Stosunki te powodują powstanie po stronie poszkodowanego prawa do dochodzenia odszkodowania za doznaną szkodę, a równocześnie rodzą po stronie podmiotu, który szkodę wyrządził, względnie osoby za niego odpowiedzialnej - obowiązek jej naprawienia.
Ubezpieczyciela natomiast nie łączy z poszkodowanym żaden bezpośredni stosunek prawny. Ubezpieczyciel dopiero po powstaniu szkody wstępuje w obowiązki ubezpieczającego, tym samym stając się zobowiązanym do naprawienia wyrządzonej przez ubezpieczającego szkody. Obowiązek ubezpieczyciela powstaje tylko wtedy jeżeli szkoda mieści się w zakresie udzielonej ochrony ubezpieczeniowej - zakres udzielonej ochrony regulują ogólne warunki ubezpieczenia zarówno obowiązkowych jak i dobrowolnych.

RODZAJE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ

Kodeks cywilny będący zasadniczą ustawą regulującą odpowiedzialność cywilną przewiduje trzy rodzaje (reżimy) odpowiedzialności :
1. odpowiedzialność na zasadzie winy ,
2. odpowiedzialność na zasadzie ryzyka ,
3. odpowiedzialność na zasadzie słuszności .

Ad. 1. Odpowiedzialność na zasadzie winy jest główną a jednocześnie najłagodniejszą podstawą odpowiedzialności. Główną, ponieważ pozostałe dwie zasady mają zastosowanie w przypadkach wyjątkowych, podanych w kodeksie, a najłagodniejszą gdyż poszkodowany dochodzący roszczenia musi udowodnić, że winę za wyrządzoną szkodę ponosi osoba od której domaga się odszkodowania (art. 6 k.c.).

Wina w znaczeniu prawa cywilnego polegać może albo na działaniu umyślnym, albo na niedbalstwie. To ostatnie może występować jako niedbalstwo lekkie (lekkomyślność - culpa levis ) graniczące z przypadkiem, albo jako niedbalstwo rażące, stojące na pograniczu z działaniem umyślnym ( culpa lata ).

Odpowiedzialność na zasadzie winy ustawa przewiduje w stosunku do tego kto:
- wyrządził szkodę czynem własnym (art. 415, 416, 422, 425 - 441 k.c.).
- odpowiada za szkody wyrządzone czynem innej osoby, nad którą ma obowiązek nadzoru lub się nią wyręcza (art. 427, 429, 430 k.c.).
- odpowiada za szkody wyrządzone przez zwierzęta które chowa lub się nimi posługuje (art. 431 k.c.).

Wymaga podkreślenia, że art. 427, 431 k.c. przyjmują domniemanie winy, co w konsekwencji ułatwia sytuację poszkodowanego, gdyż dowód nie zawinienia dla uwolnienia się od odpowiedzialności musi przeprowadzić sprawca zgodnie z art. 6 k.c.

Przy odpowiedzialności na zasadzie winy za czyny innych osób istotne znaczenie mają przepisy art. 429 i 430 k.c., z którymi w praktyce szkodowej często można się spotkać.

Ad. 2. Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka jest najostrzejszą z form odpowiedzialności przewidzianej przez kodeks cywilny. Zasadę tę wyrażają przepisy art. 433 - 436 k.c., przy czym istotne przy likwidacji szkód z ubezpieczeń OC są trzy pierwsze art. 433, 434, 435 k.c. (art. 436 k.c. ma zastosowanie w obowiązkowych ubezpieczeniach OC komunikacyjnych z pewną modyfikacją - gdzie wyjątkowo wskazana jest zasada winy - szerzej o tych zagadnieniach przy konstrukcji prawnej OC posiadaczy pojazdów).

Niezbędną przesłanką do zastosowania art. 435 lub 436 k.c. jest uprzednie stwierdzenie, że zobowiązany do naprawienia szkody jest wprawiany w ruch siłami przyrody lub wytwarza środki wybuchowe lub posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. Tylko wtedy bowiem według intencji ustawodawcy można stosować najostrzejszy reżim odpowiedzialności. Jedynie w wypadku stwierdzenia, że przedsiębiorstwo wykorzystuje siły przyrody może być na nie nałożony obowiązek naprawienia szkody zaistniałej bez ich winy, ale mającej związek z ruchem przedsiębiorstwa.

Istotą zasady ryzyka jest przypisywanie z góry sprawcy odpowiedzialności za doznane przez poszkodowanego szkody. Uwolnić się od tej odpowiedzialności może on jedynie w trzech przypadkach, o ile jednak udowodni (ciężar dowodu spoczywa w tym wypadku na sprawcy), że szkoda nastąpiła na skutek :

a) siły wyższej;

b) wyłącznej winy poszkodowanego;

c) wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.

Ad. a) siła wyższa ( vis maior ) jako przesłanka wyłączająca odpowiedzialność na zasadzie ryzyka - to zdarzenie mające swe źródło z zewnątrz, poza ruchem przedsiębiorstwa, pojazdu i tylko takie zdarzenie, którego nie można było przewidzieć, uniknąć ani zwyczajnymi środkami przed nim się zabezpieczyć nawet przy dołożeniu największej staranności.

Ad. b) Zobowiązany do odszkodowania na zasadzie ryzyka może uwolnić się też od odpowiedzialności, gdy uda mu się udowodnić wyłączną winę samego poszkodowanego. Należy zaznaczyć, iż musi mieć tu miejsce wyłączność winy poszkodowanego - nie można mówić o współwinie. W razie wykazania, że poszkodowany przyczynił się do powstania szkody, odszkodowanie może być zmniejszone na zasadzie art. 362 k.c. (przyczynienie poszkodowanego) w zależności od stopnia winy poszkodowanego i sprawcy - szerzej o przyczynieniu poniżej.

Ad. c) Zobowiązany do odszkodowania może uwolnić się również od odpowiedzialności gdy wykaże, że wyłączną winę za szkodę ponosi osoba trzecia , ale tylko taka za którą nie ponosi on odpowiedzialności.

Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka przewidują także przepisy art. 433 i 434 k.c. w stosunku do osoby zajmującej pomieszczenie oraz w stosunku do samoistnego posiadacza budynku.

Przesłanki wyłączające odpowiedzialność na zasadzie ryzyka w stosunku do zajmującego pomieszczenie są takie same jak przy odpowiedzialności z art. 435 k.c. (przedsiębiorstwo) z tą jednak różnicą, że w razie spowodowania szkody przez osobę trzecią, za którą zajmujący pomieszczenie nie ponosi odpowiedzialności, ustawodawca wymaga jeszcze udowodnienia przez zajmującego pomieszczenie niemożności zapobieżenia szkodliwemu działaniu osoby trzeciej.

Samoistny posiadacz może uwolnić się z odpowiedzialności tylko w dwóch przypadkach, tj. w razie udowodnienia przez niego, że szkoda nie była ani wynikiem braku należytej konserwacji ani wynikiem wady w jego budowie. Posiadaczem samoistnym jest wg art. 336 k.c. ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel a posiadaczem zależnym ten, kto rzeczą włada jako użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Trzeba również pamiętać, że posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne.

Ad. 3) Odpowiedzialność na zasadzie słuszności jest rodzajem odpowiedzialności pomiędzy zasadą winy i zasadą ryzyka. W ubezpieczeniach stosuje się ją marginalnie i tylko w dwóch przypadkach określonych w art. 428 i 431 § 2 k.c.


KONSTRUKCJA PRAWNA UBEZPIECZENIA OC POSIADACZY POJAZDÓW MECHANICZNYCH

Od 1 stycznia 2004 r. Ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych reguluje ustawa z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym oraz Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. nr 124 poz. 1152). Przytoczony powyżej akt prawny uchylił dotychczasowe Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 24 marca 2000 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów.

Obowiązek zawarcia i skutki jego niedopełnienia

Ustawa nakłada obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia OC na każdego posiadacza pojazdu mechanicznego. Za pojazd taki uważa się:

1. pojazd samochodowy, ciągnik rolniczy, motorower i przyczepę określone w przepisach ustawy - Prawo o ruchu drogowym,

2. pojazd wolnobieżny w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo o ruchu drogowym, z wyłączeniem pojazdów wolnobieżnych będących w posiadaniu rolników posiadających gospodarstwo rolne i użytkowanych w związku z posiadaniem tego gospodarstwa;

3. pojazd historyczny, tzn. taki, który stanowi:

a) pojazd zabytkowy w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo o ruchu drogowym,
b) pojazd wpisany do księgi inwentarza muzealiów zgodnie z przepisami dotyczącymi ewidencjonowania dóbr kultury w muzeach,
c) pojazd mający co najmniej 40 lat,
d) pojazd mający co najmniej 25 lat i uznany przez uprawnionego rzeczoznawcę samochodowego za pojazd unikatowy lub mający szczególne znaczenie dla udokumentowania historii motoryzacji;

4. pojazdy zarejestrowane za granicą i dopuszczone do ruchu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

5. inne pojazdy będące w posiadaniu jednostek podległych ministrowi właściwemu do spraw obrony narodowej albo organów i jednostek nadzorowanych, podległych lub podporządkowanych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, napędzane umieszczonym na nich silnikiem zasilanym z własnego źródła energii, wraz z ciągniętym wszelkiego rodzaju sprzętem.

Za brak ubezpieczenia w/w pojazdu jego posiadacz może być ukarany kara pieniężną, która w zależności od pojazdu wynosi równowartość EURO wyrażoną w złotych ustalona przy zastosowaniu kursu średniego ogłoszanego przez Narodowy Bank Polski według tabeli kursów nr 1 w roku kontroli:
- 500 EURO samochody osobowe
- 800 EURO samochody ciężarowe i autobusy
- 100 EURO pozostałe pojazdy

Wskazane powyżej opłaty uzależnione są od okresu pozostawania bez ochrony ubezpieczeniowej w każdym roku kalendarzowym i wynoszą:
- 20 % opłaty wskazanych powyżej w przypadku, gdy okres ten nie przekracza 3 dni
- 50 % opłaty wskazanych powyżej w przypadku, gdy okres ten nie przekracza 14 dni
- 100 % opłaty wskazanych powyżej w przypadku, gdy okres przekracza 14 dni.

Karę na posiadacza nakłada Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Prócz omawianej kary finansowej, organy kontrolne mogą posiadaczowi odebrać dowód rejestracyjny pojazdu, co uniemożliwi dalszą jazdę i może stanowić dla niego dodatkowe koszty. Gdy posiadacz nie ma ubezpieczenia obowiązkowego OC a jest sprawcą wypadku odszkodowanie za niego zapłaci Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny za szkody w mieniu i na osobie. Jednakże UFG po wypłacie odszkodowania oprócz kary za brak ubezpieczenia może żądać jego zwrotu. Zwrot odszkodowania może stanowić olbrzymie i często dożywotnie obciążenie finansowe wobec sprawcy, który nie dopełnił obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC.
Jak i gdzie zawierać ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych

Ubezpieczenie OC można zawierać w dowolnym zakładzie ubezpieczeń prowadzących ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów. Zakład prowadzący działalność w tej grupie ubezpieczeń nie może odmówić zawarcia umowy ubezpieczenia powołując się np. na wysoką szkodowość konkretnej osoby. Przed zawarciem umowy należy bardzo dokładnie wypełnić wniosek o ubezpieczenie. Zdarza się, że wznawiając umowę na kolejny okres ubezpieczenia zakład nie wymaga wypełnienia kolejnego wniosku, ograniczając się do przesłanie pocztą poleceń przekazu składki za ubezpieczenie na kolejny okres. Poza wnioskiem o ubezpieczenie zakład żąda od wnioskodawcy dowodu rejestracyjnego - chodzi tutaj o potwierdzenie jego technicznej sprawności. Pojazd bez dowodu rejestracyjnego, również może być ubezpieczony, z tym że wnioskując o jego ubezpieczenie należy przedstawić odpowiednie zaświadczenie z badania technicznego, świadectwo homologacji potwierdzających jego stan techniczny etc.
Okres ubezpieczenia oraz możliwość rezygnacji z umowy

Zasadniczym okresem trwania umowy ubezpieczenia jest okres 12 miesięczny. Jeżeli umowa nie zostanie wypowiedziana pisemnie przynajmniej na jeden dzień przed upływem okresu wskazanego na polisie umowa ubezpieczenia automatycznie zawierana jest na następny okres. Ustawa przewiduje także krótsze okresy ubezpieczenia w stosunku do pojazdów zarejestrowanych czasowo, pojazdów zarejestrowanych za granicą, pojazdów wolnobieżnych oraz pojazdów historycznych. Również można zawrzeć umowę ubezpieczenia krótkoterminowego zarejestrowanego na stałe pojazdu, jednakże tylko przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą polegającą na pośredniczeniu w kupnie i sprzedaż pojazdów mechanicznych w zakresie pojazdów przeznaczonych do kupna lub sprzedaży pojazdów mechanicznych. . Minimalny okres na jaki można zawrzeć umowy krótkoterminowe to okres 30 dni. Tego typu umowy nie ulegają automatycznemu przedłużeniu. Natomiast umowa roczna ulega automatycznemu przedłużeniu i jej zakończenie może nastąpić przez wypowiedzenie - może ono być dokonane nie później niż jeden dzień przed upływem dwunastomiesięcznego okresu ubezpieczenia poprzez złożenie pisemnego oświadczenia w Zakładzie ubezpieczeń (za potwierdzeniem odbioru) lub pocztą listem poleconym. Brak wypowiedzenia umowy w jednym zakładzie i zawarcie umowy w innym spowoduje, iż dotychczasowa umowa przedłuży się automatycznie przy równoczesnym obowiązywaniu nowej. Zakład w którym nie wypowiedziano umowy może skutecznie domagać się składki za ubezpieczenie wraz z odsetkami z tytułu zwłoki w jej zapłacie - czyli praktycznie będą opłacone dwie polisy tego samego ubezpieczenia na ten sam pojazd w dwóch różnych zakładach.

Ważność polisy ubezpieczeniowej w razie sprzedaży pojazdu

W obecnym stanie prawnym w razie zbycia pojazdu mechanicznego na nabywcę pojazdu przechodzą prawa i obowiązki zbywcy wynikające z tej umowy. Oznacza to że umowa ubezpieczenia ulega rozwiązaniu z upływem okresu na który została zawarta, chyba że kupujący wypowie umowę przed upływem okresu 30 dni od daty nabycia pojazd. Wówczas umowa rozwiązuje się z upływem 30 dni następujących po dniu nabycia pojazdu mechanicznego. Pamiętać należy, że zbywca pojazdu obowiązany jest do przekazania dokumentów potwierdzających zawarcie umowy ubezpieczenia nabywcy oraz powiadomienia o sprzedaży w terminie 30 dni do dnia zbycia pojazdu. Zakładu ubezpieczeń w razie niewypowiedzenia umowy zakład ubezpieczeń powinien dokonać ponownej kalkulacji składki.
Zakres ochrony ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych

Ubezpieczenie OC chroni następstwa bezprawnego działania sprawcy skutkujące szkodą rzeczową (majątkową) i osobową w związku z ruchem pojazdu. Ruch pojazdu określony jest przez ustawę i obejmuje nie tylko faktyczny ruch pojazdu ale także szkody zaistniałe przy wsiadaniu i wysiadaniu z pojazdu, bezpośrednio przy załadowaniu i rozładowaniu pojazdu, podczas zatrzymania, postoju lub garażowania. Ubezpieczenie to pokrywa szkody wyrządzone przez każdorazowego kierującego pojazdem zarówno właściciela pojazdu, który wyrządził szkodę, jego żonę, brata etc. jak i w ekstremalnym przypadku złodzieja, który ukradł samochód i wyrządził podczas ucieczki szkodę. W ramach ochrony ubezpieczeniowej zakład wypłaca odszkodowanie za szkody osobowe tzn. te które dotyczą naruszenia czynności organizmu człowieka i ich skutkiem jest śmierć, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia oraz szkody rzeczowe tzn. te które dotyczą składników majątku i ich uszczuplenia - ich skutkiem jest utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia w tym także utracone korzyści powstałe na skutek zdarzenia (szerzej na ten temat poniżej - szkoda osobowa i rzeczowa).

Odszkodowanie wypłaca się po stwierdzeniu odpowiedzialności cywilnej kierującego pojazdem, która może opierać się o dwie zasady prawne - zasadę ryzyka i zasadę winy (zasada ryzyka i winy omówiona została na początku niniejszego opracowania). W odniesieniu do odpowiedzialności kierującego pojazdem należy wskazać, iż:

zasada ryzyka - nakłada z góry na kierującego pojazdem odpowiedzialność wynikającą z faktu wprowadzenia pojazdu do ruchu. Poszkodowany nie musi wykazywać winy po stronie sprawcy (inaczej jest przy zasadzie winy), musi jedynie ukazać, że szkoda, której doznał pozostaje w związku z ruchem pojazdu. Jeżeli kierujący nie czuje się odpowiedzialny, żeby eskulpować (uwolnić) się z odpowiedzialności musi wykazać że szkoda nastąpiła na skutek:

a) siły wyższej;
b) wyłącznej winy poszkodowanego;
c) wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.

Ad a) Siła wyższa ( vis maior ) jako przesłanka wyłączająca odpowiedzialność na zasadzie ryzyka - to zdarzenie mające swe źródło z zewnątrz, poza ruchem , pojazdu i tylko takie zdarzenie, którego nie można było przewidzieć, uniknąć ani zwyczajnymi środkami przed nim się zabezpieczyć nawet przy dołożeniu największej staranności. (np. podczas jazdy w czasie burzy w będący w ruchu pojazd uderza piorun co skutkuje wypadkiem).

Ad b) Zobowiązany do odszkodowania na zasadzie ryzyka może uwolnić się też od odpowiedzialności, gdy uda mu się udowodnić wyłączną winę samego poszkodowanego. (np. przewożona osoba wyskoczyła nagle z pojazdu co skutkuje szkodą - krzywdą). Należy zaznaczyć, iż musi mieć tu miejsce wyłączność winy poszkodowanego - nie można mówić o współwinie, czy jakimkolwiek nawet minimalnym zawinieniu kierującego. W razie wykazania, że poszkodowany przyczynił się do powstania szkody, odszkodowanie może być zmniejszone na zasadzie art. 362 k.c. (przyczynienie) w zależności od stopnia winy poszkodowanego i sprawcy - szerzej o przyczynieniu poniżej.

Ad c) Zobowiązany do odszkodowania może uwolnić się również od odpowiedzialności gdy wykaże, że wyłączną winę za szkodę ponosi osoba trzecia , ale tylko taka za którą nie ponosi on odpowiedzialności.(np. do jadącego pojazdu strzela z procy chuligan - czego skutkiem jest wypadek).

Dopóki sprawca nie wykaże jednej z wyżej wymienionych przesłanek - siły wyższej, wyłącznej winy poszkodowanego, wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności - dopóty jest podmiotem odpowiedzialnym za powstałą szkodę.

Zasada winy - wskazuje na odpowiedzialnego za skutki - sprawcę, który ponosi winę za powstałe zdarzenie szkodowe. Zasada winy zastosowanie ma przy zderzeniu pojazdów, przewozie z grzeczności i przewozie współmałżonka. Winę należy udowodnić - pokazać za pomocą dowodów, iż kierujący ponosi winę w swoim bezprawnym zaniechaniu lub działaniu. Przewóz z grzeczności ma miejsce wtedy gdy osoba przewożona kieruje się poczuciem grzeczności (np. podwiezienie sąsiadki do sklepu czy autostopowicza pod tytułem darmowym). Jest zbieżne ale nie identyczne z przewozem nieodpłatnym.

Poniżej przdstawiamy poprzedni stan prawny tj. do 31 12 2003 r.

Ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych reguluje Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 24 marca 2000 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów.

Obowiązek zawarcia i skutki jego niedopełnienia

Rozporządzenie nakłada obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia OC na każdego posiadacza pojazdu. Posiadaczem pojazdu jest osoba, która posiada :

1. pojazdy samochodowe, ciągniki rolnicze, motorowery i przyczepy podlegające rejestracji stosownie do przepisów prawa o ruchu drogowym, w tym pojazdy:

- zabytkowe, w rozumieniu przepisów prawa o ruchu drogowym,
- wpisane do księgi inwentarza muzealiów zgodnie z przepisami dotyczącymi ewidencjonowania dóbr kultury w muzeach,
- mające co najmniej 40 lat,
- mające co najmniej 25 lat i uznane przez uprawnionego rzeczoznawcę techniki samochodowej i ruchu drogowego za pojazd unikatowy lub mający szczególne znaczenie dla udokumentowania historii motoryzacji,



2. pojazdy wolnobieżne w rozumieniu przepisów prawa o ruchu drogowym, z wyłączeniem pojazdów wolnobieżnych będących w posiadaniu rolników prowadzących gospodarstwo rolne i użytkowanych w związku z prowadzeniem tego gospodarstwa,

3. pojazdy zarejestrowane za granicą i dopuszczone do ruchu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

4. inne pojazdy będące w posiadaniu jednostek podległych ministrowi właściwemu do spraw obrony narodowej albo organów i jednostek nadzorowanych, podległych lub podporządkowanych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, napędzane umieszczonym na nich silnikiem zasilanym z własnego źródła energii, wraz z ciągniętym wszelkiego rodzaju sprzętem.

Za brak ubezpieczenia w/w pojazdu jego posiadacz może być ukarany kara pieniężną, która w 2003 r. wynosi odpowiednio w zależności od pojazdu:
- 3 400 zł samochody osobowe
- 4 800 zł samochody ciężarowe i autobusy
- 500 zł pozostałe pojazdy

Karę na posiadacza nakłada Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Prócz omawianej kary finansowej, organy kontrolne mogą posiadaczowi odebrać dowód rejestracyjny pojazdu, co uniemożliwi dalszą jazdę i może stanowić dla niego dodatkowe koszty. Obecnie trwające prace legislacyjne w projektach przewidują zróżnicowanie wysokości w/w kar w zależności od terminu opóźnienia realizacji obowiązku zawarcia ubezpieczenia OC. Projektuje się rozwiązanie stanowiące, że im krótszy termin opóźnienia tym niższa kara za brak obowiązkowego ubezpieczenia. Gdy posiadacz nie ma ubezpieczenia obowiązkowego OC a jest sprawcą wypadku odszkodowanie za niego zapłaci Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Jednakże UFG po wypłacie odszkodowania oprócz kary za brak ubezpieczenia może żądać jego zwrotu. Zwrot odszkodowania może stanowić olbrzymie i często dożywotnie obciążenie finansowe wobec sprawcy, który nie dopełnił obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC.
Jak i gdzie zawierać ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych

Ubezpieczenie OC można zawierać w dowolnym zakładzie ubezpieczeń prowadzących ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów. Zakład prowadzący działalność w tej grupie ubezpieczeń nie może odmówić zawarcia umowy ubezpieczenia powołując się np. na wysoką szkodowość konkretnej osoby. Przed zawarciem umowy należy bardzo dokładnie wypełnić wniosek o ubezpieczenie. Zdarza się, że wznawiając umowę na kolejny okres ubezpieczenia zakład nie wymaga wypełnienia kolejnego wniosku, ograniczając się do przesłanie pocztą poleceń przekazu składki za ubezpieczenie na kolejny okres. Poza wnioskiem o ubezpieczenie zakład żąda od wnioskodawcy dowodu rejestracyjnego - chodzi tutaj o potwierdzenie jego technicznej sprawności. Pojazd bez dowodu rejestracyjnego, również może być ubezpieczony, z tym że wnioskując o jego ubezpieczenie należy przedstawić odpowiednie zaświadczenie z badania technicznego, świadectwo homologacji potwierdzających jego stan techniczny etc.
Okres ubezpieczenia oraz możliwość rezygnacji z umowy

Umowę ubezpieczenia zawiera się zazwyczaj na okres 12 miesięcy. Okres ten się automatycznie przedłuża. Rozporządzenie przewiduje także krótsze okresy ubezpieczenia w stosunku do pojazdów zarejestrowanych czasowo i pojazdów zarejestrowanych za granicą. Minimalny okres na jaki można zawrzeć umowy krótkoterminowe to okres 15 dni. Tego typu umowy nie ulegają automatycznemu przedłużeniu. Natomiast umowa roczna ulega automatycznemu przedłużeniu i jej zakończenie może nastąpić przez wypowiedzenie - może ono być dokonane nie później niż jeden dzień przed upływem dwunastomiesięcznego okresu ubezpieczenia poprzez złożenie pisemnego oświadczenia w Zakładzie ubezpieczeń (za potwierdzeniem odbioru) lub pocztą listem poleconym. Brak wypowiedzenia umowy w jednym zakładzie i zawarcie umowy w innym spowoduje, iż dotychczasowa umowa przedłuży się automatycznie przy równoczesnym obowiązywaniu nowej. Zakład w którym nie wypowiedziano umowy może skutecznie domagać się składki za ubezpieczenie wraz z odsetkami z tytułu zwłoki w jej zapłacie - czyli praktycznie będą opłacone dwie polisy tego samego ubezpieczenia na ten sam pojazd w dwóch różnych zakładach.
Zakres ochrony ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych

Ubezpieczenie OC chroni następstwa bezprawnego działania sprawcy skutkujące szkodą rzeczową (majątkową) i osobową w związku z ruchem pojazdu. Ruch pojazdu określony jest precyzyjnie przez rozporządzenie i obejmuje nie tylko faktyczny ruch pojazdu ale także szkody zaistniałe przy wsiadaniu i wysiadaniu z pojazdu, bezpośrednio przy załadowaniu i rozładowaniu pojazdu, podczas zatrzymania, postoju lub garażowania. Ubezpieczenie to pokrywa szkody wyrządzone przez każdorazowego kierującego pojazdem zarówno właściciela pojazdu, który wyrządził szkodę, jego żonę, brata etc. jak i w ekstremalnym przypadku złodzieja, który ukradł samochód i wyrządził podczas ucieczki szkodę. W ramach ochrony ubezpieczeniowej zakład wypłaca odszkodowanie za szkody osobowe tzn. te które dotyczą naruszenia czynności organizmu człowieka i ich skutkiem jest śmierć, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia oraz szkody rzeczowe tzn. te które dotyczą składników majątku i ich uszczuplenia - ich skutkiem jest utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia w tym także utracone korzyści powstałe na skutek zdarzenia (szerzej na ten temat poniżej - szkoda osobowa i rzeczowa).

Odszkodowanie wypłaca się po stwierdzeniu odpowiedzialności cywilnej kierującego pojazdem, która może opierać się o dwie zasady prawne - zasadę ryzyka i zasadę winy (zasada ryzyka i winy omówiona została na początku niniejszego opracowania). W odniesieniu do odpowiedzialności kierującego pojazdem należy wskazać, iż:

zasada ryzyka - nakłada z góry na kierującego pojazdem odpowiedzialność wynikającą z faktu wprowadzenia pojazdu do ruchu. Poszkodowany nie musi wykazywać winy po stronie sprawcy (inaczej jest przy zasadzie winy), musi jedynie ukazać, że szkoda, której doznał pozostaje w związku z ruchem pojazdu. Jeżeli kierujący nie czuje się odpowiedzialny, żeby eskulpować (uwolnić) się z odpowiedzialności musi wykazać że szkoda nastąpiła na skutek:

a) siły wyższej;
b) wyłącznej winy poszkodowanego;
c) wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.

Ad a) Siła wyższa ( vis maior ) jako przesłanka wyłączająca odpowiedzialność na zasadzie ryzyka - to zdarzenie mające swe źródło z zewnątrz, poza ruchem , pojazdu i tylko takie zdarzenie, którego nie można było przewidzieć, uniknąć ani zwyczajnymi środkami przed nim się zabezpieczyć nawet przy dołożeniu największej staranności. (np. podczas jazdy w czasie burzy w będący w ruchu pojazd uderza piorun co skutkuje wypadkiem).

Ad b) Zobowiązany do odszkodowania na zasadzie ryzyka może uwolnić się też od odpowiedzialności, gdy uda mu się udowodnić wyłączną winę samego poszkodowanego. (np. przewożona osoba wyskoczyła nagle z pojazdu co skutkuje szkodą - krzywdą). Należy zaznaczyć, iż musi mieć tu miejsce wyłączność winy poszkodowanego - nie można mówić o współwinie, czy jakimkolwiek nawet minimalnym zawinieniu kierującego. W razie wykazania, że poszkodowany przyczynił się do powstania szkody, odszkodowanie może być zmniejszone na zasadzie art. 362 k.c. (przyczynienie) w zależności od stopnia winy poszkodowanego i sprawcy - szerzej o przyczynieniu poniżej.

Ad c) Zobowiązany do odszkodowania może uwolnić się również od odpowiedzialności gdy wykaże, że wyłączną winę za szkodę ponosi osoba trzecia , ale tylko taka za którą nie ponosi on odpowiedzialności.(np. do jadącego pojazdu strzela z procy chuligan - czego skutkiem jest wypadek).

Dopóki sprawca nie wykaże jednej z wyżej wymienionych przesłanek - siły wyższej, wyłącznej winy poszkodowanego, wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności - dopóty jest podmiotem odpowiedzialnym za powstałą szkodę.

Zasada winy - wskazuje na odpowiedzialnego za skutki - sprawcę, który ponosi winę za powstałe zdarzenie szkodowe. Zasada winy zastosowanie ma przy zderzeniu pojazdów, przewozie z grzeczności i przewozie współmałżonka. Winę należy udowodnić - pokazać za pomocą dowodów, iż kierujący ponosi winę w swoim bezprawnym zaniechaniu lub działaniu. Przewóz z grzeczności ma miejsce wtedy gdy osoba przewożona kieruje się poczuciem grzeczności (np. podwiezienie sąsiadki do sklepu czy autostopowicza pod tytułem darmowym). Jest zbieżne ale nie identyczne z przewozem nieodpłatnym.

SZKODA OSOBOWA

Szkoda osobowa to takie zdarzenie będące następstwem sprawczego działania którego skutkiem jest śmierć, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia. Szkoda osobowa tyczy organizmu ludzkiego i wszelkich form naruszeń w jego funkcjonowaniu spowodowanych sprawczym działaniem lub zaniechaniem.
Świadczenia z tytułu szkód osobowych

Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę z tytułu uszkodzenia ciała

Instytucję zadośćuczynienia precyzuje art. 444 § 1 w związku z 445 par 1 k.c. stanowiąc, iż osobie poszkodowanej, która w wyniku wyrządzonej jej szkody doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia sąd może przyznać odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznana krzywdę. Zadośćuczynienie jest świadczeniem jednorazowym i pieniężnym, mającym stanowić sposób złagodzenia cierpień fizycznych i psychicznych poszkodowanego. Obejmuje wszystkie cierpienia doznane przez poszkodowanego, a także te, które będzie odczuwać w przyszłości. Jest świadczeniem osobistym tzn. przynależne jest poszkodowanemu. Przy określaniu zadośćuczynienia, kierując się praktyką Sądu Najwyższego należy uwzględnić wszystkie elementy krzywdy łącznie z tymi, które mogą ujawnić się w przyszłości. Przy ustalaniu zadośćuczynienia winno się brać pod uwagę takie elementy jak stopień trwałego uszczerbku na zdrowiu poszkodowanego (kalectwo, oszpecenie), długotrwałość choroby, cierpień, leczenia, rehabilitacji (bolesność zabiegów, dokonywane operacje, leczenie sanatoryjne), wiek i płeć poszkodowanego, poczucie bezradności życiowej jego widoki i możliwości w przyszłości (niemożność wykonywania zawodu, uprawiania sportu, zawarcia związku małżeńskiego, posiadania dzieci) a także aktualną stopę życiową społeczeństwa na terenie w którym zamieszkuje poszkodowany. Ustalanie zadośćuczynienia nie może być mechanicznym obliczaniem - musi być każdorazowo rozpatrywane w sposób indywidualny z uwzględnieniem różnorakich czynników. Niestety praktyka likwidacyjna zakładów odbiega czasami w sposób rażący od nakreślonego sposobu ustalenia zadośćuczynienia przez orzecznictwo ograniczając się wyłącznie do bazowania na stopniu trwałego uszczerbku na zdrowiu poszkodowanego mnożonego przez określoną kwotę z pominięciem innych wskazanych przez orzecznictwo czynników.

Zadośćuczynienie - przegląd orzecznictwa

Art. 445. § 1 k.c. W wypadkach przewidzianych w artykule 444 k.c. sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

Czynniki wskazane przez orzecznictwo mające wpływ na wysokość zadośćuczynienia

Orzecznictwo

- nasilenie cierpień,
- długotrwałość choroby,
- rozmiar kalectwa,
- trwałość następstw zdarzenia,
- konsekwencje uszczerbku na zdrowiu w życiu prywatnym i społecznym

Wyrok S.N. z dnia 10.06.1999
II UKN 681/98

- cierpienia fizyczne
- cierpienia psychiczne

Wyrok S.A. z dnia 03.11.1994
III APr 43/94

- aktualne warunki i przeciętna stopa życiowa społeczeństwa, która jest związana z miejscem zamieszkania, zamożnością społeczeństwa
Wyrok S.N. z dnia 22.04.1985

II CR 94/85

- przemiany gospodarcze w danym kraju (standard życia)

Wyrok S.N. z dnia 18.01.1984

I CR 407/83

- utrata możliwości wykonywania pracy, korzystania z rozrywek

Wyrok S.N. z dnia 18.12.1975

I CR 862/75

- sytuacja życiowa ofiary wypadku przed jego zaistnieniem i po jego zaistnieniu

Wyrok S.N. z dnia 27.11.1974

II CR 654/74

- wiek poszkodowanego (dziecko winno otrzymać wyższe zadośćuczynienie niż dorosły)

Wyrok S.N. z dnia 22.08.1977

II CR 266/77

Wyrok S.N. z dnia 13.03.1973

II CR 50/73

- wyłączenie poszkodowanego z normalnego życia (np. trudności w opuszczaniu mieszkania)


Wyrok S.N. z dnia 09.03.1973

I CR 55/73

- utrata przez ucznia roku szkolnego w związku z chorobą będącą następstwem wypadku


Wyrok S.N. z dnia 20.10.1972

I CR 354/72

- nie mogą występować z roszczeniem o zadośćuczynienie, osoby które doznały rozstroju zdrowia wywołanego wiadomością o uszkodzeniach ciała lub śmierci osoby najbliższej


Wyrok S.N. I CA z dnia

13.10.1987r.

IV CR 266/87

Wysokość zadośćuczynienia - przegląd orzecznictwa

Skoro piętnastomiesięczne dziecko na skutek wypadku tramwajowego stało się 100% inwalidą na całe życie, to słusznym jest, by zadośćuczynienie, które zgodnie z art. 445 § 1 k.c. ma być odpowiednie w stosunku do szkody, było również wyjątkowo wysokie. Przeważnie w wypadku zupełnego i trwałego inwalidztwa osób dorosłych sumy zadośćuczynienia nie przekraczają 100 000 zł - w tym przypadku sumę tę należało określić znacznie wyżej, i przyjąć, że odpowiednią sumą zadośćuczynienia będzie kwota 150 000 zł.

Wyrok S.N.
z dnia 22.08.1977
II CR 266/77

Tytułem zadośćuczynienia przyznawane są sumy 50 000 zł i wyższe wtedy, kiedy trwałe skutki uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia są tego rodzaju, że wyłączają poszkodowanego z normalnego życia zwłaszcza ze względu na niemożność lub daleko idące trudności w opuszczaniu mieszkania.

Wyrok S.N.
z dnia 09.03.1973
I CR 55/73

Zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie przekraczającej 50 000 zł może mieć miejsce jedynie w wypadkach wyjątkowych, to jest wtedy, gdy chodzi o krzywdę o szczególnie znacznym ciężarze gatunkowym, np. całkowita ślepota, paraliż, utrata obu kończyn.

Wyrok S.N. z dnia 03.05.1972
I CR 106/72

W przypadku gdy powód doznał ciężkich obrażeń ciała, a w następstwie wypadku (w chwili wypadku miał 35 lat) utracił całkowitą zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy uznać należy za stosowne przyznanie zadośćuczynienia w wysokości 60 000 zł.


Wyrok S.N.
z dnia 12.12.1967
I PR 389/67

Niezależnie od cierpień doznanych przez powoda, fakt spowodowania u 17 letniego chłopca inwalidztwa II grupy, a więc całkowitego wyłączenia go z grona ludzi pracy, uzasadnia, iż odpowiednią sumą zadośćuczynienia za krzywdę powoda powinna być kwota 40 000 zł.

Wyrok S.N.
z dnia 03.12.1970
I PR 427/70

* UWAGA przy analizowaniu powyższych wyroków, należy pamiętać o czasie w którym zostały one wydane. Orzeczenia te mają na celu ukazać - jakiego rodzaju czynniki uzasadniają wysokie zadośćuczynienie.

Stosowne odszkodowanie

Stosowne odszkodowanie jest świadczeniem należnym w wypadku śmierci poszkodowanego, osobom, które wykażą, że wskutek śmierci doznały znacznego pogorszenia sytuacji życiowej. Stosowne odszkodowanie wypłacane jest w formie jednorazowej kwoty osobom najbliższym zmarłego poszkodowanego. Służy ono przede wszystkim dzieciom i współmałżonkowi poszkodowanego. W kręgu osób uprawnionych znajdują się również konkubent, rodzice, dziadkowie oraz rodzeństwo poszkodowanego z tym, że na skutek jego śmierci jak wskazano musi nastąpić znaczne pogorszenie sytuacji życiowej. Nie chodzi tutaj wyłącznie o aspekt materialny pogorszenia - są nim również brak pomocy w wychowaniu dzieci, brak pomocy w prowadzeniu gospodarstwa, załamanie psychiczne skutkujące utrata możliwości zarobkowania. Nauka i judykatura nie wypracowały ujednoliconego poglądu na temat czy stosowne odszkodowanie obejmuje także szkodę niemajątkową w postaci urazu psychicznego wywołanego śmiercią osoby bliskiej. Najczęściej można spotkać się z poglądem, że znaczne zmiany w stanie zdrowia wywołane tragiczną śmiercią osoby najbliższej uzasadnia przyznanie stosownego odszkodowania. Tym bardziej jest ono uzasadnione gdy idzie w parze z pogorszeniem sytuacji materialnej na skutek zmiany w stanie zdrowia najbliższych zmarłego będącej następstwem śmierci poszkodowanego.

Stosowne odszkodowanie - przegląd orzecznictwa

Art. 446. § 3 k.c. Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej.

Warunki które winny być spełnione aby uzyskać świadczenie - stosowne odszkodowanie

Orzecznictwo

Znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, w jakiej znaleźli się najbliżsi członkowie rodziny zmarłego na skutek jego śmierci (ocena znacznego pogorszenia zależna jest od rozmiarów ujemnych następstw natury majątkowej wywołanych przez śmierć osoby najbliższej).

Wyrok S.N.
z dnia 08.07.1974
I CR 361/74

Utrata realnej możliwości polepszenia warunków życia, śmierć dorastającego syna, na którego pomoc w bliskiej przyszłości mogli liczyć rodzice - a zwłaszcza przy uwzględnieniu ich skromnych warunków materialnych.

Wyrok S.N.
z dnia 13.05.1969
II CR 128/69

Pogorszenie pozycji życiowej danej osoby w świecie zewnętrznym np.:

Starsza siostra małoletniego rodzeństwa, po stracie matki musi zająć się prowadzeniem domu i przez to zmuszona jest zaprzestać cenionej w społeczeństwie pracy zawodowej.

Innym przykładem może być sytuacja, gdy starszy brat małoletniego rodzeństwa, na skutek śmierci swojego ojca musi zaniechać wyższych studiów i przystąpić do ciężkiej pracy fizycznej, pomimo tego, że praca ta nie jest gorzej płatna od tej, którą wykonywał by po studiach.

Wyrok S.N.
z dnia 05.01.1968
I PR 424/67

Pogorszenie sytuacji życiowej najbliższych członków rodziny zmarłego musi znajdować swoje odbicie w sprawach majątkowych, co wyraża się w obniżeniu standardu życiowego (jest to konieczna przesłanka) oraz w poczuciu krzywdy, osamotnienia a także braku wsparcia psychicznego i pomocy.

Wyrok S.Apl.
z dnia 27 stycznia 1998r
I ACa 539/97

Brak pomocy w wychowaniu dzieci (śmierć ojca), stanowi również pogorszenie sytuacji życiowej matki dzieci.

Wyrok S.N.
z dnia 05.03.1974
I CR 40/74

Śmierć jednego z małżonków pomagających w prowadzeniu gospodarstwa domowego i w związku z czym korzystanie z tej przyczyny z płatnej pomocy osoby trzeciej.

Wyrok S.N.
z dnia 23.07.1971
II CR 237/71

Osamotnienie babci denata, która na starość nie może korzystać z pomocy wnuka (pomoc świadczona przez poszkodowanego w gospodarstwie domowym i w sprawach życiowych jego babci przedstawiała także określoną wartość materialną, którą trzeba kompensować wydatkami na usługi ze strony osoby trzeciej).

Wyrok S.N.
z dnia 23.05.1975
II CR 164/75

Stosowne odszkodowanie obejmuje szkody, które nie są uwzględniane przy ustalaniu wysokości renty. Należą do nich szeroko pojęte szkody majątkowe, często nieuchwytne i trudne do obliczenia a prowadzące do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej osoby najbliższej. Nie podlegają natomiast naprawieniu same cierpienia moralne związane ze śmiercią poszkodowanego.

Wyrok S.N.
z dnia 26.10.1970
III PZP 27/70

W przypadku gdy jest kilka osób uprawnionych do stosownego odszkodowania każda z nich ma samodzielne roszczenie, niezależne od pozostałych.

Wyrok S.N.
z dnia 15.09.1965
IPR 317/65

W przypadku załamania psychicznego skutkującego utratą możliwości zarobkowania.

Wyrok S.N.
z dnia 30.11.1977
IV CR 458/77

Koszty związane z leczeniem

Jednym z podstawowych roszczeń przy szkodach osobowych jest żądanie pokrycia przez zakład ubezpieczeń kosztów związanych z leczeniem poszkodowanego. Środki na leczenie poszkodowanego można otrzymać zaliczkowo na podstawie zaleceń lekarskich odnośnie sposobu leczenia, rehabilitacji zaleconej diety etc. Oczywiście można ich żądać także po zakończeniu leczenia czy zakończeniu pewnych jego etapów, z tym że należy w obu /w przypadkach je wykazać. Wobec tego wskazanym jest zbieranie wszelkich rachunków, paragonów związanych z poniesionymi kosztami dla celów dowodowych.

Do kosztów związanych z leczeniem których może żądać poszkodowany należą:

- koszty wizyt w placówkach służby zdrowia,
- koszty zabiegów rehabilitacyjnych mających na celu przywrócenie sprawności i zmniejszenie dolegliwości powypadkowych,
- koszty oprotezowania i zakupu sprzętu ortopedycznego i rehabilitacyjnego,
- koszty transportu poszkodowanego tj. dojazdów na wizyty lekarskie, konsultacje i zbiegi rehabilitacyjne,
- koszty związane z dodatkowym dożywianiem w okresie leczenia i rehabilitacji mające na celu przyśpieszenie lub polepszenie procesu przywrócenia do zdrowia
- koszty koniecznej opieki nad poszkodowanym przez osoby trzecie w okresie leczenia i rehabilitacji.

Na tle zwrotu kosztów leczenia pojawia się problem korzystania z poszkodowanych z bezpłatnej służby zdrowia - czy wobec faktu, że poszkodowanemu służy bezpłatne leczenie zasadnym jest zwrot kosztów poniesionych w płatnych placówkach służby zdrowia. Oceniać zasadność zwrotu należy tutaj w oparciu o zalecenia lekarskie w tym zakresie - jeżeli dokumentacja medyczne wskazuje na to, że danego rodzaju czynności były zalecone bez wątpienia zwrot taki przysługuje.

Koszty związane z leczeniem - przegląd orzecznictwa

Art. 444. § 1 k.c. W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu.

Do kosztów związanych z leczeniem zaliczamy:

Orzecznictwo

Związane z zakupem leków

Poniesione w związku z transportem poszkodowanego

Należą do nich koszty nabycia samochodu inwalidzkiego niezbędnego dla leczenia i prowadzenia działalności gospodarczej pracownika poszkodowanego wskutek wypadku przy pracy.

Wyrok S.N.
z dnia 14.05.1997
II UKN 113/97

Nie należą do nich koszty zakupu samochodu dla osoby opiekującej się poszkodowanym w celu jego przewożenia.

Wyrok S.N.

z dnia 27.11.1981

IV CR 322/81

Nie należą do nich koszty pojazdu inwalidzkiego, jeżeli nie jest on konieczny do kompensowania kalectwa osoby poszkodowanej, a w szczególności do kontynuowania pracy zarobkowej wykonywanej przed wypadkiem.


Wyrok S.N.

z dnia 16.01.1981

I CR 455/80

Związane z dodatkowym odżywianiem w okresie leczenia i rehabilitacji

Należą do nich koszty zakupu dla chorego bardziej wyszukanych potraw, większych ilości owoców, słodyczy itp. (pomimo tego, że chory nie wymagał specjalnej diety ale pod warunkiem, że nie było wyraźnego zalecenia lekarskiego nakazującego ograniczenie diety).


Wyrok S.N.

z dnia 19.06.1975

V PRN 2/75

Wyrok S.N.

z dnia 05.02.1974

I CR 864/73

s. 12

Należą się w okresie kuracji w przypadku nakazania przez lekarza specjalnej diety.


Wyrok S.N.

z dnia 19.07.1968

I PR 228/68

Poniesione na dodatkowe zabiegi rehabilitacyjne mające przywrócić sprawność i zmniejszyć dolegliwości powypadkowe

Należą się one w przypadku szukania pomocy i porad u wybitnych specjalistów oraz w znanym zakładzie leczniczym (w przypadku konkretnego zagrożenia całkowitą ślepotą).


Wyrok S.N.

z dnia 26.06.1969

II PR 217/69

Związane z dodatkową opieką w okresie leczenia

Należą się one w przypadku, gdy żona pracująca zarobkowo - w celu pielęgnacji męża, który doznał uszkodzenia ciała na skutek czynu niedozwolonego - porzuciła pracę i poniosła straty, poszkodowanemu przysługuje prawo żądania odszkodowania. Jeżeli opieka taka mogłaby być wykonana przez osobę trzecią, wysokość odszkodowania nie może przekraczać wynagrodzenia osoby mającej odpowiednie kwalifikacje.


Wyrok S.N.

z dnia 04.10.1973

II CR 365/73

Koszty leczenia a publiczna służba zdrowia

Prawa żądania zwrotu lub wyłożenia z góry kosztów leczenia nie pozbawia również poszkodowanego okoliczność, że korzysta on z prywatnego lecznictwa jeżeli tylko wykazane zostanie, iż niezbędne jest stosowanie takich metod leczenia, zabiegów czy środków, które nie wchodzą w zakres lecznictwa uspołecznionego lub do których dostęp jest wysoce utrudniony lub wiąże się z długim oczekiwaniem


analogicznie

Wyrok S.Apl.

z dnia 26.11.1991

III APr 75/91

oraz

Wyrok S.N.

z dnia 26.06.1969

II PR 217/69



Koszty związane z przygotowaniem do nowego zawodu

W sytuacji gdy na skutek wypadku poszkodowany stał się inwalidą trwale niezdolnym do wykonywania wyuczonego zawodu w takiej postaci jak przed wypadkiem może zwrócić się z roszczeniem o wyłożenie kwoty potrzebnej na przygotowanie do innego zawodu. Koszty te będą dotyczyły przede wszystkim pokrycia opłat związanych z podjęciem nauki mającej na celu zmianę wykształcenia, kursami, szkoleniami, zakupem pomocy naukowych niezbędnych do zdobycia nowego zawodu.

Koszty związane z przygotowaniem do nowego zawodu - przegląd orzecznictwa

Problematyka związana z kosztami przygotowania do innego zawodu


Orzecznictwo

Do kosztów związanych z przygotowaniem do innego zawodu nie można zaliczyć wydatków na budowę domu.

Jeżeli powód nie podjął starań o przyuczenie się do nowego zawodu i nie ujawnił kierunku przygotowań do jakiegoś zawodu, zachowanie takie uniemożliwia określenia kwoty potrzebnej na ten cel.


Wyrok S.N.

z dnia 04.06.1970

I PR 64/70

Kwota wyłożona na przystosowanie do innego zawodu, może mieć charakter jednorazowy, bądź w interesie dłużnika i wierzyciela może być przyznana w formie pewnych świadczeń periodycznych.


Wyrok S.N.

z dnia 10.02.1970

II CR 7/70

Jeżeli już po wypadku poszkodowany, podejmuje i kończy naukę zawodu, którego ze względu na wywołane wypadkiem inwalidztwo wykonywać nie może pokrycie kosztów związanych z przygotowaniem do nowego zawodu nie jest zasadne.


Wyrok S.N.

z dnia 28.10.1970

II CR 634/69



Renty
Renta a zwiększone potrzeby

Obrażenia ciała będące skutkiem wypadku lub trwały rozstrój zdrowia, których doznała osoba poszkodowana w znacznej części wypadków powodują po jej stronie zwiększone potrzeby. Najczęściej są to potrzeby związane z utrzymaniem jej stanu zdrowia oraz opieką nad poszkodowanym. Tego typu potrzeby oznaczają dla poszkodowanego zwiększone koszty, do których pokrycia zobowiązany jest sprawca szkody i tym samym jego zakład ubezpieczeń w zakresie OC. Wydatki te zazwyczaj występują w dłuższej perspektywie czasowej i comiesięczne ich egzekwowanie byłoby nadmiernie uciążliwe. Dlatego też przy zwiększonych potrzebach w dłuższym okresie czasu można żądać świadczenia jakim jest renta na zwiększone potrzeby wykazując zgodnie z art. 6 k.c. jej zasadność. Dla skutecznego wykazania uprawnienia do tego typu renty wystarczy przedstawienie zaświadczenia lekarskiego (opinii) wskazującego zakres zwiększonych potrzeb i prawdopodobny czas w jakich będą one występowały. Przy tak szerokim określeniu obowiązku świadczenia niemożliwy jest precyzyjny wymiar jego wysokości. Wymiar takiej renty określa się na podstawie ustalonego zakresu potrzeb oraz ogólnej wiedzy o kosztach leczenia, opieki i zabiegów rehabilitacyjnych. Nie oznacza to jednak, że renta na zwiększone potrzeby będzie przez cały czas w jednakowej wysokości - jej wymiar może się zmniejszać lub zwiększać w zależności od potrzeb i faktycznie ponoszonych dodatkowych kosztów przez poszkodowanego. Zmiany wymiaru renty może żądać poszkodowany w każdym czasie, może też jej wymiar badać zakład ubezpieczeń. Renta na zwiększone potrzeby może przybrać charakter czasowy lub stały, w zależności od określenia czasu występowania zwiększonych potrzeb u osoby poszkodowanej. Renta o charakterze czasowym przyznawana jest wtedy, gdy następstwa szkody osobowej są długotrwałe, ale odwracalne. Gdy następstwa mają charakter nieodwracalny, ustala się rentę stałą.


Renta z tytułu zwiększonych potrzeb - przegląd orzecznictwa

Art. 444 § 2 k.c. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty.

Renta z tytułu zwiększonych potrzeb przysługuje m.in.:


Orzecznictwo

Gdy istnieje konieczność stałego leczenia, zabiegów, kuracji, opieki osób trzecich specjalnego dożywiania itp. (zwiększenie potrzeb poszkodowanego stanowi szkodę przyszłą, wyrażającą się w stale powtarzających się wydatkach)


Wyrok S.Apel.

z dnia 24.05.1996

III Apr 7/96

Gdy w chwili wydania wyroku zasądzającego rentę poszkodowany z powodu braku odpowiedniego wieku lub pobierania nauki, nie pracował a następnie okazało się, że na skutek wypadku jest całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy na podstawie art. 907 § 2 k.c. może żądać zmiany wysokości renty.


Wyrok S.N.

z dnia 02.03.1982

I CR 27/82

W przypadku, gdy opiekę nad niedołężnym na skutek inwalidztwa poszkodowanym sprawują jego domownicy.


Wyrok S.N.

z dnia 26.07.1977

I CR 143/77

Gdy zachodzi samo istnienie zwiększonych potrzeb jako następstwo czynu niedozwolonego (przyznanie renty nie jest uzależnione od wykazania, że poszkodowany potrzeby faktycznie zaspokaja i ponosi związane z nimi wydatki).


Wyrok S.N.

z dnia 11.03.1976

IV CR 50/76

Wyrok S.N.

z dnia 28.11.1972

I CR 534/72

Gdy ujawni się konieczność ponoszenia stale zwiększonych wydatków na odpowiednie leczenie dla osiągnięcia poprawy lub zapobieżenia pogorszeniu się stanu poszkodowanego


Wyrok S.N.

z dnia 03.06.1969

III PRN 34/69



Renta uzupełniająca

Na skutek następstw powypadkowych poszkodowany może utracić zdolność do pracy zarobkowej. Utrata zdolności do pracy może mieć charakter zarówno okresowy jak i stały. W wypadku czasowej utraty zdolności do pracy poszkodowany może wystąpić do zakładu ubezpieczeń z roszczeniem o pokrycie powstałej straty w postaci utraconego zarobku. Natomiast jeżeli utrata ma charakter stały np. poszkodowany nie będzie mógł pracować co najmniej przez 2 lata poszkodowany może zwrócić się do zakładu ubezpieczeń z roszczeniem rentowym. Przy rozpatrywaniu roszczenia o rentę uzupełniającą należy przede wszystkim ustalić, w jakim zakresie osoba poszkodowana rzeczywiście utraciła zdolność do wykonywania pracy zarobkowej. Oceny dokonuje się po zakończeniu leczenia obrażeń powypadkowych, gdy możliwe jest określenie charakteru i faktycznego rozmiaru następstw oraz ich wpływu na możliwości dalszej pracy zawodowej poszkodowanego. Pomocna w tej sprawie jest zwykle decyzja lekarza orzecznika działającego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, który dokonuje medycznej oceny czy utrata zdolności do pracy jest całkowita i stała czy też częściowa.

W przypadku częściowej utraty zdolności do wykonywania pracy zawodowej poszkodowany może żądać przyznania renty uzupełniającej w takim stopniu w jakim utracił zdolność do jej wykonywania. Może się również zdarzyć, iż stan zdrowia poszkodowanego tak się poprawi, że będzie mógł powrócić do pracy w pełnym wymiarze co będzie skutkowało zakończeniem obowiązku rentowego po stronie ubezpieczyciela. Ustalenie wysokości renty jest stosunkowo proste, gdyż polega na matematycznym zróżnicowaniu dochodów osiąganych przed wypadkiem z dochodami powypadkowymi. W praktyce w przeważającej części przypadków wygląda to w ten sposób, iż od wynagrodzenia osiąganego przed wypadkiem odejmuje się rentę wypłacaną przez ZUS po wypadku.

W sytuacji gdy poszkodowany prowadził przed wypadkiem działalność gospodarczą celem ustalenia przysługującej mu renty należy porównać zestawienie kosztów i przychodów za okresy sprzed wypadku - przykładowo za podstawę tych obliczeń mogą służyć sprawozdania podatkowe, wskaźniki zyskowności branży, etc. Należy również brać pod uwagę czynniki wpływające na zmianę zyskowności prowadzonej działalności w szczególności takie jak obustronne zmiany koniunktury rynkowej czy też możliwości uzyskiwania wyższych dochodów (np. wprowadzenie nowych technologii, podwyższenie kwalifikacji etc.).

Przy ustalaniu wysokości renty nie można pominąć spraw związanych z opodatkowaniem osobistym poszkodowanego. Ponieważ renty z prawa cywilnego zgodnie z ustawą o podatku dochodowym są zwolnione z podatku, aby wysokość renty nie przekraczała granicy szkody, pomniejsza się ją ostatecznie o wartość podatku, jaki dana osoba musiałaby uiścić, gdyby nie wyrządzono jej szkody i otrzymywałaby wynagrodzenie. Może również wystąpić przypadek, gdy poszkodowanym jest osoba, która w chwili wypadku nie pracowała z powodu braku odpowiedniego wieku lub pobierania nauki. W takich przypadkach poszkodowani małoletni oraz pobierający naukę przez pierwsze lata otrzymują rentę na zwiększone potrzeby, którą po osiągnięciu dorosłego wieku lub zakończeniu nauki zastępuje się rentą uzupełniającą. Podobnie wygląda sytuacja osób będących w zaawansowanym wieku bowiem do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego pobierają rentę uzupełniającą.

Po osiągnięciu wieku emerytalnego zakład ubezpieczeń może zmienić podstawę jej naliczania - od tego momentu nie będzie to różnica w dochodach a potencjalna emerytura jaką otrzymywałby poszkodowany gdyby pracował do czasu osiągnięcia uprawnień emerytalnych. Tak wyliczona renta w zależności od czynników rzutujących na zmiany jej wymiaru może na wniosek stron ulegać zmianom.


Renta uzupełniająca - przegląd orzecznictwa

Art. 444 § 2 k.c. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty.

Renta uzupełniająca


Orzecznictwo

Renta dla poszkodowanego, który częściowo jest zdolny do pracy, powinna odpowiadać różnicy między zarobkami, jakie mógłby osiągnąć, gdyby nie uległ wypadkowi, a sumą renty inwalidzkiej i wynagrodzenia, przy wykorzystaniu swej uszczuplonej zdolności do pracy.


Wyrok S.N.

z dnia 10.06.1999

II UKN 682/98

Konieczną przesłanką uzyskania renty z tego tytułu, w przypadku gdy poszkodowany nie jest całkowicie niezdolny do pracy, jest podjęcie przez niego pracy, odpowiadającej jego stanowi zdrowia.


Wyrok S.N.

z dnia 30.12.1970

I CR 527/70

Podstawę ustalenia renty uzupełniającej stanowi zarobek zmniejszony o podatek od wynagrodzenia (netto)


Wyrok S.N.

z dnia 19.04.1973

I PR 85/73

Renta ta ma na celu naprawienie szkody przyszłej, wyrażającej się w wydatkach na zwiększone potrzeby oraz w nieosiągnięciu tych zarobków i innych korzyści majątkowych, jakie poszkodowany osiągnąłby w przyszłości gdyby nie doznał rozstroju zdrowia.


Wyrok S apel

z dnia 23.05.1991

III APr 37/91

Prawo do renty z tytułu utraconych zarobków, nie jest uzależnione od wykazania, że poszkodowany w swojej obecnej sytuacji, będzie efektywnie wydatkował odpowiednie sumy pieniężne.


Wyrok S.N.

z dnia 28.05.1991

IV CR 712/90

Przy jej ustalaniu miarodajne są faktycznie przepracowane godziny, o ile praca w godzinach nadliczbowych ma charakter stały i decyduje o przeciętnej wysokości uzyskiwanego przez

• Zasady odpowiedzialności cywilnej