Szanowni Państwo,

W związku z licznymi zapytaniami i skargami kierowanymi do Biura Rzecznika Ubezpieczonych, dotyczącymi możliwości żądania przez niektóre firmy windykacyjne, które odkupiły od zakładu ubezpieczeń przedawniony dług o zapłatę zaległej składki lub jej raty z tytułu umów obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, przedstawiamy następujące wyjaśnienia.

Nie negując prawa zakładów ubezpieczeń do  pobierania należnych składek tytułem świadczonej ochrony ubezpieczeniowej, Rzecznik wyraża obawę co do stosowania  praktyk związanych ze ściąganiem nieopłaconych składek, w sytuacji gdy nie jest możliwa ich skuteczna egzekucja sądowa. Mogą one negatywnie wpływać na wizerunek poszczególnych zakładów ubezpieczeń, a także całej branży. Zakład ubezpieczeń jako profesjonalista powinien dołożyć wszelkich starań w zakresie terminowego ściągania należności i informowania klienta o istnieniu ewentualnych zaległości odpowiednio wcześniej. Dotyczyć to powinno szczególnie  konsumentów, dla których wezwania o opłacenie przedawnionej należności po dłuższym czasie budzą zdziwienie, choćby ze względu na brak dokumentów umożliwiających odniesienie się do wezwania do zapłaty przeterminowanych wierzytelności. Często konsumenci zaznaczają, że chcieliby uregulować dług, jednakże nie wiedzą za co mieliby płacić.

Osoba, która otrzymała wezwanie do zapłaty przedawnionej składki bez informacji o tym, co stanowi  podstawę takiego żądania powinna w pierwszym rzędzie wystąpić o przekazanie informacji, jakiej umowy dotyczy składka i kiedy przypadał termin jej zapłaty.

Wyjaśnijmy ponadto, że w przypadku roszczenia o zapłatę składki ubezpieczeniowej lub jej raty, termin przedawnienia opisuje art. 819 § 1 k.c. Zgodnie z tym przepisem „roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się z upływem lat trzech”. Przez przedawnienie należy rozumieć granice czasowe (okres), w których dłużnik może skutecznie żądać spełnienia określonego świadczenia, w tym w drodze przymusu państwowego (skierowanie sprawy do sądu i następnie egzekucji komorniczej). Terminy przedawnienia roszczenia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną tzn. zakład ubezpieczeń nie może wydłużyć okresu przedawnienia przysługujących mu roszczeń z umowy ubezpieczenia. W przypadku przedawnienia roszczeń można podnieść zarzut przedawnienia, przy czym skuteczne skorzystanie z tego zarzutu jest możliwe dopiero po zakończeniu biegu przedawnienia, który dla umowy ubezpieczenia zasadniczo wynosi trzy lata.

Dla ustalenia od kiedy można skutecznie podnieść zarzut przedawnienia roszczenia istotnym jest określenie początku biegu przedawnienia. Zgodnie z art. 120 §1 k.c. bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Termin wymagalności roszczenia o zapłatę składki lub jej raty z tytułu umowy ubezpieczenia OC określony jest co do zasady przez postanowienia zawartej umowy i zwykle znajduje się w polisie.

Właściwe obliczenie, kiedy rozpoczął się bieg przedawnienia i kiedy ono nastąpiło w przypadku roszczenia ubezpieczyciela o zapłatę składki lub jej raty można zobrazować na następującym przykładzie:

W dniu 1 stycznia 2001 roku została zawarta umowa ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych. Strony postanowiły, że składka będzie opłacona w II ratach, pierwsza w dniu 1 stycznia 2001 roku, druga zaś w dniu 30 czerwca br. W omówionym dniu zapłaty drugiej raty składki posiadacz pojazdu mechanicznego nie opłacił jej. Swojego zobowiązania nie spełnił również w późniejszym terminie. Bieg terminu przedawnienia roszczenia o zapłatę II raty składki rozpoczął się więc w dniu 30 czerwca 2001 roku, zaś przedawnienie tego roszczenia nastąpiło w dniu 30 czerwca 2004 roku.

Powyższe oznacza, że jeżeli po dniu 30 czerwca 2004 roku ubezpieczyciel lub firma windykacyjna:
1)     wezwała posiadacza pojazdu mechanicznego do zapłaty zaległej raty składki to posiadacz pojazdu mechanicznego może odmówić jej zapłaty i oświadczyć, że w razie skierowania sprawy na drogę powstępowania sądowego podniesie zarzut przedawnienia;
2)     złożyła powództwo do sądu o zapłatę raty składki - to posiadacz pojazdu mechanicznego może w odpowiedzi na pozew albo w innym piśmie procesowym, czy też w sprzeciwie od nakazu zapłaty podnieść zarzut przedawnienia – w razie skutecznego wniesienia zarzutu przedawnienia sąd powództwo oddali;
 
Przed ustaleniem, czy nastąpiło przedawnienie roszczenia należy także ustalić, czy nie doszło do tzw. przerwania jego biegu.

Termin przedawnienia może zostać przerwany, jeżeli wierzyciel (zakład ubezpieczeń albo firma windykacyjna)dokona pewnych kroków, które służą zaspokojeniu jego roszczenia. Taką czynnością jest, np. złożenie powództwa do sądu o zapłatę. Termin przedawnienia zaczyna biec na nowo dopiero po zakończeniu takiego postępowania sądowego, zgodnie bowiem z art. 123 §1 k.c. bieg przedawnienia ubezpieczyciela o zapłatę składki może być przerwane:
1)    przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem powszechnym, przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;
2)    przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenia przysługuje.
3)    wszczęcia mediacji.

Przykładowo:

Strony zawarły umowę ubezpieczenia OC w dniu 1 stycznia 2001 roku na okres 12 miesięcy. Jednocześnie postanowiły, że składka będzie opłacona w II ratach, z czego termin zapłaty drugiej raty składki został ustalony na dzień 30 czerwca 2001 roku. W dniu 30 czerwca 2001 roku roszczenie o zapłaty tej raty składki stało się wymagalne. Wbrew postanowieniom umowy ubezpieczenia OC posiadacz pojazdu mechanicznego nie zapłacił w drugiej raty składki. Od tego dnia biegnie więc trzyletni okres przedawnienia. Gdyby wierzyciel zachował biernie to przedawnienie jego roszczenia nastąpiłoby w dniu 30 czerwca 2004 roku. Jednakże, w dniu 2 stycznia 2003 roku wezwał on dłużnika do zapłaty składki. Dłużnik w odpowiedzi, doręczonej w dniu 1 lutego 2003 roku przyznał, że nie zapłacił składki za umowę ubezpieczenia OC, jednakże nie może on na razie zapłacić tego długu. W świetle więc przepisu art. 123 pkt 2 k.c. doszło do przerwy w przedawnieniu roszczenia. Od dnia 1 lutego 2003 roku należy trzyletni termin przedawnienia liczyć na nowo. Jeśli wierzyciel ponownie zachowa się biernie i np. nie skieruje pozwu do sądu o zapłatę drugiej raty składki to przedawnienie tego roszczenia nastąpi w dniu 1 lutego 2006 roku.

Podniesienie zarzutu przedawnienia przez dłużnika jest możliwe po wszczęciu postępowania sądowego. Jeżeli taki zarzut zostanie podniesiony przez dłużnika w odpowiedzi na pozew lub w innym piśmie procesowym albo w sprzeciwie od nakazu zapłaty, to sąd – po podniesieniu zarzutu przedawnienia – powinien oddalić powództwo. W przypadku dobrowolnego wezwania do zapłaty dłużnik może złożyć oświadczenie, iż nie spełni przedawnionego świadczenia, z jednoczesnym zastrzeżeniem, że w przypadku skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego skorzysta z uprawnienia do podniesienia zarzutu przedawnienia i taki zarzut podniesienie.  W takim przypadku wydaje się mało prawdopodobne, aby wierzyciel (zakład ubezpieczeń lub firma windykacyjna) znając skutki podniesienia zarzutu w postaci oddalenia powództwa, zdecydował się na skierowanie sprawy do sądu.

Zachęcamy także do zapoznania się z szerszą analizą prawną dotyczącą omawianej problematyki, która została opracowana przez Wydział Prawny Biura Rzecznika Ubezpieczonych.

Prezentujemy również wzór pisma odwoławczego, które należy kierować do podmiotu, który przesłał zawiadomienie i wzywa do uiszczenia przedawnionej wierzytelności składkowej.
Natomiast na stronach Ministerstwa Sprawiedliwości: http://www.ms.gov.pl/sprawy_cywilne/form5_sp.pdf znajdziecie Państwo wzór sprzeciwu od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym o zapłatę zaległości składkowej.

W przypadku, gdy Państwa problem wymagał szerszego wyjaśnienia zapraszamy do skorzystania z porad ekspertów udzielanych podczas dyżurów telefonicznych. Dyżury te odbywają się od poniedziałku do piątku pod numerem telefonu: 022 33-37-328 w godzinach od 9.00 do 19.00.

Istnieje również możliwość złożenia zapytania w formie elektronicznej na adres: biuro@rzu.gov.pl

Analiza prawna dotycząca problematyki przedawnienia roszczeń

• Przedawnienie roszczeń

Pozostałe artykuły w kategorii: Sprawy bieżące