Ostatnio wiele kontrowersji budzi kwestia uprawnień zakładów ubezpieczeń do pozyskiwania danych o stanie zdrowia swych aktualnych i potencjalnych klientów. Niewątpliwie ma to związek z niedawnym wejściem w życie ustawy o ochronie danych osobowych ale nie tylko; już w ubiegłym roku miały miejsce spory wynikające z żądań zakładów ubezpieczeń nie tylko przedstawiania szczegółowych danych o stanie zdrowia i przebytych chorobac h lecz także wiążącego się z tym upoważnienia kierownictwa placówek służby zdrowia i lekarzy do udzielania zakładom wszelkich informacji na ten temat .

Żądania takie miały miejsce i wcześniej, jednak sytuacja zmieniła się obecnie o tyle, że z jednej strony w związku z rozwojem ubezpieczeń na życie zakłady zwiększyły szczegółowość ankiet i upowszechniły praktykę żądania ww. upoważnień a z drugiej - coraz bardziej wyczuleni na kwestię ochrony danych osobowych i przysługujących im z tego tytułu praw obywate l e naszego państwa nie godzą się już tak łatwo na wszelkie żądania różnych instytucji i organów i nie podpisują "w ciemno" rozmaitych oświadczeń i upoważnień.

Mimo, iż spór trwa już dość długo, a zainteresowani tj. z jednej strony zakłady ubezpieczeń a z drugiej - tzw. opinia społeczna, większość środków przekazu, klienci, a spośród organów zwłaszcza Rzecznik Praw Obywatelskich, stoją nadal na rozbieżnych pozycjach i nic nie wskazuje, aby stan ten miał się szybko zmienić.

Zakłady ubezpieczeń upoważnienia do swych działań w tym zakresie wyprowadzają z art. 18 ust. 3 p.6 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91 poz. 408 z późn. zm.). Upoważnia on zakład do udostępniania dokumentacji medycznej m.in. ... zakładom ubezpiecze n iowym... w związku z prowadzonym przez nie postępowaniem". Należałoby się jednak zastanowić czy pojęcie "postępowanie" dotyczy obok likwidacji zaistniałej już

szkody także działań prowadzących do oceny ryzyka zawarcia przyszłej umowy. Brzmienie przepisu nie wyklucza żadnej ewentualności, ale rodzi wątpliwości, których w świetle przepisów ustawy o ochronie danych osobowych nie można lekceważyć. Być może nie jest tu najważniejsza różnica między użytym tu sformułowaniem "zakłady ubezpieczeniowe" a "zakłady ubezpieczeń" jakim posługuje się ustawa o działalności ubezpieczeniowej. Czy rzeczywiście ustawodawca miał tu na myśli te właśnie zakłady? Z ustawy nie wynika wreszcie obowiązek ujawniania danych przez lekarzy, mowa jest tylko o obowiązkach ciążących zgod n ie z zakresem ustawy, na zakładach opieki zdrowotnej; ich definicja oraz wyliczenie (art. 1 i 2) nie pozostawia w tej sprawie żadnych wątpliwości.

Natomiast wątpliwości co do samej kwestii udostępniania danych zwiększają się po lekturze art. 8 a ustawy o działalności ubezpieczeniowej, który nakłada na niektóre podmioty obowiązek udzielania informacji i udostępniania materiałów "niezbędnych do ustalenia okoliczności

... wypadków i zdarzeń oraz do określenia wysokości odszkodowania i świadczenia". Nawet jeżeli uznamy, że wśród "innych organów i instytucji", o których mówi ten przepis znajdują się zakłady opieki zdrowotnej (tu już jednak wyraźnie nie można włączyć lekarzy), to obowiązek, o którym mowa dotyczy danych dotyczących zdarzeń zaistniałych już w trakcie trwania stosunku ubezpieczeniowego, a nie przed jego zawarciem, chyba że zachodzi ciągłość i związek przyczynowo-skutkowy między zdarzeniem a wcześniejszą chorobą czy przypadłością. Tego rodzaju sytuacja powinna być jednak wyraźnie w ustawie okreś lona.

Kolejny argument zakładów, że sam zainteresowany godzi się na tak daleko idący wgląd w jego dane jest o tyle słaby, że występuje tu wyraźna sytuacja wymuszenia takiego oświadczenia ograniczająca faktycznie zasadę swobody umów zawsze wtedy gdy odmowa jego złożenia uniemożliwi zawarcie umowy lub będzie stanowić podstawę do jej wypowiedzenia przez zakład. Znów w tym przypadku daje o sobie znać poruszona już wcześniej także w wystąpieniach Rzecznika Ubezpieczonych sprzeczność między klasyczną interpretac j ą norm kodeksowych a koniecznością rozszerzenia uprawnień konsumentów przy umowach adhezyjnych, w tym umowach ubezpieczenia, co uwidocznione jest m.in. w istniejących już i rozwijanych nadal dyrektywach UE.

Do powyższych argumentów trzeba dodać i ten, że i potencjalny klient nie ma pełnej wiedzy o danych zakładach ubezpieczeń i nie może np. sprawdzić ich standingu. Ponadto argument, że stan zdrowia potencjalnego klienta rzutuje na pewność zawieranej umowy mogłyby podnieść w przyszłości np. banki przy udz i elaniu długoterminowego kredytu. Jak daleko poszłoby ograniczenie prywatności?

Z drugiej jednak strony nie można pozbawić zakładów ubezpieczeń możliwości oceny ryzyka i przeciwstawienia się nierzadkim niestety próbom wyłudzeń. Ich rozmiary istotnie mają negatywny wpływ na sytuacje nie tylko zakładów ale również ubezpieczonych w nich klientów. Wszelkie działania muszą tu jednak wynikać z wyraźnych przepisów ustawowych precyzujących zakres danych, których ujawnienia mógłby się domagać zakład, a także sposób ich pozyskiwania i przechowywania; na przykład czy zawsze do oceny konkretnego ryzyka potrzebny jest wgląd w całość dokumentacji medycznej dotyczącej pacjenta czy może tylko w niezbędnym dla oceny konkretnego przypadku zakresie? Obecnie obowiązujące przep i sy są tu zdecydowanie niewystarczające, mimo iż wydaje się, że sam fakt zatajenia niektórych informacji o stanie zdrowia da się dobrze ocenić w oparciu o przepisy k.c. (zasada ogólna art. 6 przy zachowaniu art. 834 k.c.).

Przepisy takie powinny znaleźć się w ustawie o działalności ubezpieczeniowej (art. 8 a) a ich brzmienie musi być dostosowane zwłaszcza do art. 76 Konstytucji oraz innych ustaw, a także do norm unijnych. Bez tego spory trwać będą nadal a poszkodowanymi będą czy to bezpośrednio czy pośred nio przede wszystkim konsumenci.