Rzecznik Ubezpieczonych

Wyszukiwarka:

Wczytuję
Rzecznik Ubezpieczonych > Publikacje > Raporty i opracowania > Potrącenia amortyzacyjne wartości części zamiennych w ocenie Rzecznika Ubezpieczonych

Potrącenia amortyzacyjne wartości części zamiennych w ocenie Rzecznika Ubezpieczonych

-


Z obserwacji praktyki rynkowej wynika, iż w toku postępowań likwidacyjnych prowadzonych przez ubezpieczycieli w ramach ich odpowiedzialności gwarancyjnej z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów, w przypadku uszkodzenia pojazdu poszkodowanego powszechną praktyką jest pomniejszanie kwoty należnego odszkodowania poprzez dokonywanie potrąceń amortyzacyjnych (zwanych również merkantylnym ubytkiem wartości) od wyliczanych wartości nowych części zamiennych, koniecznych do przeprowadzenia naprawy. Rzecznik Ubezpieczonych zdiagnozował, iż przyjęty model postępowania opiera się na takiej wykładni przepisów art. 363 § 1 k.c. w zw. z art. 361 § 2 k.c., która zakłada, iż w przypadku wyliczenia należnej poszkodowanemu kwoty odszkodowania należy stosować urealnienie cen nowych części zamiennych koniecznych do naprawy pojazdu (zniszczonych elementów pojazdu nie można naprawić), czyli uwzględnić tzw. potrącenie amortyzacyjne, które ma wynikać z różnicy między wartością nowych części koniecznych do naprawy pojazdu, a wartością wynikającą ze stopnia zużycia części dotychczasowych, tj. zniszczonych w wyniku kolizji lub wypadku. W konsekwencji wyliczone ceny części koniecznych do naprawy pojazdu, a zatem i należna kwota odszkodowania zostaje pomniejszona o samodzielnie ustalony przez ubezpieczyciela procent ubytku wartości części zamiennych. W praktyce urealnienie wartości części zamiennych stosuje się w powiązaniu z okresem eksploatacji pojazdu. Z praktyki działania ubezpieczycieli zaobserwowanej przez Rzecznika Ubezpieczonych w trakcie prowadzonych postępowań skargowych można wskazać, iż najczęściej stopień amortyzacji określany jest w przedziale 40 - 70%. W odniesieniu do wieku pojazdu poszkodowanego można zaobserwować różne praktyki, tzn. amortyzacje dokonywane są w pojazdach rocznych, dwuletnich, trzyletnich, kilkuletnich oraz kilkunastoletnich. W konsekwencji wyliczone ceny części koniecznych do naprawy pojazdu, a zatem i należna kwota odszkodowania zostaje pomniejszona o określony procent ubytku wartości części wyliczony przez zakłady ubezpieczeń w sposób arbitralny, bez wskazania jakichkolwiek kryteriów.

Rzecznik Ubezpieczonych dostrzegając istniejące problemy przy wyliczaniu przez zakłady ubezpieczeń kwoty należnego odszkodowania i stosowaniu powszechnie tzw. potrąceń amortyzacyjnych opracował stanowisko dotyczące zasadności dokonywania tych potrąceń przez zakłady ubezpieczeń w przypadku likwidacji szkody w ramach ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych. Zawiera ono opis zagadnienia, omówienie orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, jak również zawiera ocenę prawną Rzecznika Ubezpieczonych. Pełną treść stanowiska Rzecznika znajdą Państwo w opracowaniu.

Zachęcamy jednocześnie do zapoznania się orzecznictwem Sądu Najwyższego i sądów powszechnych w sprawach dotyczących możliwości dokonania naprawy pojazdu przy użyciu nowych części. Treść tych orzeczeń znajdą Państwo w naszej Bazie Orzecznictwa Sądowego.

Uzyskane i opublikowane na stronie internetowej Rzecznika Ubezpieczonych orzeczenia sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego w sprawach dotyczących potrąceń amortyzacyjnych pozwalają na sformułowanie wniosku, iż zdecydowanie przeważający w orzecznictwie sądów powszechnych jest pogląd o niedopuszczalności a priori stosowania potrąceń amortyzacyjnych tylko z uwagi na wiek pojazdu, który uległ uszkodzeniu. Zgodnie z linią orzecznictwa Sądu Najwyższego zasada compensatio lucri cum damno (zwiększenie wartości pojazdu poszkodowanego po dokonanej naprawie w oparciu o ceny nowych części i w konsekwencji odpowiednie pomniejszenie kwoty należnego odszkodowania), mogłaby mieć zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdyby roszczenie poszkodowanego związane było z dokonaniem naprawy uszkodzeń w pojeździe, które istniały przed powstaniem szkody, bądź też wprowadzeniem ulepszeń w pojeździe w stosunku do stanu sprzed wypadku. Rzecznik Ubezpieczonych zdiagnozował incydentalne wyroki sądów powszechnych, które odmiennie odnoszą się do zagadnienia związanego z dokonywaniem potrąceń amortyzacyjnych. Z tych względów, ale również z uwagi na społeczny wymiar problemu, Rzecznik Ubezpieczonych w dniu 19 października 2011 roku złożył do Sądu Najwyższego wniosek o podjęcie uchwały mającej na celu usunięcie rozbieżności w orzecznictwie sądowym w wykładni art. 361 §2 k.c. i art. 363 §1 k.c., w zakresie zasad ustalania wysokości odszkodowania za szkody komunikacyjne w ramach obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. W ocenie Rzecznika, właściwe określenie przez Sąd Najwyższy kierunku wykładni treści art. 361 § 2 oraz 363 § 1 k.c., w zakresie dotyczącym zasad ustalania wysokości odszkodowania za szkody komunikacyjne, nie tylko przyczyni się do ujednolicenia orzecznictwa sądów powszechnych w analogicznych sprawach, ale również do istotnego zmniejszenia liczby postępowań sądowych w tego typu sprawach. Wpłynie to również na poprawę jakości postępowań likwidacyjnych prowadzonych przez ubezpieczycieli, w ramach odpowiedzialności gwarancyjnej z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych.

Do najważniejszy tez Rzecznika Ubezpieczonych w przygotowanym stanowisku można zaliczyć:

W ocenie Rzecznika Ubezpieczonych przyjęcie a priori (z góry, w każdym przypadku) założenia o konieczności dokonywania pomniejszenia kwoty odszkodowania o współczynnik amortyzacji tylko z tej przyczyny, iż uszkodzony w wyniku zdarzenia drogowego pojazd poszkodowanego był pojazdem użytkowanym przez pewien określony czas - jest nieuprawnione i nie znajduje potwierdzenia w obowiązujących normach prawnych.

Z zasady wyrażonej w art. 363 § 1 k.c., a ponadto z podstawowej normy art. 361 § 2 k.c. w ocenie Rzecznika Ubezpieczonych wynika, że w sytuacji kiedy do osiągnięcia celu jakim jest przywrócenie uszkodzonego pojazdu do stanu sprzed szkody konieczne jest użycie nowych części i innych materiałów, to poniesione na nie wydatki wchodzą w skład kosztów naprawienia szkody, które osoba zobowiązana do naprawienia szkody, bądź też zakład ubezpieczeń świadczący ochronę gwarancyjną obowiązany jest zwrócić poszkodowanemu, oczywiście z zastrzeżeniem, iż koszty naprawy nie przekraczają wartości pojazdu sprzed szkody, co wówczas uzasadniałoby rozliczenie szkody jako tzw. szkody całkowitej (art. 363   § 1 zd. drugie k.c.). Potwierdzenie powyższego stanowiska wskazującego jednocześnie na bezzasadność stosowania a priori w każdej sytuacji kiedy pojazd poszkodowanego nie był pojazdem nowym, potrąceń amortyzacyjnych, w ocenie Rzecznika stanowią wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 października 1972 roku (sygn. akt II CR 425/72, OSNC 1973/6/111); z dnia 5 listopada 1980 roku (sygn. akt III CRN 223/80, OSNC 1981/10/186); z dnia             11 czerwca 2003 roku (sygn. akt V CKN 308/01, LEX nr 157324) oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2006 roku (sygn. akt III CZP 91/05, LEX nr 180669); jak również poglądy doktryny zaprezentowane w stanowisku.              

Poszkodowany chcąc przywrócić stan poprzedni uszkodzonego w wypadku pojazdu nie ma możliwości zakupu używanych części o tożsamym stopniu zużycia jak części które uległy uszkodzeniu. Nie ma również możliwości żądania, aby warsztat naprawczy wykonujący naprawę w miejsce uszkodzonych w czasie wypadku części pojazdu wmontował stare części już częściowo zużyte oraz udzielił gwarancji, iż wykonana naprawa przy użyciu części używanych zapewni prawidłową eksploatację i bezpieczeństwo w użytkowaniu pojazdu. Brak jest podstaw prawnych by obciążać poszkodowanego dodatkowymi obowiązkami w tym poszukiwania na rynku odpowiednich części używanych, co musiałoby się wiązać z koniecznością technicznej oceny ich przydatności do dalszego wykorzystywania.

Rzecznik Ubezpieczonych pragnie również wskazać, iż brak jest przepisu prawa materialnego na gruncie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK, który zezwalałby na dokonywanie potrąceń amortyzacyjnych (w szczególności ustalania zryczałtowanej wielkości zużycia poszczególnych części samochodu) , a co za tym idzie brak jest normy prawnej, która wyłącza lub ogranicza stosowanie art. 361 § 2 k.c.

Pojazd uczestniczący w kolizji, nawet naprawiony w autoryzowanym serwisie, przy użyciu nowych, oryginalnych części traci na wartości rynkowej w przypadku próby jego późniejszej sprzedaży, bowiem nie istnieje metoda naprawiania pojazdów pozwalających na ukrycie faktu jego naprawy. Brak jest zatem uzasadnienia dla twierdzeń, iż samochód po naprawie dokonanej z użyciem nowych części zawsze będzie miał większą wartość rynkową, co uzasadniałoby uznanie, iż poszkodowany wskutek wypłaty odszkodowania wyliczonego w oparciu o ceny nowych części zamiennych zostałby bezpodstawnie wzbogacony. Wprost przeciwnie, obserwacja rynku oraz zasady doświadczenia życiowego pozwalają zaakceptować tezę, iż naprawa pojazdu dokonana przy użyciu nowych części w zdecydowanej większości przypadków, będzie powodowała obniżenie wartości pojazdu i w konsekwencji odszkodowanie za uszkodzenie samochodu może obejmować oprócz kosztów jego naprawy także zapłatę sumy pieniężnej, odpowiadającej różnicy między wartością tego samochodu przed uszkodzeniem i po naprawie ( tzw. utrata wartości handlowej ).

W ocenie Rzecznika Ubezpieczonych, w świetle art. 363 § 1 k.c. w zw. z art. 361 § 2 k.c., poszkodowany dochodzący roszczenia w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych może domagać się w przypadku uszkodzenia pojazdu mechanicznego, gdy zachodzi konieczność wymiany uszkodzonych części, aby należne odszkodowanie zostało ustalone w oparciu o ceny nowych części bez potrąceń amortyzacyjnych. Zasada compensantio lucri cum damno (zwiększenie wartości pojazdu poszkodowanego po dokonanej naprawie w oparciu o ceny nowych części i w konsekwencji odpowiednie pomniejszenie kwoty należnego odszkodowania) mogłaby mieć zastosowanie w wyjątkowych sytuacjach, tzn. tylko wówczas jeżeli:

a) chodziłoby  o dokonanie napraw takich uszkodzeń, które istniały przed wypadkiem, albo

b) ulepszeń w stosunku do stanu przed wypadkiem, bądź też

c) zastosowanie do naprawy nowych części w sposób istotny spowodowałoby wzrost wartości pojazdu poszkodowanego w stosunku do stanu sprzed szkody.





Załączniki

Informacje prasowe z rynku

21.08.2014 - Ubezpieczenia majątkowe

Coraz trudniej o ubezpieczenie transakcji handlowych na wschodzie Europy

czytaj więcej



21.08.2014 - Ubezpieczenia na życie

Rzecznik Ubezpieczonych: niedozwolone nadmiernie wysokie opłaty likwidacyjne w UFK

czytaj więcej



21.08.2014 - Zabezpieczenie emerytalne

Komisja Europejska naciska na zmiany w KRUS

czytaj więcej