na ochronie praw konsumenta może występować w ściśle określonych granicach. Jak wskazano powyżej Rzecznik Ubezpieczonych nie posiada przymiotu organu nadzorczego, zatem w razie stwierdzenia zasadności wystąpienia ochrona praw ogranicza się do interwencji i wskazana argumentacji prawnej, popartej orzecznictwem i poglądami doktryny, mającej na celu przekonanie zakładu ubezpieczeń o zasadności interwencji. Brak jednakże uprawnienia do nałożenia sankcji administracyjnych czy wiążącego zakładu ubezpieczenia nakazania podjęcia stosownych działań oznacza, ze wynik podjętej interwencji nie zawsze będzie zgodny z oczekiwaniem konsumenta. W takich przypadkach Rzecznik Ubezpieczonych wykonuje swe funkcje poprzez działalność edukacyjną bądź informacyjną polegającą na wskazaniu konsumentowi podstaw prawnych dochodzonych roszczeń, istniejące orzecznictwo i poglądy doktryny. Wskazuje ponadto organy uprawnione do rozpatrywania sporów.

Od czasu ustawy z dnia 1 marca 2002 r. o zmianach w organizacji i funkcjonowania centralnych organów administracji rządowej i jednostek im podporządkowanych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 25, poz. 254), zakres rzeczowej właściwości urzędu Rzecznika został rozszerzony o sferę zabezpieczenia społecznego. Bazując na posiadanych danych dotyczących liczby zgłoszonych skarg i zapytań bądź wniosków o interpretację przepisów prawnych należy ocenić działanie ustawodawcy za słuszne. Przykładem powtarzających się interwencji są sprawy dotyczące nieterminowego przekazywania składek przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, sfałszowania umów o członkostwo w OFE czy anulowania deklaracji przystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego na skutek błędu co do treści oświadczenia woli na wniosek Rzecznika Ubezpieczonych. Wskutek działań Rzecznika powszechne towarzystwa emerytalne zrzeszone w Izbie Gospodarczej Towarzystw Emerytalnych przyjęły jednolitą procedurę postępowania w przypadku anulowania umowy z powodu utraty wcześniejszych uprawnień emerytalnych

 

W przypadku wystąpienia w celu ochrony praw z interwencją pozycję Rzecznika Ubezpieczonych wzmacnia postanowienie art. 29 ustawy o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych, zgodnie z którym podmiot, który otrzymał wniosek Rzecznika w sprawach objętych zakresem jego działania musi w terminie 30 dni poinformować Rzecznika o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku. Powyższe uniemożliwia, moim zdaniem, nieuzasadnioną zwłokę nie tylko w zajęciu stanowiska przez podmioty rynku ubezpieczeniowego, lecz również ewentualnej wypłaty odszkodowania poszkodowanemu.

Podejmowanie interwencji przez Rzecznika Ubezpieczonych w latach 1995/6 - 2005 (III kwartał) wskazuje na systematyczny wzrost liczby skarg wpływających do Biura Rzecznika. Do dnia 30.09.2005 r. ogółem wpłynęło 24.083 skarg z zakresu ubezpieczeń gospodarczych, oraz (od kwietnia 2002 r.) ponad 600 skarg na działalność OFE Stan taki może świadczyć zarówno o wzroście zaufania do urzędu Rzecznika, nieprawidłowościach w relacjach pomiędzy zakładami ubezpieczeń i konsumentami usług ubezpieczeniowych, a także o wzrastającej świadomości ubezpieczeniowej. Konsumenci usług ubezpieczeniowych szukają w swoich sporach i kontrowersjach z zakładami ubezpieczeń i funduszami emerytalnymi niezależnego arbitrażu, aby mieć poczucie obiektywnego rozstrzygnięcia sporu.

2) Rola Rzecznika Ubezpieczonych polegająca na ochronie praw konsumentów realizuje się również poprzez działalność legislacyjną. Od początku bowiem obowiązywania nowego prawa Rzecznik i jego Biuro biorą aktywny udział zarówno w szerokich prezentacjach nowych regulacji jak i dyskusjach nad zapisami, których stosowanie wywołało wątpliwości. W ramach swej działalności Rzecznik Ubezpieczonych stara się wychwytywać wszystkie nieścisłości, zaś w razie ich stwierdzenia służą one Rzecznikowi w procesie nowelizacyjnym, których jest uczestnikiem. Korzystając ze swych ustawowych uprawnień wnosi on projekty aktów prawnych likwidujących nieprawidłowości. W granicach swych kompetencji Rzecznik również opiniuje projekty przepisów prawnych mających zastosowanie w zakresie ubezpieczeń. Tytułem przykładu wskazać można zmianę polegającą na rezygnacji z obowiązku powiadomienia Policji o każdym zdarzeniu szkodowym, ograniczając go jedynie do przypadków "poważnych.

Korzystając z faktu, że kompetencje Rzecznika Ubezpieczonych zostały rozszerzone o sprawy dotyczące zabezpieczenia społecznego Rzecznik Ubezpieczonych brał również udział w pracach legislacyjnych z tego zakresu. Przykładami aktów prawnych, co do których Rzecznik Ubezpieczonych przekazywał opinie i propozycje zmian do następujących aktów prawnych są m.in. ustawa o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, ustawa o pracowniczych programach emerytalnych, ustawa o indywidualnych kontach emerytalnych. Rzecznik Ubezpieczonych opiniował ponadto liczne akty wykonawcze powiązane z pakietem ustawa ubezpieczeniowych, czy spraw powiązanych z zabezpieczeniem społecznym.

3) Jedną z nowych kompetencji Rzecznika Ubezpieczonych, jaką wskazała ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych (Dz.U. Nr 124, poz. 1153), zgodnie z którą Rzecznik Ubezpieczonych ma możliwość "stwarzania możliwości polubownego i pojednawczego rozstrzygania sporów między ubezpieczającymi, ubezpieczonymi, uposażonymi lub uprawnionymi z umów ubezpieczenia a zakładami ubezpieczeń, agentami i brokerami ubezpieczeniowymi między towarzystwami emerytalnymi a członkami tych towarzystw, oraz wynikłych z uczestnictwa w pracowniczych programach emerytalnych, w szczególności organizowanie sądów polubownych do rozpatrywania tych sporów. Podstawą prawną powołania Sądu Polubownego jest art. 20 pkt. 5 przytoczonej powyżej ustawy.

Jest to dodatkowe narzędzie, przy pomocy, którego może rozwiązywać w sposób polubowny spory pomiędzy ubezpieczonymi i zakładami ubezpieczeń. Instytucja sądów polubownych, które od drugiego kwartału 2004 r. działają przy Rzeczniku, jest rozwiązaniem nowym w polskiej rzeczywistości i może znacznie skrócić sporne postępowania. W mojej opinii jest to szansa na ugodowe rozstrzyganie i kończenie spornych spraw z zakresu stosunków ubezpieczeniowych. Wskazać wypada, że oprócz dotychczasowej właściwości rzeczowej do kompetencji Sądu Polubownego doszła możliwość rozstrzygania sporów pomiędzy konsumentami a agentami i brokerami ubezpieczeniowymi. Nowelizacja nastąpiła ustawą z dnia 18 lutego 2005 r. o zmianie ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 48 poz. 447) i ma zastosowanie po 14 dniach od jej ogłoszenia, tj. 25 marca 2005 r.

4) Nowa regulacja w zmodyfikowanej formie wskazuje po stronie Rzecznika organizowanie i inicjowanie działań w zakresie działalności informacyjno - edukacyjnej, jednak ich nie ogranicza enumeratywnym katalogiem. W tej dziedzinie Rzecznik do tej pory udzielał bezpośrednich informacji na zapytania obywateli oraz zamieszcza informacje o wynikach przeprowadzonych interwencji w środkach masowego przekazu. Działalność edukacyjna prowadzona jest również przy współpracy z Fundacją Edukacji Ubezpieczeniowej. W tym zakresie prowadzone przez Rzecznika działania edukacyjne sprowadzają się do określonego ustawą inicjowania i organizowania działalności edukacyjnej i informacyjnej w zakresie ochrony ubezpieczonych, ubezpieczających, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia członków funduszy emerytalnych i uczestników pracowniczych programów emerytalnych. W mojej opinii w dobie społeczeństwa informacyjnego nie sposób przecenić roli edukacji ubezpieczeniowej prowadzonej przez Rzecznika, w tym dotyczącej funkcjonowania systemu emerytalnego. Dzięki wzmożonym wysiłkom pracowników i współpracowników tej instytucji świadomość ubezpieczeniowa Polaków jest codziennie podwyższana, można powiedzieć iż w tym przypadku mamy do czynienia z kształceniem ciągłym. Dzieje się to głównie za sprawą zróżnicowania źródeł komunikowania się ubezpieczonych z Biurem Rzecznika i zintensyfikowania tych działań, dzięki następującym dodatkowym usługom świadczonym nieodpłatnie przez Rzecznika Ubezpieczonych ubezpieczającym, ubezpieczonym, uposażonym lub uprawnionym z umów ubezpieczenia oraz członkom otwartych funduszy emerytalnych i uczestnikom PPE:

•  dyżury telefoniczne (w latach 2004-2005 zarejestrowano w sumie 10332 rozmów telefonicznych),

•  strona internetowa (www.rzu.gov.pl),

•  możliwość zadania pytania e-mailem,

•  analizy rynku funduszy emerytalnych oraz interpretacje bieżących zmian w systemie emerytalnym publikowane na łamach wydawanego przez Rzecznika Ubezpieczonych kwartalnika "Monitor Ubezpieczeniowy".

Zarówno dyżury telefoniczny, jak i strona internetowa Rzecznika Ubezpieczonych ma, moim zdaniem, kolosalne znaczenie w ochronie praw konsumentów, ponieważ umożliwiają natychmiastową i bezpośrednią pomoc konsumentom, informowanie o zakresie ich praw i obowiązków czy znajdowaniu rozwiązań zgłaszanych problemów, co stanowi dodatkowy sposób wypełniania przez Rzecznika Ubezpieczonych obowiązków ustawowych. Główny akcent położono na funkcję edukacyjną.

Na stronie Rzecznika można się zapoznać z :

- poradami ekspertów i informacjami ogólnymi o ubezpieczeniach z podziałem na tematy:

a. zabezpieczenia społecznego (problematyka przyszłych świadczeń emerytalnych ZUS i OFE),

b. ubezpieczeń na życie (ubezpieczenia życiowe dobrowolne),

c. ubezpieczeń majątkowych,

d. oraz wyodrębnionej z uwagi na częstotliwość występowania problemów kategorii ubezpieczeń majątkowych - ubezpieczeń komunikacyjnych (OC,AC),

- odpowiedziami na najczęściej zadawane przez konsumentów pytania,

- sposobem składania skarg (wymogi formalne) oraz możliwością korzystania z dyżurów telefonicznych ekspertów,

- genezą i zakresem funkcjonowania powstania urzędu Rzecznika Ubezpieczonych,

- "Monitorem Ubezpieczeniowym" - periodykiem urzędu Rzecznika Ubezpieczonych,

- regulaminem i taryfami Sądu Polubownego,

- statystykami skarg napływającymi do Rzecznika Ubezpieczonych,

- sprawozdaniami z działalności Urzędu za poprzednie okresy,

- adresami instytucji ubezpieczeniowych i zakładów ubezpieczeń,

- "linkami tematycznymi" do innych stron o tematyce ubezpieczeniowej i emerytalnej,

- informacjami na temat bieżącej działalności Rzecznika Ubezpieczonych oraz rezultatach działań (np. wystąpienie do Sądu Najwyższego),

- innymi zagadnieniami rynku ubezpieczeń i prawem ubezpieczeniowym.

5) Dodatkowo nowa prerogatywa Rzecznika Ubezpieczonych została wskazana w przepisie art. 28 nowej ustawy, który rozszerza możliwości RU określone w art. 60 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2002 r nr 240 poz. 2052). Wspomniana regulacja upoważnia Rzecznika do występowania do Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisów prawnych budzących wątpliwości lub których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie. Przyznanie tej prerogatywy Rzecznikowi tworzy możliwość występowania do SN w spornych zagadnieniach prawnych powstałych na bazie indywidualnych skarg konsumentów. Uchwała SN w takich przypadkach sprawach stworzy jednolitość i przejrzystość w stosowaniu prawa, co w efekcie doprowadzi do klarownej sytuacji konsumenta. Potwierdzają to dotychczasowe wnioski do Sądu Najwyższego, gdzie jeden z nich został już rozpatrzony przez Sąd Najwyższy, który wydał uchwałę dotyczącą stosowania art. 38 pkt. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym oraz Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Na skutek złożonego przez Rzecznika wniosku, Sąd Najwyższy uznał, że powyższy przepis nie ma zastosowania względem osób leasingobiorcy czy kredytobiorcy, gdzie formą zabezpieczenia jest przeniesienie własności na rzecz banku bądź leasingodawcy.

Wskazać należy, że mimo uchylenia art. 28 ustawy o nadzorze. nadal pozostał art. 60 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2002 r Nr 240 poz. 2052) stwarzający możliwość po stronie Rzecznika Ubezpieczonych skierowania w zakresie swojej właściwości do SN wniosku o rozstrzygnięcie rozbieżności w wykładni prawa występujących w orzecznictwie sądów powszechnych Tym samym należy uznać, że pozostała w dalszym ciągu możliwość występowania do Sądu Najwyższego w celu podejmowania uchwał wyjaśniających przepisy prawne budzące wątpliwości lub, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie, co potwierdza szczególną rolę, jaką ustawodawca powierzył Rzecznikowi.

Należy również w tym miejscu wskazać, że w omawianym zakresie również wskazać wprowadzony nowelą przepis art. 100 a ust 1 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122 poz. 1319 z późn. zm.), który stwarza Rzecznikowi możliwość skierowania wniosku do Prezesa UOKiK o wszczęcie postępowania w sprawie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów.

Podsumowanie

Na rynku usług konsumenckich działa szereg instytucji, które stoją na straży przestrzegania norm prawno - etycznych w relacjach pomiędzy usługodawcami i usługobiorcami. Instytucją ustawowo powołaną do reprezentowania interesów osób ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia, członków funduszy emerytalnych lub uczestników pracowniczych programów emerytalnych jest Rzecznik Ubezpieczonych. Uważam, że stworzenie takiej instytucji jest ściśle związane z dostosowywaniem polskiego prawa w dziedzinie ubezpieczeń do prawa Unii Europejskiej, wyrażającej się we wzmocnieniu prawnej ochrony konsumenta usług ubezpieczeniowych.

Różnorodność działań i ich rosnąca liczba wskazuje, że ten nowy i krótko jeszcze funkcjonujący zakres działalności Rzecznika Ubezpieczonych, mimo, iż ustępuje wciąż jeszcze natężeniem ubezpieczeniom gospodarczym, nie jest mniej ważny od nich.

Na szczególną uwagę zasługuje, naszym zdaniem, udział ekspertów urzędu w tworzeniu przepisów prawa a zwłaszcza ustaw, które - mimo stwarzania jeszcze w końcu lat 90-tych ubiegłego wieku podstaw systemu emerytalnego nadal podlegają zmianom, co jest skądinąd prawidłowe i oczywiste; trudno bowiem wyobrazić sobie stworzenie doskonałego systemu wg przyjętych założeń, nawet słusznych, lecz nie zweryfikowanych przez praktykę, zwłaszcza regulujących tak trudną problematykę.

Na koniec wreszcie warto wspomnieć o roli edukacyjno-informacyjnej urzędu. Działania podejmowane w tym zakresie - w sytuacji wciąż bardzo niewielkiej wiedzy społecznej o systemie emerytalnym - maja wartość trudną do przecenienia. Jesteśmy przekonani - a wynika to także z kontaktów telefonicznych i listownych z konsumentami - że rożne formy działań i te już realizowane i te planowane, będą musiały być coraz intensywniejsze i bardziej różnorodne. Ważna wydaje się być zwłaszcza edukacja młodzieży szkolnej, co może brzmieć nieco paradoksalnie w kontekście przedmiotu rozważań, lecz - biorąc chociażby pod uwagę rolę długości okresu świadczenia składek - potrzeba jak najwcześniejszej znajomości uwarunkowań systemu jest oczywista.

W mojej opinii również za mającą szczególną rolę dla ochrony praw konsumentów uznać należy możliwość występowania do Sądu Najwyższego. Do chwili obecnej złożonych zostało 5 wniosków, z których jeden doczekał się pozytywnego z punktu widzenia konsumenta rozstrzygnięcia. Uznając tę kompetencję za niezwykle istotną w ochronie praw konsumentów Rzecznik Ubezpieczonych nadal będzie korzystał z tej drogi pomimo uchylenia art. 28 ustawy o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych, bowiem istnieje nadal taka możliwość na podstawie art. 60 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2002 r. nr 240 poz. 2052). Zgodnie z dyspozycją przytoczonej powyżej regulacji  Z wnioskiem, jeżeli w orzecznictwie sądów powszechnych, sądów wojskowych lub Sądu Najwyższego ujawnią się rozbieżności w wykładni prawa, może wystąpić również m.in. w zakresie swojej właściwości Rzecznik Ubezpieczonych.

Jak widać z powyższego rozpatrywanie i występowanie skarg indywidualnych nie jest jedynym przedmiotem działalności Rzecznika i nie wyczerpuje całego zakresu. W celu ochrony praw konsumenta Rzecznik podejmuje działania w szerokim spektrum, korzystając z pełnego katalogu swych uprawnień ustawowych.

Instytucja Rzecznika łączy w sobie elementy informacyjno - edukacyjno-interwencyjne. Powołany do życia nowelizacją ustawy o działalności ubezpieczeniowej z 1995 r. w skuteczny sposób chroni i reprezentuje interesy konsumenckie, o czym świadczy stała tendencja wzrostowa składanych skarg i interwencji, jak i rozszerzenie kompetencji i zakresu spraw, w których może podjąć interwencję. Tym samym uznać należy, że instytucja Rzecznika Ubezpieczonych zapisała się trwale na polskim rynku ubezpieczeniowym i występując w imieniu najsłabszego ogniwa rynku ubezpieczeniowego, jakim jest konsument realizuje swe ustawowe obowiązki w sposób zapewniający realną jego ochronę.

Tomasz Wróblewski

Informacje prasowe z rynku

31.07.2014 - Ubezpieczenia majątkowe

Coraz więcej Polaków ubezpiecza nieruchomości

czytaj więcej



31.07.2014 - Ubezpieczenia na życie

Uniqa TUnŻ pozwała Inventum TFI

czytaj więcej



31.07.2014 - Zabezpieczenie emerytalne

Stempel z datą polskiej poczty zdecyduje o pozostaniu w OFE

czytaj więcej