Rzecznik Ubezpieczonych
> Vademecum ubezpieczonego > Często zadawane pytania > Ubezpieczenia komunikacyjne odpowiedzialności cywilnej (OC) - szkody osobowe - cz.2
Ubezpieczenia komunikacyjne odpowiedzialności cywilnej (OC) - szkody osobowe - cz.2
Co to jest przedawnienie roszczeń i jak długo biegnie jego okres przy umowie ubezpieczenia a jak długo przy umowie ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych? W jakim czasie od wypadku mogę z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych skutecznie dochodzić roszczeń - słyszałem, że reguluje to instytucja przedawnienia ?
Przedawnienie roszczeń jest instytucją prawa którą można określić w sposób potoczny jako termin, w którym można skutecznie zgłaszać roszczenia o wypłatę świadczenia z umowy ubezpieczenia – mówiąc praktyczniej takie roszczenie będzie możliwe do zaspokojenia. Wyjątkiem od powyższej reguły jest sytuacja w której podmiot przeciw któremu roszczenie przysługuje, zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia – co jest jednakże zachowaniem niespotykanym i wyjątkowym, szczególnie gdy taki podmiot reprezentowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Należy także pamiętać, iż zgodnie z przepisami nie uwzględnia się upływu przedawniania z urzędu - strona która chce się zwolnić z odpowiedzialności w związku z przedawnieniem musi w postępowaniu taki zarzut podnieść. Generalna zasada przedawnienia roszczeń z umów ubezpieczenia uregulowana jest w art. 819 § 1 k.c., który stanowi że roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się z upływem lat trzech. Natomiast wyjątek od generalnej zasady trzyletniego okresu przedawnienia są roszczenia z umów ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Zgodnie z brzmieniem art. 819 § 3 k.c. termin roszczeń poszkodowanego wobec zakładu ubezpieczeń o odszkodowanie lub zadośćuczynienie przedawnia się z upływem okresu przewidzianego dla tego roszczenia w przepisach o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym (deliktem) lub niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania (kontraktem). Wobec wyżej wskazanej regulacji 819 § 3, która stanowi, iż termin roszczeń poszkodowanego wobec zakładu ubezpieczeń z umów ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej deliktowej m.in. za wypadki drogowe roszczenie o odszkodowanie lub zadośćuczynienie przedawnia się z upływem okresu przewidzianego dla tego roszczenia w przepisach o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym (deliktem) zastosowanie znajdzie art. 442 ze znaczkiem 1 k.c. Zgodnie z brzmieniem § 1 tego przepisu roszczenia z tytułu czynów niedozwolonych przedawniają się po upływie 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia nie później jednak niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Przez pojęcie zdarzenia wyrządzającego szkodę należy rozumieć moment czasu w którym ustaje działanie (zaniechanie) osoby ponoszącej odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę. Ponadto zdarzają się sytuacje w których roszczenia z umowy ubezpieczenia OC mogą mieć również podstawy w zbrodni lub występku. Zbrodnią jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat trzech albo karą surowszą natomiast występkiem jest czyn zabroniony zagrożony grzywną powyżej 30 stawek dziennych, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności przekraczającą miesiąc). W takim wypadku zgodnie z brzmieniem § 2 w/w przepisu roszczenia o naprawienie szkody wynikłej ze zbrodni lub występku ulegają przedawnieniu po upływie lat 20 bez względu na to kiedy poszkodowany, dowiedział się o szkodzie jak i osobie za nią odpowiedzialnej. Dodatkowo zgodnie z brzmieniem § 3 w/w przepisu w przypadku szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Ponadto zgodnie z brzmieniem § 4 w/w przepisu przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności. Ponadto, co pozostaje istotne dla omawianego terminu przedawnienia roszczeń wobec zakładu ubezpieczeń zgodnie z 819 § 4 k.c. bieg przedawnienia roszczeń o świadczenie do ubezpieczyciela przerywa się także przez zgłoszenie ubezpieczycielowi tego roszczenia lub przez zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem. W takich przypadkach bieg przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia, w którym zgłaszający roszczenie lub zdarzenie otrzymał na piśmie oświadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie świadczenia.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Co to jest tzw. stosowne odszkodowanie, w jakich okolicznościach i komu przysługuje ?
Stosowne odszkodowanie jest świadczeniem należnym w wypadku śmierci poszkodowanego, przysługującym najbliższym członkom rodziny, jeśli wykażą, że wskutek śmierci doznały znacznego pogorszenia sytuacji życiowej – przy czym trzeba pamiętać, że „znaczne pogorszenie sytuacji życiowej” stanowi konieczną przesłankę do jego przyznania. Dla wykazania tej przesłanki bardzo istotne są kwestie dowodowe – czyli prawidłowe i bezsporne wykazanie znacznego pogorszenia się sytuacji życiowej po stronie najbliższych członków rodziny na skutek śmierci poszkodowanego. Stosowne odszkodowanie ma być stosowne (odpowiednie, umiarkowane) – praktycznie mówiąc ma polegać na ustaleniu szeroko pojętej różnicy między sytuacją majątkową w jakiej bliscy znaleźli się po śmierci poszkodowanego, a sytuacją hipotetyczną odnoszącą się do stanu przyszłego w jakiej by byli, gdyby do śmierci tej osoby nie doszło. Ma ono na celu ułatwienie realnego przystosowania się do zmienionych warunków życiowych i bytowych powstałych na skutek zaistnienia poważnych, negatywnych skutków natury ekonomicznej wynikłych ze śmierci poszkodowanego. Podobnie do zadośćuczynienia ma ono charakter fakultatywny i jego uwzględnienie zależy od całokształtu okoliczności faktycznych w danej sprawie a jego wysokość zależy od negatywnych skutków po śmierci poszkodowanego. Trzeba również pamiętać, że nie chodzi tutaj wyłącznie o czysto materialny (pieniężny, finansowy) aspekt pogorszenia sytuacji życiowej – ale kierując się linią orzecznictwa są nimi również :
• brak pomocy w wychowaniu, opiece, codziennej dbałości o dzieci;
• brak wzajemnie świadczonej pomocy, opieki, wsparcia małżeńskiego;
• brak pomocy w prowadzeniu firmy rodzinnej, gospodarstwa;
• rezygnacja z dotychczasowej pracy, zajęcia (porzucenie studiów, rezygnacja z cenionej pracy wobec konieczności zajęcia się rodzeństwem);
• załamanie psychiczne, depresja po śmierci najbliższego skutkujące utratą chęci zarobkowania, wynikająca z osłabienia energii życiowej, przyspieszenie procesów chorobowych przekładające się na szeroko pojętą sytuację materialną rodziny.
Trzeba także mieć świadomość, że w ramach stosownego odszkodowania nie podlegają wynagrodzeniu pieniężnemu same (wyłączne) cierpienia moralne (negatywne przeżycia, rozpacz, smutek) będące następstwem śmierci poszkodowanego - analogicznie SN w uchwale z dnia 26 października 1970 r. (sygn. akt III PZP 22/70, publ. OSNCP 1971/7-8 poz. 120), chyba że na skutek doznania silnego wstrząsu po śmierci bliskiego następuje osłabienie aktywności życiowej, zmniejszenie zarobków, zwiększenie wydatków na leczenie lub konieczność pomocy ze strony innych osób - za wyrokiem SN z dnia 8 maja 1969r (sygn. akt II CR 114/69). W praktyce orzeczniczej wyjątkowo pojawiały się orzeczenia idące w innym kierunku a zarazem odwołujące się do art. 24 k.c. – naruszenie dóbr osobistych poprzez utratę więzi rodzinnej. Ustawodawca dostrzegając mankamenty regulacji poświęconej stosownemu odszkodowaniu ostatnio wprowadził do systemu możliwość dochodzenia przez najbliższych zmarłego poszkodowanego dodatkowego roszczenia - zadośćuczynienia za doznaną krzywdę przez najbliższych w następnie śmierci poszkodowanego. Jest to nowa instytucja uregulowana w art. 446 § 4, który stanowi, iż sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Nowelizacja ta wchodzi w życie po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw czyli wchodzi do prawnego obrotu z dniem 3 sierpnia 2008r. Powoduje to, że najbliżsi członkowie rodziny zmarłego poszkodowanego w wyniku zdarzeń zaistniałych od 3 sierpnia 2008r. będą mogli skutecznie domagać się świadczenia jakim jest zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę. Kluczowym wydaje się w tym miejscu odpowiedź na pytanie komu i na jakich zasadach będzie przysługiwało omawiane roszczenie. Odpowiadając na to pytanie należy wskazać, iż wchodzący w życie art. 446 § 4 kodeksu cywilnego posługuje się istniejącym w przepisach pojęciem „najbliższych członków rodziny zmarłego ” który występuje już na gruncie obecnie obowiązującej ustawy kodeks cywilny. Mianowicie obowiązujący art. 446 § 3 wskazuje, iż „Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej ”. W prawie polskim nie występuje legalna definicja rodziny czy też najbliższych członków rodziny, należałoby zatem odwołać się do ugruntowanej linii orzecznictwa. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 kwietnia 2005 roku ( sygn. akt IV CK 648/04 ) wskazał iż pojęcie najbliższy członek rodziny należy rozumieć szeroko i definiując pojęcie rodziny można użyć następujących kryteriów : pokrewieństwo, małżeństwo, przysposobienie, powinowactwo, rodzina zastępcza i pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd w dalszej części wskazuje, iż można zaaprobować definicję rodziny jako najmniejszej grupy społecznej, powiązanej poczuciem bliskości i wspólności, osobistej i gospodarczej, wynikającej nie tylko z pokrewieństwa. W tezie powyższego wyroku czytamy, iż pokrewieństwo nie stanowi wyłącznego kryterium zaliczenia najbliższych członków rodziny w rozumieniu art. 446 § 3 kodeksu cywilnego, a zatem najbliższym członkiem rodziny w zależności od sytuacji niekoniecznie musi być najbliższy krewny. Orzecznictwo wskazuje również, iż definiując pojęcie rodziny należy mieć na względzie faktyczny układ stosunków rodzinnych, a nie formalną kolejność pokrewieństwa ( wyrok SN z dnia 18 listopada 1961 roku, sygn. akt II CR 325/61 ). Konkretyzacja tego kto jest w danym wypadku najbliższym członkiem rodziny będzie należała do sądu orzekającego. Należy więc wskazać, iż w zależności od sytuacji faktycznej ( wzajemnych relacji i układu stosunków rodzinnych, wzajemnej bliskości i wspólności osobistej i gospodarczej, fakt wspólnego zamieszkiwania niewątpliwie również będzie w konkretnej sytuacji brany pod uwagę ) krąg uprawnionych do zadośćuczynienia może obejmować szerokie grono osób, m.in. : małżonka, dzieci wspólne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione, dzieci wychowywane w ramach rodziny zastępczej, wnuki, wstępnych, rodzeństwo i innych krewnych , powinowatych ( np. teść, teściowa, szwagier, szwagierka, bratowa ), jak również może obejmować konkubenta oraz jego krewnych ( wyrok SN z dnia 13 kwietnia 2005, sygn. IV CK 648/04 ). Ustawodawca poprzez sformułowanie, iż zadośćuczynienie przysługuje najbliższym członkom rodziny jednoznacznie wskazuje że zadośćuczynienie będzie przysługiwało każdemu osobno w skonkretyzowanej wysokości stosowanie do poniesionej przez każdego z członków rodziny krzywdy, a zatem przykładowo - osobna kwota pieniężna po śmierci matki zostanie przyznana mężowi i osobna dzieciom. Sąd ustalając kwotę zadośćuczynienia każdy przypadek będzie rozpatrywał indywidualnie z uwzględnieniem różnorakich czynników podobnie jak przy zadośćuczynieniu dla bezpośrednio poszkodowanego tj.: stopień cierpienia psychicznego, stopień krzywdy wynikający z utraty pomocy i opieki osoby bliskiej, uczucia osamotnienia, bezsilności wobec trudności życiowych, stopień zażyłości, bliskości i wspólności jakie zachodziły pomiędzy zmarłym a najbliższym członkiem rodziny, wpływ straty osoby bliskiej na samopoczucie i zdrowie uprawnionego. Na dzień dzisiejszy, w braku orzecznictwa wyjątkowo trudno jest prognozować jak będą kształtowały się omawiane świadczenia, nawet w przybliżonej wysokości..
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski oraz st. Specjalista w BRU Bartłomiej Chmielowiec
Komu służy stosowne odszkodowanie i jak jest realizowane ?
Stosowne odszkodowanie wypłacane jest w formie jednorazowej kwoty osobom najbliższym zmarłego poszkodowanego, po śmierci którego nastąpiło po ich stronie znaczne pogorszenie sytuacji życiowej. Stosowne odszkodowanie jest roszczeniem samodzielnym, co oznacza, że jeżeli jest kilka osób uprawnionych do odszkodowania (np. małżonek i dwójka dzieci) każda z nich ma własne indywidualne roszczenie z tego tytułu, czyli jego wypłata realizowana jest na rzecz każdego z uprawnionych oddzielnie. Tym samym stosowne odszkodowanie nie jest świadczeniem łącznym wypłacanym wszystkim uprawnionym w ramach jednej kwoty. Służy ono przede wszystkim dzieciom i współmałżonkowi poszkodowanego, ale w kręgu najbliższych członków rodziny znajdują się również rodzice, dziadkowie oraz rodzeństwo poszkodowanego z tym, że aby byli oni do niego uprawnieni, na skutek śmierci poszkodowanego musi po ich stronie nastąpić znaczne pogorszenie sytuacji życiowej. W przeszłości problemem w praktyce obrotu stanowiło uprawnienie do stosownego odszkodowania, po stronie konkubentów i dzieci ze związków konkubenckich. Występujące spory w tym zakresie rozstrzygnął Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 13 kwietnia 2005r. (sygn. akt IV CK 648/04) przyjmując, że partnerzy związków konkubenckich de facto tworzą rodzinę a tym samym za najbliższych członków rodziny, którym należy się odszkodowanie za pogorszenie sytuacji życiowej mogą zostać uznani konkubina i jej dzieci. Ten aprobowany kierunek wyznacza linia orzecznictwa gdzie przyjmuje się, że uprawnionych do stosownego odszkodowania należy wskazać po zbadaniu wszelkich okoliczności danego przypadku a nie ma uniwersalnego przepisu, który by określał, jaki krąg osób zalicza się do rodziny. Definiując pojęcie rodziny trzeba używać takich kryteriów jak pokrewieństwo, małżeństwo, przysposobienie, powinowactwo, rodzina zastępcza i pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym. Tym samym można przyjąć definicję rodziny jako najmniejszej grupy (komórki) społecznej, powiązanej poczuciem bliskości i wspólności, osobistej i gospodarczej, wynikającej nie tylko z pokrewieństwa. Prócz w/w w takim kierunku zmierza również orzeczenie z dnia 10 grudnia 1969 r. (sygn. akt III PRN 77/69, publ. OSNCP 1970/9/160) gdzie za najbliższego członka rodziny uznano macochę bowiem uzasadniały to pozytywnie oceniane w świetle zasad współżycia społecznego stosunki łączące macochę i pasierba.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy osobom bliskim poszkodowanego przysługuje jakiekolwiek świadczenie w przypadku jego śmierci ?
Generalnie przysługuje im takie świadczenie na podstawie art. 446 § 3 k.c. ale z pewnymi ograniczeniami wynikającymi z treści przepisu. Zgodnie z jego brzmieniem sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Konieczną przesłanką do przyznania stosownego odszkodowania jest - znaczne pogorszenie sytuacji życiowej osób bliskich. Chodzi tutaj zarówno o pogorszenie sytuacji materialnej (tzn. po śmierci poszkodowanego następuje znaczny ubytek w sferze majątkowej najbliższych) ale również inne równie istotne niewymierne (pozamaterialne) czynniki jak np. brak troski i opieki matki, brak pomocy w wychowaniu dzieci, osamotnienie i trudności życiowe dziecka, brak pomocy w prowadzeniu gospodarstwa, osłabienie energii życiowej i przyśpieszenie choroby lub niedołężności rodziców, czy w niektórych przypadkach załamanie wywołane silnym wstrząsem psychicznym skutkujące osłabieniem aktywności życiowej, zmniejszeniem lub utratą możliwości zarobkowania. W ramach tego świadczenia nie podlegają natomiast wynagrodzeniu pieniężnemu same cierpienia moralne będące następstwem śmierci poszkodowanego. Zaspokojeniu roszczeń z tytułu cierpień po śmierci najbliższego członka rodziny służy instytucja w prawie odszkodowawczym tzn. zadośćuczynienie za doznaną krzywdę dla najbliższych członków rodziny zmarłego poszkodowanego. Jest to nowa instytucja uregulowana w art. 446 § 4, który stanowi, iż sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Nowelizacja ta weszła w życie po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw czyli wchodzi do prawnego obrotu z dniem 3 sierpnia 2008r. Powoduje to, że najbliżsi członkowie rodziny zmarłego poszkodowanego w wyniku zdarzeń zaistniałych od 3 sierpnia 2008r. będą mogli skutecznie domagać się świadczenia jakim jest zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę. Kluczowym wydaje się w tym miejscu odpowiedź na pytanie komu i na jakich zasadach będzie przysługiwało omawiane roszczenie. Odpowiadając na to pytanie należy wskazać, iż wchodzący w życie art. 446 § 4 kodeksu cywilnego posługuje się istniejącym w przepisach pojęciem „najbliższych członków rodziny zmarłego ” który występuje już na gruncie obecnie obowiązującej ustawy kodeks cywilny. Mianowicie obowiązujący art. 446 § 3 wskazuje, iż „Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej ”. W prawie polskim nie występuje legalna definicja rodziny czy też najbliższych członków rodziny, należałoby zatem odwołać się do ugruntowanej linii orzecznictwa. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 kwietnia 2005 roku ( sygn. akt IV CK 648/04 ) wskazał iż pojęcie najbliższy członek rodziny należy rozumieć szeroko i definiując pojęcie rodziny można użyć następujących kryteriów : pokrewieństwo, małżeństwo, przysposobienie, powinowactwo, rodzina zastępcza i pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd w dalszej części wskazuje, iż można zaaprobować definicję rodziny jako najmniejszej grupy społecznej, powiązanej poczuciem bliskości i wspólności, osobistej i gospodarczej, wynikającej nie tylko z pokrewieństwa. W tezie powyższego wyroku czytamy, iż pokrewieństwo nie stanowi wyłącznego kryterium zaliczenia najbliższych członków rodziny w rozumieniu art. 446 § 3 kodeksu cywilnego, a zatem najbliższym członkiem rodziny w zależności od sytuacji niekoniecznie musi być najbliższy krewny. Orzecznictwo wskazuje również, iż definiując pojęcie rodziny należy mieć na względzie faktyczny układ stosunków rodzinnych, a nie formalną kolejność pokrewieństwa ( wyrok SN z dnia 18 listopada 1961 roku, sygn. akt II CR 325/61 ). Konkretyzacja tego kto jest w danym wypadku najbliższym członkiem rodziny będzie należała do sądu orzekającego. Należy więc wskazać, iż w zależności od sytuacji faktycznej ( wzajemnych relacji i układu stosunków rodzinnych, wzajemnej bliskości i wspólności osobistej i gospodarczej, fakt wspólnego zamieszkiwania niewątpliwie również będzie w konkretnej sytuacji brany pod uwagę ) krąg uprawnionych do zadośćuczynienia może obejmować szerokie grono osób, m.in. : małżonka, dzieci wspólne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione, dzieci wychowywane w ramach rodziny zastępczej, wnuki, wstępnych, rodzeństwo i innych krewnych , powinowatych ( np. teść, teściowa, szwagier, szwagierka, bratowa ), jak również może obejmować konkubenta oraz jego krewnych ( wyrok SN z dnia 13 kwietnia 2005, sygn. IV CK 648/04 ). Ustawodawca poprzez sformułowanie, iż zadośćuczynienie przysługuje najbliższym członkom rodziny jednoznacznie wskazuje że zadośćuczynienie będzie przysługiwało każdemu osobno w skonkretyzowanej wysokości stosowanie do poniesionej przez każdego z członków rodziny krzywdy, a zatem przykładowo - osobna kwota pieniężna po śmierci matki zostanie przyznana mężowi i osobna dzieciom. Sąd ustalając kwotę zadośćuczynienia każdy przypadek będzie rozpatrywał indywidualnie z uwzględnieniem różnorakich czynników podobnie jak przy zadośćuczynieniu dla bezpośrednio poszkodowanego tj.: stopień cierpienia psychicznego, stopień krzywdy wynikający z utraty pomocy i opieki osoby bliskiej, uczucia osamotnienia, bezsilności wobec trudności życiowych, stopień zażyłości, bliskości i wspólności jakie zachodziły pomiędzy zmarłym a najbliższym członkiem rodziny, wpływ straty osoby bliskiej na samopoczucie i zdrowie uprawnionego. Na dzień dzisiejszy, w braku orzecznictwa wyjątkowo trudno jest prognozować jak będą kształtowały się omawiane świadczenia, nawet w przybliżonej wysokości.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Jak kształtuje się obecnie orzecznictwo sądowe w zakresie wysokości stosownego odszkodowania na rzecz najbliższych zmarłego poszkodowanego, jakie są to kwoty ?
Przyglądając się praktyce sądowej w odniesieniu do wysokości stosownego odszkodowania poniżej prezentujemy kilka przykładów wybranych orzeczeń w różnorodnych konfiguracjach rodzinnych. Pierwszy przykład to standardowa rodzina tzn. małżeństwo przed zdarzeniem posiadające dwóch dorosłych synów. Po śmierć jednego syna przy 50% przyczynieniu (a tym samym redukcji świadczenia o połowę) Sąd Rejonowy we Wrocławiu w wyroku z dnia 13 kwietnia 2005r. (sygn. akt IC 599/04) przyznał po 30 000 zł dla matki i ojca. Uzasadniając swoje orzeczenie Sąd wskazał na cierpienia psychiczne skutkujące osłabieniem aktywność życiową rodziców po stracie syna, a także utratę możliwości polepszenia warunków życia w przyszłości i konieczności ograniczenia swoich planów życiowych. W podobnym stanie faktycznym w orzeczeniu z dnia 15 października 2002 (sygn. akt II CKN 985/00) sąd przyznał 25 000 zł dla matki 15 000 zł dla ojca. Kolejnym przykładem jest orzeczenie, w którym po śmierci ojca głównego żywiciela rodziny Sąd Okręgowy w Płocku w orzeczeniu z dnia 14 października 2002r. (sygn. akt IC 953/01) przyznał po 60 000 zł dla dwójki małoletnich dzieci 65 000 zł dla małżonki zmarłego; W innym orzeczeniu w następstwie utraty jednego z rodziców dziecko cierpiące na chorobę przewlekłą Sąd Okręgowy w Lublinie w orzeczeniu z dnia 21 lutego 2002r. (sygn. akt I C 404/01) przyznał dziecku 50 000 zł. W kolejnym przykładzie, po długotrwałym procesie sądowym po śmierci obojga rodziców w wypadku drogowym w wielodzietnej rodzinie, gdzie przy życiu pozostało dziewięcioro sierot, SN w orzeczeniu z dnia 16 lipca 2004 r. (sygn. akt CK 83/04) przyznał małoletnim dzieciom i dorosłej ale uczącej się córce po 30 000 zł., dorosłym pracującym dzieciom po 10 000 zł a dorosłej córce, która podjęła się wychowania małoletniego rodzeństwa 80 000 zł;
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy roszczenie o stosowne odszkodowanie przechodzi na spadkobierców poszkodowanego?
Tak, roszczenie w zakresie stosownego odszkodowania przechodzi na spadkobierców uprawnionego do tego świadczenia, niezależnie od tego, czy powództwo zostało wytoczone za jego życia (przyp. autora - inaczej jest w przypadku zadośćuczynienia). Spadkobiercy będą uprawnieni do stosownego odszkodowania w sytuacji gdyby przysługiwało ono uprawnionemu i tylko w takim zakresie jaki odpowiada szkodzie powstałej do dnia jego śmierci.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Zwrotu jakich kosztów związanych z wypadkiem może domagać się poszkodowany ?
Katalog kosztów, których zwrotu może domagać się poszkodowany w wypadku jest bardzo obszerny, bowiem są to wszelkiego rodzaju koszty pozostające w związku z wypadkiem - na co wskazuje dyspozycja przepisu art. 444 § 1 k.c. mówiąca o "wszelkich kosztach wynikłych w związku z uszkodzeniem ciała lub wywołaniem rozstroju zdrowia". Bazując na doświadczeniach praktycznych będą to kolejno :
koszty związane z leczeniem i rehabilitacją poszkodowanego w szczególności :
• leków, preparatów, maści etc., których stosowanie ma na celu przywrócenie sprawności poszkodowanego oraz zmniejszenia po jego stronie dolegliwości powypadkowych;
• oprotezowania i zakupu sprzętu ortopedycznego i rehabilitacyjnego np. okularów, aparatów słuchowych, wózków inwalidzkich, protez, kul, usztywniaczy, gorsetów, materacy anty odleżynowych, specjalnych łóżek dla niepełnosprawnych, etc.;
• wizyt w placówkach służby zdrowia, konsultacji u wybitnych specjalistów;
• koszty zabiegów rehabilitacyjnych mających na celu przywrócenie sprawności i zmniejszenie dolegliwości powypadkowych.
koszty związane z odżywianiem poszkodowanego:
• związane z dodatkowym dożywianiem w okresie leczenia i rehabilitacji mające na celu przyśpieszenie lub polepszenie procesu przywrócenia organizmu poszkodowanego do zdrowia.
koszty opieki nad poszkodowanym:
• koniecznej opieki nad poszkodowanym przez osoby trzecie w okresie leczenia i rehabilitacji, wykonywania określonych prac np. mycia głowy, zrobienia zakupów, przygotowania posiłku etc.;
• opieki medycznej - lekarskiej i pielęgniarskiej.
koszty transportu poszkodowanego i jego bliskich:
• transportu poszkodowanego tj. dojazdów na wizyty lekarskie, konsultacje i zbiegi rehabilitacyjne, przewóz do szpitala, do domu w inne uzasadnione potrzebami poszkodowanego miejsca;
• koniecznego transportu najbliższych poszkodowanego w celu odwiedzin chorego w szpitalu.
koszty adaptacji mieszkania stosownie do potrzeb poszkodowanego:
• koszty przystosowania pomieszczeń do indywidualnych powypadkowych potrzeb poszkodowanego tj. przerobienie łazienki, ubikacji - wyposażenie ich w urządzenia pomocowe, czasami także zmiana mieszkania np. na znajdujące się na parterze, koszty wykonania podjazdów, pochylni dla niepełnosprawnych, wszystkich innych urządzeń znoszących bariery architektoniczne;
koszty przygotowania do wykonywania nowego zawodu:
• opłat związanych z podjęciem nauki mającej na celu zmianę wykształcenia, kursami, szkoleniami, zakupem podręczników i innych pomocy naukowych niezbędnych do zdobycia nowego zawodu.
a także, o czym warto pamiętać, zwrot utraconych zarobków w następstwie wypadku (por. pytania i odpowiedzi z tego zakresu poniżej).
Ponadto, co jest również istotne przy omawianiu zwrotu kosztów związanych z wypadkiem, zgodnie z art. 446 § 1 k.c. jeżeli poszkodowany po wypadku zmarł zwrotu kosztów leczenia i pogrzebu może domagać się osoba, która je poniosła. Tematyka zakresu zwrotu kosztów pogrzebu została omówiona szerzej w kolejnych odpowiedziach (por. pytania i odpowiedzi poniżej).
Przy staraniu się o zwrot kosztów wyjątkowo istotne są kwestie dowodowe, co oznacza, że osoba starająca się o zwrot w/w kosztów powinna należycie udokumentować, że faktycznie takie koszty poniosła. Dowodząc poniesienia kosztów dopuszczalny jest cały katalog środków dowodowych jak przykładowo faktury, paragony, rachunki dokumentujące poniesione koszty, umowy potwierdzające wykonanie usług pomocowych, opiekuńczych na rzecz poszkodowanego, a czasami także oświadczenia w przedmiocie pokrycia kosztów, których nie można wskazać za pomocą dokumentów (np. oświadczenie sąsiada o przewiezieniu poszkodowanego do szpitala, lub oświadczenie sąsiadki o świadczonych przez nią usługach pomocowych). Z tych względów sugerujemy możliwie najpełniejsze dokumentowanie poniesionych wydatków związanych z wypadkiem, aby ułatwić sprawne dochodzenie ich zwrotu. W braku przedstawienia dowodów na pokrycie kosztów zakłady ubezpieczeń roszczenia o ich zwrot będą kwestionowały, a tym samym istnieje poważne zagrożenie, że nawet na drodze postępowania sądowego będzie trudne ich uzyskanie.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy mogę wnosić o zwrot kosztów leczenia i rehabilitacji, które poniosłem w prywatnych placówkach opieki medycznej, a które teoretycznie przy długim oczekiwaniu w kolejce mogłem wykonywać za darmo w placówkach służby zdrowia finansowanych z publicznej kasy ?
Rzeczywiście szczególnie na tle zwrotu kosztów rehabilitacji pojawia się praktyczny problem korzystania przez poszkodowanych z odpłatnych w całości lub części usług świadczonych poza publicznym systemem ochrony zdrowia. Odpowiedź na to pytanie sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii - czy wobec faktu, że poszkodowanemu służy bezpłatne leczenie, rehabilitacja zasadnym jest zwrot kosztów poniesionych w płatnych (prywatnych, nie finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia - NFZ) placówkach służby zdrowia ? Zasadność zwrotu kosztów w tego typu przypadkach należy oceniać w zależności od konkretnego przypadku. W naszej ocenie uprawnienie takie przysługuje jeżeli tylko poszkodowany udowodni konieczność stosowania takich metod, które nie są finansowane z publicznych środków lub dostęp do nich jest znacznie utrudniony (np. z uwagi na wyczerpanie limitów, wyjątkowo długi okres oczekiwania na rehabilitację czy brak finansowanie niektórych procedur rehabilitacyjnych). Jak wspomnieliśmy zjawisko to szczególnego znaczenia nabiera w odniesieniu do usług rehabilitacyjnych, których większa część realizowana jest poza publiczną służbą zdrowia bowiem okres oczekiwania na ich realizację jest wyjątkowo długi, a tym samym nie daje pożądanych efektów w poprawie sprawności funkcji organizmu po wypadku. Jednakże trzeba pamiętać, że chodzi tutaj także o pokrycie kosztów wizyt i leczenia w prywatnych gabinetach i placówkach medycznych z uwagi na konieczność zapewnienia poszkodowanemu szybkiego i nieograniczonego limitami NFZ-tu dostępu do usług z uwagi na rozmiar, zakres i skomplikowanych charakter obrażeń. Potwierdza to również w swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy wskazując, iż zwrot takich kosztów jest zasadny w przypadku szukania pomocy i porad u wybitnych specjalistów oraz w znanym zakładzie leczniczym w przypadku zagrożenia poważnym schorzeniem np. utrata słuchu, wzroku etc. (analogicznie orzeczenie SN z dnia 26 czerwca 1969r. sygn. akt II PR 217/69).
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy mogę wnosić o zwrot kosztów zakupu i sprowadzenia leków zagranicznych ?
W naszej ocenie zwrot kosztów związanych z ich zakupem i sprowadzeniem medykamentów z innych krajów również przysługuje, co oczywiście musi znajdować odzwierciedlenie w konkretnym, indywidualnym przypadku – tzn. powinno uwzględniać konieczne potrzeby związane z leczeniem i rehabilitacją poszkodowanego. Jednakże trzeba zwrócić uwagę, że jest to w dzisiejszej rzeczywistości marginalny problem, gdyż niemal wszystkie medykamenty są dostępne w placówkach aptecznych na terytorium Polski.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy, jak i kiedy mogę żądać zwrotu kosztów które poniosłem w związku z powypadkowym leczeniem i rehabilitacją ?
Roszczenie o zwrot kosztów związanych z powypadkowym leczeniem i rehabilitacją jest jednym z najczęstszych i podstawowych roszczeń przy szkodach osobowych. Zakład ubezpieczeń sprawcy ma obowiązek ich pokrycia na podstawie art. 444 § 1 k.c. Ponadto na podstawie tego przepisu o środki na leczenie i rehabilitację można się starać przed ich faktycznym pokryciem. W tym celu należy wystąpić do zakładu ubezpieczeń o zaliczkę - najlepiej na podstawie zaleceń lekarskich odnośnie sposobu leczenia, rehabilitacji, zaleconej diety etc. Oczywiście można ich żądać także po zakończeniu leczenia czy zakończeniu pewnych jego etapów, z tym że należy w obu w/w przypadkach je wykazać. Wobec tego wskazanym jest zbieranie wszelkich faktur, rachunków, paragonów związanych z poniesionymi kosztami dla celów dowodowych - wnosząc o ich zwrot należy zgodnie z art. 6 k.c. udowodnić ich poniesienie - najlepiej i najwygodniej żeby uniknąć sporów w tym zakresie na podstawie dokumentów potwierdzających ich zakup.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Jaka jest podstawa prawna żądania zwrotu kosztów związanych z wypadkiem ?
Podstawę prawną obowiązku zwrotu kosztów związanych z wypadkiem stanowi art. 444. § 1 k.c., który stanowi, że w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu (porównaj inne pytania i odpowiedzi).
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy poszkodowanemu należy się zwrot kosztów związanych z dodatkowym odżywianiem w okresie leczenia i rehabilitacji ?
Tak tego typu zwrot przysługuje. Zwrot tego typu kosztów jest szczególnie uzasadniony w sytuacji gdy konieczna jest szybsza regeneracja osłabionego po wypadku organizmu poszkodowanego. Chodzi tutaj o zwrot kosztów zakupu dla chorego bardziej wyszukanych potraw, większych ilości owoców, produktów, które wpływają na szybsze dochodzenie organizmu do sprawności itp. W tym kierunku wypowiada się również linia orzecznictwa gdzie przykładowo Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 czerwca 1975r. (sygn.akt V PRN 2/75) stwierdził, iż zwrot kosztów dodatkowego odżywiania poszkodowanego przysługuje pomimo tego, że chory nie wymagał specjalnej diety ale pod warunkiem, że nie było wyraźnego zalecenia lekarskiego nakazującego ograniczenie diety (analogiczne kierunkowe wytyczne w tym zakresie można odnaleźć w orzeczeniu SN z dnia 19 czerwca 1975r. sygn. akt V PRN 2/75 oraz wyroku SN z dnia 5 lutego 1974r. sygn. akt I CR 864/73). Przyglądając się tym regułom wydaje się, że zwrot takich kosztów będzie również zasadny w okresie kuracji wraz z rekomendowaną przez lekarza specjalną dietą np. wysokobiałkową, wysokowitaminową etc. (analogiczne stanowisko wynika z orzeczenia SN z dnia 19 lipca 1968 sygn.akt I PR 228/68). Na koniec przypominamy, iż dla celów dowodowych, trzeba pamiętać o konieczności dokumentowania poniesionych wydatków na artykuły spożywcze kupowane z przeznaczeniem na dodatkowe odżywianie poszkodowanego - poprzez zbieranie rachunków i paragonów ze sklepów.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy poszkodowanemu przysługuje zwrot kosztów związanych ze sprawowaniem nad nim opieki i wykonywania na jego rzecz pewnych czynności, których nie jest w stanie samodzielnie wykonywać np. zrobienie zakupów ?
Tak, poszkodowanemu przysługuje zwrot wszelkiego rodzaju kosztów pozostających w związku z wypadkiem a następnie jego niezdolnością do podejmowania czynności w czasie procesu leczenia i rehabilitacji - na co wskazuje dyspozycja przepisu mówiąca "wszelkich kosztów wynikłych w związku z uszkodzeniem ciała lub wywołaniem rozstroju zdrowia". Będą to, więc także koszty opieki medycznej - lekarskiej i pielęgniarskiej, koszty koniecznej opieki nad poszkodowanym przez osoby trzecie (np. pomoc domową) w okresie leczenia i rehabilitacji, wykonywania określonych prac np. mycia głowy, przygotowania posiłku czy też wspominane w pytaniu przykładowe zrobienie zakupów żywnościowych. Oczywiście każdy przypadek musi być oceniany indywidualnie i może się pojawić konieczność sprawowania jeszcze innej specyficznej opieki np. nad małoletnimi dziećmi poszkodowanej matki. Tytułem innego przykładu bazującego na orzeczeniu SN z dnia 4 października 1973r. (sygn.akt II CR 365/73) można wskazać, że zwrot tego typu kosztów będzie również przysługiwał w przypadku, gdy żona pracująca zarobkowo - w celu pielęgnacji męża, który doznał uszkodzenia ciała na skutek czynu niedozwolonego - porzuciła pracę i poniosła straty, poszkodowanemu przysługuje prawo żądania odszkodowania. Jeżeli opieka taka mogłaby być wykonana przez osobę trzecią (np. osobę trudniącą się pomocą domową), wysokość odszkodowania nie może przekraczać wynagrodzenia osoby mającej odpowiednie kwalifikacje do sprawowania opieki. W tym miejscu trzeba także wskazać na konieczność odpowiedniego dokumentowania poniesionych wydatków (faktury, paragony, umowy) celem uniknięcia przyszłych nieporozumień przy realizowaniu tego typu zwrotów.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy poszkodowanemu przysługuje zwrot kosztów związanych z jego transportem do szpitala na badania kontrolne, na rehabilitację? I jak to wygląda wobec najbliższych członków rodziny, którzy odwiedzają poszkodowanego znajdującego się w szpitalu ?
Oczywiście zwrot kosztów transportu poszkodowanego tj. dojazdów na wizyty lekarskie, konsultacje i zbiegi rehabilitacyjne, przewóz do szpitala, do domu lub w inne uzasadnione potrzebami poszkodowanego miejsca jest w pełni zasadny. Odnośnie kosztów transportu najbliższych poszkodowanego w celu odwiedzin chorego w szpitalu, innym miejscu gdzie prowadzone jest leczenie i rehabilitacja obowiązek zwrotu kosztów wygląda w ten sam sposób. Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż występując o zwrot tego typu kosztów należy je odpowiednio udokumentować - w tym celu należy zbierać dowody, które będą świadczyły o tym, że koszty takie występowały - praktycznie mówiąc należy zbierać wszystkie bilety, rachunki za paliwo, rachunki za taksówki, a także oświadczenia osób, które świadczyły pomoc w transportowaniu poszkodowanego lub jego bliskich.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Po wypadku utraciłem możliwość wykonywania dotychczasowego zawodu czy mogę żądać od zakładu ubezpieczeń, w którym sprawca miał ubezpieczoną odpowiedzialność cywilną pokrycia kosztów związanych z przygotowaniem do wykonywania nowego zawodu, rozpoczęcia działalności gospodarczej, która uwzględnia moją niepełnosprawność ?
W sytuacji, gdy na skutek wypadku poszkodowany stał się inwalidą trwale niezdolnym do wykonywania wyuczonego zawodu w takiej postaci jak przed wypadkiem, może zwrócić się z roszczeniem do zakładu ubezpieczeń sprawcy wypadku o wyłożenie z góry kwoty potrzebnej na przygotowanie do innego zawodu lub rozpoczęcia działalności uwzględniającej stopień jego niepełnosprawności. Trzeba pamiętać, że to roszczenie przysługuje jedynie poszkodowanemu (jest osobiste). Koszty te będą dotyczyły przede wszystkim pokrycia opłat związanych z podjęciem nauki mającej na celu zmianę wykształcenia, kursami, szkoleniami, zakupem podręczników i innych pomocy naukowych niezbędnych do zdobycia nowego zawodu. Środki finansowe na przystosowanie do wykonywania innego zawodu, profesji mogą być wypłacane jednorazowo (np. opłacenie określonego kursu), bądź w interesie dłużnika i wierzyciela mogą być przyznane w formie pewnych świadczeń periodycznych (tzn. okresowych - wypłacanych, co pewien czas np. opłacanie kolejnych semestrów nauki). Trzeba także podkreślić, że chodzi tutaj wyłącznie o przygotowanie do takiej profesji, którą poszkodowany będzie mógł faktycznie po ukończeniu nauki czy kursu wykonywać. Bowiem jeżeli już po wypadku poszkodowany, podejmuje i kończy naukę zawodu, którego ze względu na wywołane wypadkiem inwalidztwo wykonywać nie będzie mógł pokrycie kosztów związanych z przygotowaniem do takiego zawodu nie będzie w żaden sposób uzasadnione – analogicznie wypowiedział się SN w orzeczeniu z dnia 28 października 1970r. (sygn.akt II CR 634/69).
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Jaka jest podstawa prawna dochodzenia kosztów związanych z przygotowaniem do nowego zawodu ?
Podstawę prawną dochodzenia kosztów związanych z przygotowaniem do nowego zawodu precyzuje art. 444 § 1 kodeksu cywilnego, który stanowi, że w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu. Trzeba zwrócić uwagę, iż to roszczenie przysługuje jedynie poszkodowanemu.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy mogę dochodzić zwrotu kosztów związanych z koniecznością przebudowy łazienki, toalety przystosowania samochodu do potrzeb inwalidzkich jeżeli ze względu na uszkodzenia ciała nie jestem w stanie korzystać ze standardowych urządzeń ?
Tak poszkodowanemu w wypadku jeżeli upośledzenie funkcji organizmu to uzasadnia służy zwrot kosztów adaptacji mieszkania i znajdujących się w nim pomieszczeń stosownie do jego indywidualnych powypadkowych potrzeb. W praktyce są to zwykle koszty przerobienia łazienki, ubikacji - wyposażenia ich w urządzenia pomocowe (podpory, balustrady, specjalne urządzenia sanitarne, wymiana wanny na inną lub jej wymiana na urządzenie natryskowe - kabina prysznicowa). W niektórych przypadkach, gdzie stopień kalectwa powypadkowego to uzasadnia może to być również koszty zamiany mieszkania np. z wysokiego piętra w budynku bez windy na znajdujące się na parterze, czy też koszty wykonania specjalnych podjazdów, pochylni dla niepełnosprawnych i wszystkich innych urządzeń znoszących bariery architektoniczne. Podobne uwagi dotyczą również kosztów dostosowania pojazdu poszkodowanego do jego indywidualnych potrzeb - zwykle w praktyce wyposażenie go w urządzenia umożliwiające korzystanie z niego przez poszkodowanego (przerobienie pojazdu na samochód inwalidzki). Należy jednak pamiętać aby gromadzić dokumenty (faktury, paragony, umowy) zarówno na wykonane usługi jak i zakupione urządzenia - co w zdecydowany sposób ułatwi dochodzenie w/w roszczeń.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy w następstwie wypadku, w którym stałem się inwalidą mogę wnosić o zwrot kosztów zakupu pojazdu ?
Problem wymaga nieco szerszego omówienia i oceny zasadności zakupu pojazdu w zależności od występowania w konkretnym przypadku dodatkowych przesłanek. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 14 maja 1997r. (sygn. akt II UKN 113/97) stwierdził, że po stronie sprawcy (jego ubezpieczyciela) istnieje obowiązek pokrycia kosztów nabycia samochodu inwalidzkiego niezbędnego dla dalszego prawidłowego leczenia i prowadzenia działalności gospodarczej pracownika poszkodowanego wskutek wypadku przy pracy. W innym nieco starszym orzeczeniu z dnia 16 stycznia 1981r. (I CR 455/80) Sąd Najwyższy stwierdził, iż zakład ubezpieczeń nie ma obowiązku zwrotu kosztów związanych z nabyciem pojazdu inwalidzkiego, jeżeli nie jest on konieczny do kompensowania kalectwa osoby poszkodowanej, a w szczególności kontynuowania pracy zarobkowej wykonywanej przed wypadkiem. Wskazywane orzeczenia określają więc przesłanki, przy zaistnieniu których zwrot kosztów nabycia pojazdu inwalidzkiego jest zasadny. Po pierwsze jest to element niezbędności pojazdu w dalszym leczeniu, rehabilitacji czy kompensowaniu kalectwa, a po wtóre konieczną przesłanką jest związek pomiędzy zakupem pojazdu z możliwością kontynuowania pracy zarobkowej, czy też prowadzenia działalności gospodarczej. Odpowiadając na to pytanie warto też wspomnieć, że w świetle orzecznictwa nie przysługuje zwrot kosztów związanych z nabyciem samochodu dla osoby opiekującej się poszkodowanym w celu jego przewożenia (por. wyrok SN z dnia 27 listopada 1981r. sygn.akt. IV CR 322/81). Odmienną kwestią jest natomiast zwrot kosztów związanych z przystosowaniem pojazdu dla poszkodowanego, który w następstwie wypadku stał się inwalidą - porównaj poprzednie pytanie i odpowiedź.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Przedawnienie roszczeń jest instytucją prawa którą można określić w sposób potoczny jako termin, w którym można skutecznie zgłaszać roszczenia o wypłatę świadczenia z umowy ubezpieczenia – mówiąc praktyczniej takie roszczenie będzie możliwe do zaspokojenia. Wyjątkiem od powyższej reguły jest sytuacja w której podmiot przeciw któremu roszczenie przysługuje, zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia – co jest jednakże zachowaniem niespotykanym i wyjątkowym, szczególnie gdy taki podmiot reprezentowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Należy także pamiętać, iż zgodnie z przepisami nie uwzględnia się upływu przedawniania z urzędu - strona która chce się zwolnić z odpowiedzialności w związku z przedawnieniem musi w postępowaniu taki zarzut podnieść. Generalna zasada przedawnienia roszczeń z umów ubezpieczenia uregulowana jest w art. 819 § 1 k.c., który stanowi że roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się z upływem lat trzech. Natomiast wyjątek od generalnej zasady trzyletniego okresu przedawnienia są roszczenia z umów ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Zgodnie z brzmieniem art. 819 § 3 k.c. termin roszczeń poszkodowanego wobec zakładu ubezpieczeń o odszkodowanie lub zadośćuczynienie przedawnia się z upływem okresu przewidzianego dla tego roszczenia w przepisach o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym (deliktem) lub niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania (kontraktem). Wobec wyżej wskazanej regulacji 819 § 3, która stanowi, iż termin roszczeń poszkodowanego wobec zakładu ubezpieczeń z umów ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej deliktowej m.in. za wypadki drogowe roszczenie o odszkodowanie lub zadośćuczynienie przedawnia się z upływem okresu przewidzianego dla tego roszczenia w przepisach o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym (deliktem) zastosowanie znajdzie art. 442 ze znaczkiem 1 k.c. Zgodnie z brzmieniem § 1 tego przepisu roszczenia z tytułu czynów niedozwolonych przedawniają się po upływie 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia nie później jednak niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Przez pojęcie zdarzenia wyrządzającego szkodę należy rozumieć moment czasu w którym ustaje działanie (zaniechanie) osoby ponoszącej odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę. Ponadto zdarzają się sytuacje w których roszczenia z umowy ubezpieczenia OC mogą mieć również podstawy w zbrodni lub występku. Zbrodnią jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat trzech albo karą surowszą natomiast występkiem jest czyn zabroniony zagrożony grzywną powyżej 30 stawek dziennych, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności przekraczającą miesiąc). W takim wypadku zgodnie z brzmieniem § 2 w/w przepisu roszczenia o naprawienie szkody wynikłej ze zbrodni lub występku ulegają przedawnieniu po upływie lat 20 bez względu na to kiedy poszkodowany, dowiedział się o szkodzie jak i osobie za nią odpowiedzialnej. Dodatkowo zgodnie z brzmieniem § 3 w/w przepisu w przypadku szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Ponadto zgodnie z brzmieniem § 4 w/w przepisu przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności. Ponadto, co pozostaje istotne dla omawianego terminu przedawnienia roszczeń wobec zakładu ubezpieczeń zgodnie z 819 § 4 k.c. bieg przedawnienia roszczeń o świadczenie do ubezpieczyciela przerywa się także przez zgłoszenie ubezpieczycielowi tego roszczenia lub przez zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem. W takich przypadkach bieg przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia, w którym zgłaszający roszczenie lub zdarzenie otrzymał na piśmie oświadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie świadczenia.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Co to jest tzw. stosowne odszkodowanie, w jakich okolicznościach i komu przysługuje ?
Stosowne odszkodowanie jest świadczeniem należnym w wypadku śmierci poszkodowanego, przysługującym najbliższym członkom rodziny, jeśli wykażą, że wskutek śmierci doznały znacznego pogorszenia sytuacji życiowej – przy czym trzeba pamiętać, że „znaczne pogorszenie sytuacji życiowej” stanowi konieczną przesłankę do jego przyznania. Dla wykazania tej przesłanki bardzo istotne są kwestie dowodowe – czyli prawidłowe i bezsporne wykazanie znacznego pogorszenia się sytuacji życiowej po stronie najbliższych członków rodziny na skutek śmierci poszkodowanego. Stosowne odszkodowanie ma być stosowne (odpowiednie, umiarkowane) – praktycznie mówiąc ma polegać na ustaleniu szeroko pojętej różnicy między sytuacją majątkową w jakiej bliscy znaleźli się po śmierci poszkodowanego, a sytuacją hipotetyczną odnoszącą się do stanu przyszłego w jakiej by byli, gdyby do śmierci tej osoby nie doszło. Ma ono na celu ułatwienie realnego przystosowania się do zmienionych warunków życiowych i bytowych powstałych na skutek zaistnienia poważnych, negatywnych skutków natury ekonomicznej wynikłych ze śmierci poszkodowanego. Podobnie do zadośćuczynienia ma ono charakter fakultatywny i jego uwzględnienie zależy od całokształtu okoliczności faktycznych w danej sprawie a jego wysokość zależy od negatywnych skutków po śmierci poszkodowanego. Trzeba również pamiętać, że nie chodzi tutaj wyłącznie o czysto materialny (pieniężny, finansowy) aspekt pogorszenia sytuacji życiowej – ale kierując się linią orzecznictwa są nimi również :
• brak pomocy w wychowaniu, opiece, codziennej dbałości o dzieci;
• brak wzajemnie świadczonej pomocy, opieki, wsparcia małżeńskiego;
• brak pomocy w prowadzeniu firmy rodzinnej, gospodarstwa;
• rezygnacja z dotychczasowej pracy, zajęcia (porzucenie studiów, rezygnacja z cenionej pracy wobec konieczności zajęcia się rodzeństwem);
• załamanie psychiczne, depresja po śmierci najbliższego skutkujące utratą chęci zarobkowania, wynikająca z osłabienia energii życiowej, przyspieszenie procesów chorobowych przekładające się na szeroko pojętą sytuację materialną rodziny.
Trzeba także mieć świadomość, że w ramach stosownego odszkodowania nie podlegają wynagrodzeniu pieniężnemu same (wyłączne) cierpienia moralne (negatywne przeżycia, rozpacz, smutek) będące następstwem śmierci poszkodowanego - analogicznie SN w uchwale z dnia 26 października 1970 r. (sygn. akt III PZP 22/70, publ. OSNCP 1971/7-8 poz. 120), chyba że na skutek doznania silnego wstrząsu po śmierci bliskiego następuje osłabienie aktywności życiowej, zmniejszenie zarobków, zwiększenie wydatków na leczenie lub konieczność pomocy ze strony innych osób - za wyrokiem SN z dnia 8 maja 1969r (sygn. akt II CR 114/69). W praktyce orzeczniczej wyjątkowo pojawiały się orzeczenia idące w innym kierunku a zarazem odwołujące się do art. 24 k.c. – naruszenie dóbr osobistych poprzez utratę więzi rodzinnej. Ustawodawca dostrzegając mankamenty regulacji poświęconej stosownemu odszkodowaniu ostatnio wprowadził do systemu możliwość dochodzenia przez najbliższych zmarłego poszkodowanego dodatkowego roszczenia - zadośćuczynienia za doznaną krzywdę przez najbliższych w następnie śmierci poszkodowanego. Jest to nowa instytucja uregulowana w art. 446 § 4, który stanowi, iż sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Nowelizacja ta wchodzi w życie po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw czyli wchodzi do prawnego obrotu z dniem 3 sierpnia 2008r. Powoduje to, że najbliżsi członkowie rodziny zmarłego poszkodowanego w wyniku zdarzeń zaistniałych od 3 sierpnia 2008r. będą mogli skutecznie domagać się świadczenia jakim jest zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę. Kluczowym wydaje się w tym miejscu odpowiedź na pytanie komu i na jakich zasadach będzie przysługiwało omawiane roszczenie. Odpowiadając na to pytanie należy wskazać, iż wchodzący w życie art. 446 § 4 kodeksu cywilnego posługuje się istniejącym w przepisach pojęciem „najbliższych członków rodziny zmarłego ” który występuje już na gruncie obecnie obowiązującej ustawy kodeks cywilny. Mianowicie obowiązujący art. 446 § 3 wskazuje, iż „Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej ”. W prawie polskim nie występuje legalna definicja rodziny czy też najbliższych członków rodziny, należałoby zatem odwołać się do ugruntowanej linii orzecznictwa. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 kwietnia 2005 roku ( sygn. akt IV CK 648/04 ) wskazał iż pojęcie najbliższy członek rodziny należy rozumieć szeroko i definiując pojęcie rodziny można użyć następujących kryteriów : pokrewieństwo, małżeństwo, przysposobienie, powinowactwo, rodzina zastępcza i pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd w dalszej części wskazuje, iż można zaaprobować definicję rodziny jako najmniejszej grupy społecznej, powiązanej poczuciem bliskości i wspólności, osobistej i gospodarczej, wynikającej nie tylko z pokrewieństwa. W tezie powyższego wyroku czytamy, iż pokrewieństwo nie stanowi wyłącznego kryterium zaliczenia najbliższych członków rodziny w rozumieniu art. 446 § 3 kodeksu cywilnego, a zatem najbliższym członkiem rodziny w zależności od sytuacji niekoniecznie musi być najbliższy krewny. Orzecznictwo wskazuje również, iż definiując pojęcie rodziny należy mieć na względzie faktyczny układ stosunków rodzinnych, a nie formalną kolejność pokrewieństwa ( wyrok SN z dnia 18 listopada 1961 roku, sygn. akt II CR 325/61 ). Konkretyzacja tego kto jest w danym wypadku najbliższym członkiem rodziny będzie należała do sądu orzekającego. Należy więc wskazać, iż w zależności od sytuacji faktycznej ( wzajemnych relacji i układu stosunków rodzinnych, wzajemnej bliskości i wspólności osobistej i gospodarczej, fakt wspólnego zamieszkiwania niewątpliwie również będzie w konkretnej sytuacji brany pod uwagę ) krąg uprawnionych do zadośćuczynienia może obejmować szerokie grono osób, m.in. : małżonka, dzieci wspólne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione, dzieci wychowywane w ramach rodziny zastępczej, wnuki, wstępnych, rodzeństwo i innych krewnych , powinowatych ( np. teść, teściowa, szwagier, szwagierka, bratowa ), jak również może obejmować konkubenta oraz jego krewnych ( wyrok SN z dnia 13 kwietnia 2005, sygn. IV CK 648/04 ). Ustawodawca poprzez sformułowanie, iż zadośćuczynienie przysługuje najbliższym członkom rodziny jednoznacznie wskazuje że zadośćuczynienie będzie przysługiwało każdemu osobno w skonkretyzowanej wysokości stosowanie do poniesionej przez każdego z członków rodziny krzywdy, a zatem przykładowo - osobna kwota pieniężna po śmierci matki zostanie przyznana mężowi i osobna dzieciom. Sąd ustalając kwotę zadośćuczynienia każdy przypadek będzie rozpatrywał indywidualnie z uwzględnieniem różnorakich czynników podobnie jak przy zadośćuczynieniu dla bezpośrednio poszkodowanego tj.: stopień cierpienia psychicznego, stopień krzywdy wynikający z utraty pomocy i opieki osoby bliskiej, uczucia osamotnienia, bezsilności wobec trudności życiowych, stopień zażyłości, bliskości i wspólności jakie zachodziły pomiędzy zmarłym a najbliższym członkiem rodziny, wpływ straty osoby bliskiej na samopoczucie i zdrowie uprawnionego. Na dzień dzisiejszy, w braku orzecznictwa wyjątkowo trudno jest prognozować jak będą kształtowały się omawiane świadczenia, nawet w przybliżonej wysokości..
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski oraz st. Specjalista w BRU Bartłomiej Chmielowiec
Komu służy stosowne odszkodowanie i jak jest realizowane ?
Stosowne odszkodowanie wypłacane jest w formie jednorazowej kwoty osobom najbliższym zmarłego poszkodowanego, po śmierci którego nastąpiło po ich stronie znaczne pogorszenie sytuacji życiowej. Stosowne odszkodowanie jest roszczeniem samodzielnym, co oznacza, że jeżeli jest kilka osób uprawnionych do odszkodowania (np. małżonek i dwójka dzieci) każda z nich ma własne indywidualne roszczenie z tego tytułu, czyli jego wypłata realizowana jest na rzecz każdego z uprawnionych oddzielnie. Tym samym stosowne odszkodowanie nie jest świadczeniem łącznym wypłacanym wszystkim uprawnionym w ramach jednej kwoty. Służy ono przede wszystkim dzieciom i współmałżonkowi poszkodowanego, ale w kręgu najbliższych członków rodziny znajdują się również rodzice, dziadkowie oraz rodzeństwo poszkodowanego z tym, że aby byli oni do niego uprawnieni, na skutek śmierci poszkodowanego musi po ich stronie nastąpić znaczne pogorszenie sytuacji życiowej. W przeszłości problemem w praktyce obrotu stanowiło uprawnienie do stosownego odszkodowania, po stronie konkubentów i dzieci ze związków konkubenckich. Występujące spory w tym zakresie rozstrzygnął Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 13 kwietnia 2005r. (sygn. akt IV CK 648/04) przyjmując, że partnerzy związków konkubenckich de facto tworzą rodzinę a tym samym za najbliższych członków rodziny, którym należy się odszkodowanie za pogorszenie sytuacji życiowej mogą zostać uznani konkubina i jej dzieci. Ten aprobowany kierunek wyznacza linia orzecznictwa gdzie przyjmuje się, że uprawnionych do stosownego odszkodowania należy wskazać po zbadaniu wszelkich okoliczności danego przypadku a nie ma uniwersalnego przepisu, który by określał, jaki krąg osób zalicza się do rodziny. Definiując pojęcie rodziny trzeba używać takich kryteriów jak pokrewieństwo, małżeństwo, przysposobienie, powinowactwo, rodzina zastępcza i pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym. Tym samym można przyjąć definicję rodziny jako najmniejszej grupy (komórki) społecznej, powiązanej poczuciem bliskości i wspólności, osobistej i gospodarczej, wynikającej nie tylko z pokrewieństwa. Prócz w/w w takim kierunku zmierza również orzeczenie z dnia 10 grudnia 1969 r. (sygn. akt III PRN 77/69, publ. OSNCP 1970/9/160) gdzie za najbliższego członka rodziny uznano macochę bowiem uzasadniały to pozytywnie oceniane w świetle zasad współżycia społecznego stosunki łączące macochę i pasierba.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy osobom bliskim poszkodowanego przysługuje jakiekolwiek świadczenie w przypadku jego śmierci ?
Generalnie przysługuje im takie świadczenie na podstawie art. 446 § 3 k.c. ale z pewnymi ograniczeniami wynikającymi z treści przepisu. Zgodnie z jego brzmieniem sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Konieczną przesłanką do przyznania stosownego odszkodowania jest - znaczne pogorszenie sytuacji życiowej osób bliskich. Chodzi tutaj zarówno o pogorszenie sytuacji materialnej (tzn. po śmierci poszkodowanego następuje znaczny ubytek w sferze majątkowej najbliższych) ale również inne równie istotne niewymierne (pozamaterialne) czynniki jak np. brak troski i opieki matki, brak pomocy w wychowaniu dzieci, osamotnienie i trudności życiowe dziecka, brak pomocy w prowadzeniu gospodarstwa, osłabienie energii życiowej i przyśpieszenie choroby lub niedołężności rodziców, czy w niektórych przypadkach załamanie wywołane silnym wstrząsem psychicznym skutkujące osłabieniem aktywności życiowej, zmniejszeniem lub utratą możliwości zarobkowania. W ramach tego świadczenia nie podlegają natomiast wynagrodzeniu pieniężnemu same cierpienia moralne będące następstwem śmierci poszkodowanego. Zaspokojeniu roszczeń z tytułu cierpień po śmierci najbliższego członka rodziny służy instytucja w prawie odszkodowawczym tzn. zadośćuczynienie za doznaną krzywdę dla najbliższych członków rodziny zmarłego poszkodowanego. Jest to nowa instytucja uregulowana w art. 446 § 4, który stanowi, iż sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Nowelizacja ta weszła w życie po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw czyli wchodzi do prawnego obrotu z dniem 3 sierpnia 2008r. Powoduje to, że najbliżsi członkowie rodziny zmarłego poszkodowanego w wyniku zdarzeń zaistniałych od 3 sierpnia 2008r. będą mogli skutecznie domagać się świadczenia jakim jest zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę. Kluczowym wydaje się w tym miejscu odpowiedź na pytanie komu i na jakich zasadach będzie przysługiwało omawiane roszczenie. Odpowiadając na to pytanie należy wskazać, iż wchodzący w życie art. 446 § 4 kodeksu cywilnego posługuje się istniejącym w przepisach pojęciem „najbliższych członków rodziny zmarłego ” który występuje już na gruncie obecnie obowiązującej ustawy kodeks cywilny. Mianowicie obowiązujący art. 446 § 3 wskazuje, iż „Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej ”. W prawie polskim nie występuje legalna definicja rodziny czy też najbliższych członków rodziny, należałoby zatem odwołać się do ugruntowanej linii orzecznictwa. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 kwietnia 2005 roku ( sygn. akt IV CK 648/04 ) wskazał iż pojęcie najbliższy członek rodziny należy rozumieć szeroko i definiując pojęcie rodziny można użyć następujących kryteriów : pokrewieństwo, małżeństwo, przysposobienie, powinowactwo, rodzina zastępcza i pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd w dalszej części wskazuje, iż można zaaprobować definicję rodziny jako najmniejszej grupy społecznej, powiązanej poczuciem bliskości i wspólności, osobistej i gospodarczej, wynikającej nie tylko z pokrewieństwa. W tezie powyższego wyroku czytamy, iż pokrewieństwo nie stanowi wyłącznego kryterium zaliczenia najbliższych członków rodziny w rozumieniu art. 446 § 3 kodeksu cywilnego, a zatem najbliższym członkiem rodziny w zależności od sytuacji niekoniecznie musi być najbliższy krewny. Orzecznictwo wskazuje również, iż definiując pojęcie rodziny należy mieć na względzie faktyczny układ stosunków rodzinnych, a nie formalną kolejność pokrewieństwa ( wyrok SN z dnia 18 listopada 1961 roku, sygn. akt II CR 325/61 ). Konkretyzacja tego kto jest w danym wypadku najbliższym członkiem rodziny będzie należała do sądu orzekającego. Należy więc wskazać, iż w zależności od sytuacji faktycznej ( wzajemnych relacji i układu stosunków rodzinnych, wzajemnej bliskości i wspólności osobistej i gospodarczej, fakt wspólnego zamieszkiwania niewątpliwie również będzie w konkretnej sytuacji brany pod uwagę ) krąg uprawnionych do zadośćuczynienia może obejmować szerokie grono osób, m.in. : małżonka, dzieci wspólne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione, dzieci wychowywane w ramach rodziny zastępczej, wnuki, wstępnych, rodzeństwo i innych krewnych , powinowatych ( np. teść, teściowa, szwagier, szwagierka, bratowa ), jak również może obejmować konkubenta oraz jego krewnych ( wyrok SN z dnia 13 kwietnia 2005, sygn. IV CK 648/04 ). Ustawodawca poprzez sformułowanie, iż zadośćuczynienie przysługuje najbliższym członkom rodziny jednoznacznie wskazuje że zadośćuczynienie będzie przysługiwało każdemu osobno w skonkretyzowanej wysokości stosowanie do poniesionej przez każdego z członków rodziny krzywdy, a zatem przykładowo - osobna kwota pieniężna po śmierci matki zostanie przyznana mężowi i osobna dzieciom. Sąd ustalając kwotę zadośćuczynienia każdy przypadek będzie rozpatrywał indywidualnie z uwzględnieniem różnorakich czynników podobnie jak przy zadośćuczynieniu dla bezpośrednio poszkodowanego tj.: stopień cierpienia psychicznego, stopień krzywdy wynikający z utraty pomocy i opieki osoby bliskiej, uczucia osamotnienia, bezsilności wobec trudności życiowych, stopień zażyłości, bliskości i wspólności jakie zachodziły pomiędzy zmarłym a najbliższym członkiem rodziny, wpływ straty osoby bliskiej na samopoczucie i zdrowie uprawnionego. Na dzień dzisiejszy, w braku orzecznictwa wyjątkowo trudno jest prognozować jak będą kształtowały się omawiane świadczenia, nawet w przybliżonej wysokości.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Jak kształtuje się obecnie orzecznictwo sądowe w zakresie wysokości stosownego odszkodowania na rzecz najbliższych zmarłego poszkodowanego, jakie są to kwoty ?
Przyglądając się praktyce sądowej w odniesieniu do wysokości stosownego odszkodowania poniżej prezentujemy kilka przykładów wybranych orzeczeń w różnorodnych konfiguracjach rodzinnych. Pierwszy przykład to standardowa rodzina tzn. małżeństwo przed zdarzeniem posiadające dwóch dorosłych synów. Po śmierć jednego syna przy 50% przyczynieniu (a tym samym redukcji świadczenia o połowę) Sąd Rejonowy we Wrocławiu w wyroku z dnia 13 kwietnia 2005r. (sygn. akt IC 599/04) przyznał po 30 000 zł dla matki i ojca. Uzasadniając swoje orzeczenie Sąd wskazał na cierpienia psychiczne skutkujące osłabieniem aktywność życiową rodziców po stracie syna, a także utratę możliwości polepszenia warunków życia w przyszłości i konieczności ograniczenia swoich planów życiowych. W podobnym stanie faktycznym w orzeczeniu z dnia 15 października 2002 (sygn. akt II CKN 985/00) sąd przyznał 25 000 zł dla matki 15 000 zł dla ojca. Kolejnym przykładem jest orzeczenie, w którym po śmierci ojca głównego żywiciela rodziny Sąd Okręgowy w Płocku w orzeczeniu z dnia 14 października 2002r. (sygn. akt IC 953/01) przyznał po 60 000 zł dla dwójki małoletnich dzieci 65 000 zł dla małżonki zmarłego; W innym orzeczeniu w następstwie utraty jednego z rodziców dziecko cierpiące na chorobę przewlekłą Sąd Okręgowy w Lublinie w orzeczeniu z dnia 21 lutego 2002r. (sygn. akt I C 404/01) przyznał dziecku 50 000 zł. W kolejnym przykładzie, po długotrwałym procesie sądowym po śmierci obojga rodziców w wypadku drogowym w wielodzietnej rodzinie, gdzie przy życiu pozostało dziewięcioro sierot, SN w orzeczeniu z dnia 16 lipca 2004 r. (sygn. akt CK 83/04) przyznał małoletnim dzieciom i dorosłej ale uczącej się córce po 30 000 zł., dorosłym pracującym dzieciom po 10 000 zł a dorosłej córce, która podjęła się wychowania małoletniego rodzeństwa 80 000 zł;
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy roszczenie o stosowne odszkodowanie przechodzi na spadkobierców poszkodowanego?
Tak, roszczenie w zakresie stosownego odszkodowania przechodzi na spadkobierców uprawnionego do tego świadczenia, niezależnie od tego, czy powództwo zostało wytoczone za jego życia (przyp. autora - inaczej jest w przypadku zadośćuczynienia). Spadkobiercy będą uprawnieni do stosownego odszkodowania w sytuacji gdyby przysługiwało ono uprawnionemu i tylko w takim zakresie jaki odpowiada szkodzie powstałej do dnia jego śmierci.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Zwrotu jakich kosztów związanych z wypadkiem może domagać się poszkodowany ?
Katalog kosztów, których zwrotu może domagać się poszkodowany w wypadku jest bardzo obszerny, bowiem są to wszelkiego rodzaju koszty pozostające w związku z wypadkiem - na co wskazuje dyspozycja przepisu art. 444 § 1 k.c. mówiąca o "wszelkich kosztach wynikłych w związku z uszkodzeniem ciała lub wywołaniem rozstroju zdrowia". Bazując na doświadczeniach praktycznych będą to kolejno :
koszty związane z leczeniem i rehabilitacją poszkodowanego w szczególności :
• leków, preparatów, maści etc., których stosowanie ma na celu przywrócenie sprawności poszkodowanego oraz zmniejszenia po jego stronie dolegliwości powypadkowych;
• oprotezowania i zakupu sprzętu ortopedycznego i rehabilitacyjnego np. okularów, aparatów słuchowych, wózków inwalidzkich, protez, kul, usztywniaczy, gorsetów, materacy anty odleżynowych, specjalnych łóżek dla niepełnosprawnych, etc.;
• wizyt w placówkach służby zdrowia, konsultacji u wybitnych specjalistów;
• koszty zabiegów rehabilitacyjnych mających na celu przywrócenie sprawności i zmniejszenie dolegliwości powypadkowych.
koszty związane z odżywianiem poszkodowanego:
• związane z dodatkowym dożywianiem w okresie leczenia i rehabilitacji mające na celu przyśpieszenie lub polepszenie procesu przywrócenia organizmu poszkodowanego do zdrowia.
koszty opieki nad poszkodowanym:
• koniecznej opieki nad poszkodowanym przez osoby trzecie w okresie leczenia i rehabilitacji, wykonywania określonych prac np. mycia głowy, zrobienia zakupów, przygotowania posiłku etc.;
• opieki medycznej - lekarskiej i pielęgniarskiej.
koszty transportu poszkodowanego i jego bliskich:
• transportu poszkodowanego tj. dojazdów na wizyty lekarskie, konsultacje i zbiegi rehabilitacyjne, przewóz do szpitala, do domu w inne uzasadnione potrzebami poszkodowanego miejsca;
• koniecznego transportu najbliższych poszkodowanego w celu odwiedzin chorego w szpitalu.
koszty adaptacji mieszkania stosownie do potrzeb poszkodowanego:
• koszty przystosowania pomieszczeń do indywidualnych powypadkowych potrzeb poszkodowanego tj. przerobienie łazienki, ubikacji - wyposażenie ich w urządzenia pomocowe, czasami także zmiana mieszkania np. na znajdujące się na parterze, koszty wykonania podjazdów, pochylni dla niepełnosprawnych, wszystkich innych urządzeń znoszących bariery architektoniczne;
koszty przygotowania do wykonywania nowego zawodu:
• opłat związanych z podjęciem nauki mającej na celu zmianę wykształcenia, kursami, szkoleniami, zakupem podręczników i innych pomocy naukowych niezbędnych do zdobycia nowego zawodu.
a także, o czym warto pamiętać, zwrot utraconych zarobków w następstwie wypadku (por. pytania i odpowiedzi z tego zakresu poniżej).
Ponadto, co jest również istotne przy omawianiu zwrotu kosztów związanych z wypadkiem, zgodnie z art. 446 § 1 k.c. jeżeli poszkodowany po wypadku zmarł zwrotu kosztów leczenia i pogrzebu może domagać się osoba, która je poniosła. Tematyka zakresu zwrotu kosztów pogrzebu została omówiona szerzej w kolejnych odpowiedziach (por. pytania i odpowiedzi poniżej).
Przy staraniu się o zwrot kosztów wyjątkowo istotne są kwestie dowodowe, co oznacza, że osoba starająca się o zwrot w/w kosztów powinna należycie udokumentować, że faktycznie takie koszty poniosła. Dowodząc poniesienia kosztów dopuszczalny jest cały katalog środków dowodowych jak przykładowo faktury, paragony, rachunki dokumentujące poniesione koszty, umowy potwierdzające wykonanie usług pomocowych, opiekuńczych na rzecz poszkodowanego, a czasami także oświadczenia w przedmiocie pokrycia kosztów, których nie można wskazać za pomocą dokumentów (np. oświadczenie sąsiada o przewiezieniu poszkodowanego do szpitala, lub oświadczenie sąsiadki o świadczonych przez nią usługach pomocowych). Z tych względów sugerujemy możliwie najpełniejsze dokumentowanie poniesionych wydatków związanych z wypadkiem, aby ułatwić sprawne dochodzenie ich zwrotu. W braku przedstawienia dowodów na pokrycie kosztów zakłady ubezpieczeń roszczenia o ich zwrot będą kwestionowały, a tym samym istnieje poważne zagrożenie, że nawet na drodze postępowania sądowego będzie trudne ich uzyskanie.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy mogę wnosić o zwrot kosztów leczenia i rehabilitacji, które poniosłem w prywatnych placówkach opieki medycznej, a które teoretycznie przy długim oczekiwaniu w kolejce mogłem wykonywać za darmo w placówkach służby zdrowia finansowanych z publicznej kasy ?
Rzeczywiście szczególnie na tle zwrotu kosztów rehabilitacji pojawia się praktyczny problem korzystania przez poszkodowanych z odpłatnych w całości lub części usług świadczonych poza publicznym systemem ochrony zdrowia. Odpowiedź na to pytanie sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii - czy wobec faktu, że poszkodowanemu służy bezpłatne leczenie, rehabilitacja zasadnym jest zwrot kosztów poniesionych w płatnych (prywatnych, nie finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia - NFZ) placówkach służby zdrowia ? Zasadność zwrotu kosztów w tego typu przypadkach należy oceniać w zależności od konkretnego przypadku. W naszej ocenie uprawnienie takie przysługuje jeżeli tylko poszkodowany udowodni konieczność stosowania takich metod, które nie są finansowane z publicznych środków lub dostęp do nich jest znacznie utrudniony (np. z uwagi na wyczerpanie limitów, wyjątkowo długi okres oczekiwania na rehabilitację czy brak finansowanie niektórych procedur rehabilitacyjnych). Jak wspomnieliśmy zjawisko to szczególnego znaczenia nabiera w odniesieniu do usług rehabilitacyjnych, których większa część realizowana jest poza publiczną służbą zdrowia bowiem okres oczekiwania na ich realizację jest wyjątkowo długi, a tym samym nie daje pożądanych efektów w poprawie sprawności funkcji organizmu po wypadku. Jednakże trzeba pamiętać, że chodzi tutaj także o pokrycie kosztów wizyt i leczenia w prywatnych gabinetach i placówkach medycznych z uwagi na konieczność zapewnienia poszkodowanemu szybkiego i nieograniczonego limitami NFZ-tu dostępu do usług z uwagi na rozmiar, zakres i skomplikowanych charakter obrażeń. Potwierdza to również w swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy wskazując, iż zwrot takich kosztów jest zasadny w przypadku szukania pomocy i porad u wybitnych specjalistów oraz w znanym zakładzie leczniczym w przypadku zagrożenia poważnym schorzeniem np. utrata słuchu, wzroku etc. (analogicznie orzeczenie SN z dnia 26 czerwca 1969r. sygn. akt II PR 217/69).
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy mogę wnosić o zwrot kosztów zakupu i sprowadzenia leków zagranicznych ?
W naszej ocenie zwrot kosztów związanych z ich zakupem i sprowadzeniem medykamentów z innych krajów również przysługuje, co oczywiście musi znajdować odzwierciedlenie w konkretnym, indywidualnym przypadku – tzn. powinno uwzględniać konieczne potrzeby związane z leczeniem i rehabilitacją poszkodowanego. Jednakże trzeba zwrócić uwagę, że jest to w dzisiejszej rzeczywistości marginalny problem, gdyż niemal wszystkie medykamenty są dostępne w placówkach aptecznych na terytorium Polski.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy, jak i kiedy mogę żądać zwrotu kosztów które poniosłem w związku z powypadkowym leczeniem i rehabilitacją ?
Roszczenie o zwrot kosztów związanych z powypadkowym leczeniem i rehabilitacją jest jednym z najczęstszych i podstawowych roszczeń przy szkodach osobowych. Zakład ubezpieczeń sprawcy ma obowiązek ich pokrycia na podstawie art. 444 § 1 k.c. Ponadto na podstawie tego przepisu o środki na leczenie i rehabilitację można się starać przed ich faktycznym pokryciem. W tym celu należy wystąpić do zakładu ubezpieczeń o zaliczkę - najlepiej na podstawie zaleceń lekarskich odnośnie sposobu leczenia, rehabilitacji, zaleconej diety etc. Oczywiście można ich żądać także po zakończeniu leczenia czy zakończeniu pewnych jego etapów, z tym że należy w obu w/w przypadkach je wykazać. Wobec tego wskazanym jest zbieranie wszelkich faktur, rachunków, paragonów związanych z poniesionymi kosztami dla celów dowodowych - wnosząc o ich zwrot należy zgodnie z art. 6 k.c. udowodnić ich poniesienie - najlepiej i najwygodniej żeby uniknąć sporów w tym zakresie na podstawie dokumentów potwierdzających ich zakup.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Jaka jest podstawa prawna żądania zwrotu kosztów związanych z wypadkiem ?
Podstawę prawną obowiązku zwrotu kosztów związanych z wypadkiem stanowi art. 444. § 1 k.c., który stanowi, że w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu (porównaj inne pytania i odpowiedzi).
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy poszkodowanemu należy się zwrot kosztów związanych z dodatkowym odżywianiem w okresie leczenia i rehabilitacji ?
Tak tego typu zwrot przysługuje. Zwrot tego typu kosztów jest szczególnie uzasadniony w sytuacji gdy konieczna jest szybsza regeneracja osłabionego po wypadku organizmu poszkodowanego. Chodzi tutaj o zwrot kosztów zakupu dla chorego bardziej wyszukanych potraw, większych ilości owoców, produktów, które wpływają na szybsze dochodzenie organizmu do sprawności itp. W tym kierunku wypowiada się również linia orzecznictwa gdzie przykładowo Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 czerwca 1975r. (sygn.akt V PRN 2/75) stwierdził, iż zwrot kosztów dodatkowego odżywiania poszkodowanego przysługuje pomimo tego, że chory nie wymagał specjalnej diety ale pod warunkiem, że nie było wyraźnego zalecenia lekarskiego nakazującego ograniczenie diety (analogiczne kierunkowe wytyczne w tym zakresie można odnaleźć w orzeczeniu SN z dnia 19 czerwca 1975r. sygn. akt V PRN 2/75 oraz wyroku SN z dnia 5 lutego 1974r. sygn. akt I CR 864/73). Przyglądając się tym regułom wydaje się, że zwrot takich kosztów będzie również zasadny w okresie kuracji wraz z rekomendowaną przez lekarza specjalną dietą np. wysokobiałkową, wysokowitaminową etc. (analogiczne stanowisko wynika z orzeczenia SN z dnia 19 lipca 1968 sygn.akt I PR 228/68). Na koniec przypominamy, iż dla celów dowodowych, trzeba pamiętać o konieczności dokumentowania poniesionych wydatków na artykuły spożywcze kupowane z przeznaczeniem na dodatkowe odżywianie poszkodowanego - poprzez zbieranie rachunków i paragonów ze sklepów.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy poszkodowanemu przysługuje zwrot kosztów związanych ze sprawowaniem nad nim opieki i wykonywania na jego rzecz pewnych czynności, których nie jest w stanie samodzielnie wykonywać np. zrobienie zakupów ?
Tak, poszkodowanemu przysługuje zwrot wszelkiego rodzaju kosztów pozostających w związku z wypadkiem a następnie jego niezdolnością do podejmowania czynności w czasie procesu leczenia i rehabilitacji - na co wskazuje dyspozycja przepisu mówiąca "wszelkich kosztów wynikłych w związku z uszkodzeniem ciała lub wywołaniem rozstroju zdrowia". Będą to, więc także koszty opieki medycznej - lekarskiej i pielęgniarskiej, koszty koniecznej opieki nad poszkodowanym przez osoby trzecie (np. pomoc domową) w okresie leczenia i rehabilitacji, wykonywania określonych prac np. mycia głowy, przygotowania posiłku czy też wspominane w pytaniu przykładowe zrobienie zakupów żywnościowych. Oczywiście każdy przypadek musi być oceniany indywidualnie i może się pojawić konieczność sprawowania jeszcze innej specyficznej opieki np. nad małoletnimi dziećmi poszkodowanej matki. Tytułem innego przykładu bazującego na orzeczeniu SN z dnia 4 października 1973r. (sygn.akt II CR 365/73) można wskazać, że zwrot tego typu kosztów będzie również przysługiwał w przypadku, gdy żona pracująca zarobkowo - w celu pielęgnacji męża, który doznał uszkodzenia ciała na skutek czynu niedozwolonego - porzuciła pracę i poniosła straty, poszkodowanemu przysługuje prawo żądania odszkodowania. Jeżeli opieka taka mogłaby być wykonana przez osobę trzecią (np. osobę trudniącą się pomocą domową), wysokość odszkodowania nie może przekraczać wynagrodzenia osoby mającej odpowiednie kwalifikacje do sprawowania opieki. W tym miejscu trzeba także wskazać na konieczność odpowiedniego dokumentowania poniesionych wydatków (faktury, paragony, umowy) celem uniknięcia przyszłych nieporozumień przy realizowaniu tego typu zwrotów.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy poszkodowanemu przysługuje zwrot kosztów związanych z jego transportem do szpitala na badania kontrolne, na rehabilitację? I jak to wygląda wobec najbliższych członków rodziny, którzy odwiedzają poszkodowanego znajdującego się w szpitalu ?
Oczywiście zwrot kosztów transportu poszkodowanego tj. dojazdów na wizyty lekarskie, konsultacje i zbiegi rehabilitacyjne, przewóz do szpitala, do domu lub w inne uzasadnione potrzebami poszkodowanego miejsca jest w pełni zasadny. Odnośnie kosztów transportu najbliższych poszkodowanego w celu odwiedzin chorego w szpitalu, innym miejscu gdzie prowadzone jest leczenie i rehabilitacja obowiązek zwrotu kosztów wygląda w ten sam sposób. Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż występując o zwrot tego typu kosztów należy je odpowiednio udokumentować - w tym celu należy zbierać dowody, które będą świadczyły o tym, że koszty takie występowały - praktycznie mówiąc należy zbierać wszystkie bilety, rachunki za paliwo, rachunki za taksówki, a także oświadczenia osób, które świadczyły pomoc w transportowaniu poszkodowanego lub jego bliskich.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Po wypadku utraciłem możliwość wykonywania dotychczasowego zawodu czy mogę żądać od zakładu ubezpieczeń, w którym sprawca miał ubezpieczoną odpowiedzialność cywilną pokrycia kosztów związanych z przygotowaniem do wykonywania nowego zawodu, rozpoczęcia działalności gospodarczej, która uwzględnia moją niepełnosprawność ?
W sytuacji, gdy na skutek wypadku poszkodowany stał się inwalidą trwale niezdolnym do wykonywania wyuczonego zawodu w takiej postaci jak przed wypadkiem, może zwrócić się z roszczeniem do zakładu ubezpieczeń sprawcy wypadku o wyłożenie z góry kwoty potrzebnej na przygotowanie do innego zawodu lub rozpoczęcia działalności uwzględniającej stopień jego niepełnosprawności. Trzeba pamiętać, że to roszczenie przysługuje jedynie poszkodowanemu (jest osobiste). Koszty te będą dotyczyły przede wszystkim pokrycia opłat związanych z podjęciem nauki mającej na celu zmianę wykształcenia, kursami, szkoleniami, zakupem podręczników i innych pomocy naukowych niezbędnych do zdobycia nowego zawodu. Środki finansowe na przystosowanie do wykonywania innego zawodu, profesji mogą być wypłacane jednorazowo (np. opłacenie określonego kursu), bądź w interesie dłużnika i wierzyciela mogą być przyznane w formie pewnych świadczeń periodycznych (tzn. okresowych - wypłacanych, co pewien czas np. opłacanie kolejnych semestrów nauki). Trzeba także podkreślić, że chodzi tutaj wyłącznie o przygotowanie do takiej profesji, którą poszkodowany będzie mógł faktycznie po ukończeniu nauki czy kursu wykonywać. Bowiem jeżeli już po wypadku poszkodowany, podejmuje i kończy naukę zawodu, którego ze względu na wywołane wypadkiem inwalidztwo wykonywać nie będzie mógł pokrycie kosztów związanych z przygotowaniem do takiego zawodu nie będzie w żaden sposób uzasadnione – analogicznie wypowiedział się SN w orzeczeniu z dnia 28 października 1970r. (sygn.akt II CR 634/69).
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Jaka jest podstawa prawna dochodzenia kosztów związanych z przygotowaniem do nowego zawodu ?
Podstawę prawną dochodzenia kosztów związanych z przygotowaniem do nowego zawodu precyzuje art. 444 § 1 kodeksu cywilnego, który stanowi, że w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu. Trzeba zwrócić uwagę, iż to roszczenie przysługuje jedynie poszkodowanemu.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy mogę dochodzić zwrotu kosztów związanych z koniecznością przebudowy łazienki, toalety przystosowania samochodu do potrzeb inwalidzkich jeżeli ze względu na uszkodzenia ciała nie jestem w stanie korzystać ze standardowych urządzeń ?
Tak poszkodowanemu w wypadku jeżeli upośledzenie funkcji organizmu to uzasadnia służy zwrot kosztów adaptacji mieszkania i znajdujących się w nim pomieszczeń stosownie do jego indywidualnych powypadkowych potrzeb. W praktyce są to zwykle koszty przerobienia łazienki, ubikacji - wyposażenia ich w urządzenia pomocowe (podpory, balustrady, specjalne urządzenia sanitarne, wymiana wanny na inną lub jej wymiana na urządzenie natryskowe - kabina prysznicowa). W niektórych przypadkach, gdzie stopień kalectwa powypadkowego to uzasadnia może to być również koszty zamiany mieszkania np. z wysokiego piętra w budynku bez windy na znajdujące się na parterze, czy też koszty wykonania specjalnych podjazdów, pochylni dla niepełnosprawnych i wszystkich innych urządzeń znoszących bariery architektoniczne. Podobne uwagi dotyczą również kosztów dostosowania pojazdu poszkodowanego do jego indywidualnych potrzeb - zwykle w praktyce wyposażenie go w urządzenia umożliwiające korzystanie z niego przez poszkodowanego (przerobienie pojazdu na samochód inwalidzki). Należy jednak pamiętać aby gromadzić dokumenty (faktury, paragony, umowy) zarówno na wykonane usługi jak i zakupione urządzenia - co w zdecydowany sposób ułatwi dochodzenie w/w roszczeń.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Czy w następstwie wypadku, w którym stałem się inwalidą mogę wnosić o zwrot kosztów zakupu pojazdu ?
Problem wymaga nieco szerszego omówienia i oceny zasadności zakupu pojazdu w zależności od występowania w konkretnym przypadku dodatkowych przesłanek. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 14 maja 1997r. (sygn. akt II UKN 113/97) stwierdził, że po stronie sprawcy (jego ubezpieczyciela) istnieje obowiązek pokrycia kosztów nabycia samochodu inwalidzkiego niezbędnego dla dalszego prawidłowego leczenia i prowadzenia działalności gospodarczej pracownika poszkodowanego wskutek wypadku przy pracy. W innym nieco starszym orzeczeniu z dnia 16 stycznia 1981r. (I CR 455/80) Sąd Najwyższy stwierdził, iż zakład ubezpieczeń nie ma obowiązku zwrotu kosztów związanych z nabyciem pojazdu inwalidzkiego, jeżeli nie jest on konieczny do kompensowania kalectwa osoby poszkodowanej, a w szczególności kontynuowania pracy zarobkowej wykonywanej przed wypadkiem. Wskazywane orzeczenia określają więc przesłanki, przy zaistnieniu których zwrot kosztów nabycia pojazdu inwalidzkiego jest zasadny. Po pierwsze jest to element niezbędności pojazdu w dalszym leczeniu, rehabilitacji czy kompensowaniu kalectwa, a po wtóre konieczną przesłanką jest związek pomiędzy zakupem pojazdu z możliwością kontynuowania pracy zarobkowej, czy też prowadzenia działalności gospodarczej. Odpowiadając na to pytanie warto też wspomnieć, że w świetle orzecznictwa nie przysługuje zwrot kosztów związanych z nabyciem samochodu dla osoby opiekującej się poszkodowanym w celu jego przewożenia (por. wyrok SN z dnia 27 listopada 1981r. sygn.akt. IV CR 322/81). Odmienną kwestią jest natomiast zwrot kosztów związanych z przystosowaniem pojazdu dla poszkodowanego, który w następstwie wypadku stał się inwalidą - porównaj poprzednie pytanie i odpowiedź.
Odpowiedź na pytanie przygotował r.pr w BRU Aleksander Daszewski
Informacje prasowe z rynku
20.11.2008 - Ubezpieczenia majątkowe
Skarżą ubezpieczycieli
czytaj więcej
20.11.2008 - Ubezpieczenia na życie
Zakończona fuzja Benefii Życie i Royal Polska
czytaj więcej
20.11.2008 - Zabezpieczenie emerytalne
Transferów w OFE coraz więcej
czytaj więcej
