Rzecznik Ubezpieczonych
> Vademecum ubezpieczonego > Często zadawane pytania > Zabezpieczenie emerytalne - Otwarte Fundusze Emerytalne, cz.2
Zabezpieczenie emerytalne - Otwarte Fundusze Emerytalne, cz.2
Rozwodzę się z żoną. Oboje jesteśmy członkami otwartych funduszy emerytalnych. Jak powinny zostać podzielone środki zgromadzone w OFE, jeżeli cały nasz majątek jest objęty wspólnością ustawową?
W przypadku rozwodu lub unieważnienia małżeństwa środki zgromadzone na rachunku żony przypadające Panu w wyniku podziału majątku wspólnego powinny zostać przekazane w ramach wypłaty transferowej na pański rachunek w otwartym funduszu. Podobna operacja powinna dotyczyć środków zgromadzonych na Pana rachunku.
Wypłata transferowe pomiędzy funduszami małżonków powinny zostać przekazane w ostatnim dniu roboczym lutego, maja, sierpnia lub listopada po przedstawieniu funduszowi dowodu, że środki zgromadzone na rachunku byłej żony przypadły Panu jako byłemu współmałżonkowi (art. 126 i 127 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, Dz.U. nr 139, poz. 934, ze zm.). Aby otrzymać część środków z rachunku byłej żony musi Pan wystąpić do tego towarzystwa o dokonanie wypłaty transferowej, przedstawiając oczywiście dowody potwierdzające prawo do tych środków.
Odpowiedź na pytanie przygotowała ekspert w BRU Joanna Owczarek
Dwa miesiące temu zmarł mój mąż będący członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Kto otrzyma środki zgromadzone na jego rachunku w OFE? Czy mogę żądać ich jednorazowej wypłaty na moje konto w banku?
Zgodnie z art. 131 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r., nr 159, poz. 1667 ze zm.), jeżeli w chwili śmierci członek otwartego funduszu pozostawał w związku małżeńskim, fundusz dokonuje wypłaty transferowej połowy środków zgromadzonych na rachunku zmarłego małżonka na rachunek w funduszu pozostającego przy życiu małżonka, w zakresie, w jakim środki te stanowiły przedmiot małżeńskiej wspólności majątkowej. Wypłata transferowa jest dokonywana po przedstawieniu przez małżonka zmarłego:
• odpisu aktu zgonu,
• odpisu aktu małżeństwa oraz
• pisemnego oświadczenia stwierdzającego, że do chwili śmierci członka funduszu nie zaszły żadne zmiany w stosunkach majątkowych, a jeżeli zmiany te miały miejsce - także dowodu tych zmian.
Fundusz dokonuje wypłaty transferowej w ostatnim dniu roboczym lutego, maja, sierpnia lub listopada po przedstawieniu funduszowi wymaganych dokumentów.
Pozostała część środków (50%) powinna zostać wypłacona osobom wskazanym przez Pani zmarłego męża po przedstawieniu dokumentu stwierdzającego tożsamość osoby uprawnionej. Jeżeli mąż wskazał Panią jako osobę uprawnioną do otrzymania środków z OFE, wypłata tych środków może być przekazana na Pani żądanie na rachunek w otwartym funduszu (art. 132 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych).
W takiej sytuacji może Pani wypłacić 50% środków w gotówce lub zadecydować o przekazaniu ich na rachunek w OFE. Pozostałe 50% środków, zgodnie z ustawą, powinno zostać przekazane na Pani rachunek w OFE.
Jeśli mąż nie wskazał Pani jako osoby uprawnionej do otrzymania środków po Jego śmierci (wskazał np. dzieci), otrzyma Pani jedynie 50% zgromadzonych środków i zostaną one obowiązkowo przekazane na Pani rachunek w OFE.
Pragnę zwrócić uwagę, że jeżeli przed śmiercią męża nie posiadała Pani rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, fundusz ma obowiązek otworzyć rachunek na Pani nazwisko.
Prawo do jednorazowej wypłaty wszystkich środków zgromadzonych na rachunku, przysługiwałoby Pani w razie (art. 129a ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych):
1. złożenia wniosku wraz z decyzją przyznającą emeryturę, zaopatrzenie emerytalne, emeryturę dla rolników lub uposażenie w stanie spoczynku;
2. nienabycia prawa do emerytury, o ile ukończyła Pani 60 lat;
3. jeśli jest Pani osobą urodzoną przed 1969 r. - w razie złożenia wniosku, jeżeli zgromadzone na rachunku środki w kwocie ustalonej w dniu złożenia wniosku nie są wyższe od kwoty stanowiącej:
a) 50% przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale, jeżeli otwarcie rachunku nastąpiło przed dniem 1 stycznia 2002 r.,
b) 150% przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale, jeżeli otwarcie rachunku nastąpiło po dniu 1 stycznia 2002 r.
Jeżeli nie spełnia Pani powyższych warunków, będzie Pani mogła wypłacić środki przekazane na otworzony dla Pani rachunek w otwartym funduszu emerytalnym najwcześniej po ukończeniu 60 lat.
Jeżeli przed śmiercią męża była Pani członkiem otwartego funduszu emerytalnego, wartość środków przekazanych z rachunku męża spowoduje pobieranie przez Panią w przyszłości wyższej emerytury z II filara.
Odpowiedź na pytanie przygotowała ekspert w BRU Joanna Owczarek
Kilka miesięcy temu zmarł mój syn, który był członkiem otwartego funduszu emerytalnego i zgromadził w nim kilkanaście tysięcy złotych. Jestem osobą uprawnioną do otrzymania zgromadzonych przez niego środków. Po złożeniu wszystkich wymaganych dokumentów fundusz przekazał na moje konto w banku kwotę pomniejszoną o podatek w wysokości 19%. Czy jako osoba blisko spokrewniona powinnam faktycznie zapłacić podatek od tego niewielkiego spadku po synu? Jak wygląda opodatkowanie środków emerytalnych w przypadku śmierci członka OFE
Odpowiadając na tak sformułowane pytanie należy zwrócić uwagę, że nabycie w drodze spadku środków zgromadzonych na rachunku zmarłego członka otwartego funduszu emerytalnego nie podlega podatkowi od spadków i darowizn (art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r., Dz. U. z 2004 r. nr 142, poz. 1514, z późn. zm.). Kwoty wypłacane po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub spadkobiercom podlegają natomiast 19% zryczałtowanemu podatkowi dochodowemu od osób fizycznych (art. 30a ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, Dz. U. z 2000 r. nr14, poz. 176, z późn. zm.). Zatem fundusz słusznie potrącił od przekazywanych środków 19% podatek dochodowy od osób fizycznych. Wolne od podatku dochodowego są jedynie kwoty wypłaty środków przekazywane na rachunek byłego współmałżonka w otwartym funduszu emerytalnym (art. 21 ust. 1 pkt 59 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).
Odpowiedź na pytanie przygotowała ekspert w BRU Joanna Owczarek
Co zrobić gdy brakuje składki?
Niestety zdarza się, co prawda coraz rzadziej, że składki mimo przekazania przez płatnika nie docierają na w OFE. Wówczas należy bezzwłocznie interweniować, ponieważ brak składki na rachunku powoduje zmniejszenie zysków z inwestycji. Interweniować można bezpośrednio do ZUS lub kierując skargę do Rzecznika Ubezpieczonych. Skarga powinna zawierać odpowiednie dane .
Odpowiedź na pytanie przygotowała ekspert w BRU Joanna Owczarek
Informacja ZUS w sprawie nieprzekazywania składek
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 z późn. zm.), ubezpieczeni urodzeni po 31 grudnia 1968 r. zobowiązani byli do podpisania umowy z wybranym przez siebie otwartym funduszem emerytalnym (OFE). Umowy te należało podpisać do 30 września 1999 r.
Osoby, które przed tą datą nie podlegały ubezpieczeniom społecznym, zobowiązane są do zawarcia umowy z funduszem emerytalnym nie później niż w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczeń.
W przypadku ubezpieczonych, którzy nie dopełnili tego obowiązku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po ich uprzednim wezwaniu (na piśmie) do zawarcia umowy, wyznacza OFE w drodze losowania.
Dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r. a przed 1 stycznia 1969 r. przystąpienie do OFE było dobrowolne. Na podpisanie umowy z wybranym funduszem mieli czas do końca 1999 r. Termin ten uważa się za zachowany, jeżeli osoba urodzona po 31 grudnia 1948 r. a przed 1 stycznia 1969 r. nie podlegała obowiązkowi ubezpieczeń społecznych w 1999 r., ale przystąpiła do OFE w ciągu 6 miesięcy od powstania obowiązku ubezpieczeń po 31 grudnia 1999 r. oraz w dniu powstania tego obowiązku nie ukończyła 50 lat.
W przypadku ubezpieczonych, którzy nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego i nie mieli takiego obowiązku, cała składka na ubezpieczenie emerytalne przekazywana jest na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych.
Dla wszystkich ubezpieczonych - członków OFE obowiązkowy jest podział składki na ubezpieczenie emerytalne. Część składki pochodząca ze składki finansowanej przez ubezpieczonego, wynosząca 7,3 % podstawy wymiaru składki, przekazywana jest przez ZUS do wybranego przez ubezpieczonego lub wskazanego w drodze losowania OFE.
Aby składka mogła zostać przekazana na indywidualny rachunek ubezpieczonego w otwartym funduszu emerytalnym, w bazie danych ZUS muszą znajdować się prawidłowe i poprawnie wypełnione, tj. zgodnie z "Zasadami wypełniania dokumentów ubezpieczeniowych", następujące dokumenty:
• zgłoszenie do ubezpieczeń (druk ZUS ZUA) dokonane przez płatnika składek,
• imienny raport miesięczny (druk ZUS RCA lub ZUS RNA),
• deklaracja rozliczeniowa (druki ZUS DRA),
• wpłata na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych.
Dokumenty mogą zostać poprawnie zidentyfikowane w systemie komputerowym ZUS tylko wtedy, gdy zawierają prawidłowe dane identyfikacyjne płatnika składek oraz ubezpieczonego.
Ponadto musi istnieć w systemie KSI prawidłowe zgłoszenie umowy o członkostwo dokonane przez otwarty fundusz emerytalny z poprawnymi danymi identyfikacyjnymi ubezpieczonego (tzn. zgłoszenie powinno zawierać nazwisko i imię, datę urodzenia oraz numery PESEL i NIP, a w razie gdy ubezpieczonemu nie nadano tych numerów lub jednego z nich - serię i numer dowodu osobistego albo paszportu). Co powinien zrobić ubezpieczony - członek OFE, jeżeli stwierdzi, że składki nie są przekazywane na jego rachunek w funduszu emerytalnym? Ubezpieczony - członek OFE powinien:
• sprawdzić w swoim funduszu, jakie dane identyfikacyjne (np. Pesel, NIP, imię i nazwisko, data urodzenia) zostały przekazane przez OFE do ZUS,
• porównać je ze stanem faktycznym oraz ustalić w funduszu datę pierwszego prawidłowego zgłoszenia do ZUS,
• zgłosić się do swojego pracodawcy (płatnika składek) z prośbą o sprawdzenie danych identyfikacyjnych, zarówno płatnika jak i ubezpieczonego, jakie zostały przekazane do ZUS w dokumentach zgłoszeniowych oraz dokumentach rozliczeniowych (deklaracjach i imiennych raportach miesięcznych),
• porównać swoje dane identyfikacyjne przekazane przez pracodawcę (płatnika składek) do ZUS w dokumentach zgłoszeniowych i imiennych raportach miesięcznych ze stanem faktycznym,
• porównać swoje dane identyfikacyjne przekazane do ZUS przez płatnika składek z danymi przekazanymi przez fundusz emerytalny,
• upewnić się, że zarówno płatnik jak i fundusz przekazali do ZUS prawidłowe dane identyfikacyjne, a w razie potrzeby ich zmianę (np. zmiana nazwiska w wyniku zawarcia małżeństwa) lub korektę. Jeżeli dane identyfikacyjne zgłoszone przez płatnika lub przez OFE nie zgadzają się, właściwy podmiot, tj. płatnik składek lub otwarty fundusz emerytalny, powinien dokonać aktualizacji przekazanych do ZUS danych (w przypadku płatnika składek będzie to druk ZUS ZIUA),
• ustalić, czy płatnik przekazał za ten okres do ZUS odpowiednie imienne raporty miesięczne, w których wykazał m.in. składkę na ubezpieczenie emerytalne oraz czy dokonał za ten okres wpłaty składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych.
Ubezpieczony powinien także sprawdzić, czy w okresie, za który stwierdził brak składki na rachunku w OFE, nie wystąpiła niżej wymieniona sytuacja:
• ubezpieczony cały miesiąc przebywał na zwolnieniu lekarskim,
• ubezpieczony cały miesiąc przebywał na urlopie bezpłatnym,
• w danym miesiącu pracodawca nie wypłacił ubezpieczonemu wynagrodzenia,
• w trakcie danego roku zarobki ubezpieczonego przekroczyły kwotę rocznego ograniczenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe,
• ubezpieczony został zgłoszony w ZUS tylko do ubezpieczenia zdrowotnego.
Jeżeli dane przekazane do ZUS przez pracodawcę (płatnika składek) i OFE są poprawne i nie wystąpiła żadna z ww. sytuacji, ubezpieczony powinien złożyć wniosek o wskazanie przyczyny nieprzekazywania składek w terenowej jednostce organizacyjnej ZUS, właściwej ze względu na adres zamieszkania ubezpieczonego. Wniosek powinien być złożony według załączonego wzoru (nie jest wymagane formalne potwierdzenie przez fundusz emerytalny ani przez płatnika składek danych, zawartych we wniosku).
Wzór do pobrania w formacie MS Word 6.0/95 - wzorpisma.doc (12,0 kB) lub w formacie *.rtf - wzorpisma.rtf (10,0 kB)
Jednostka terenowa ZUS ustali przyczynę nieprzekazywania składek do właściwego funduszu emerytalnego oraz określi sposób dalszego postępowania. Najczęściej występujące błędy w dokumentach ubezpieczeniowych
Formularz ZUS ZUA
• niezaznaczenie lub zaznaczenie więcej niż jednego pola (rodzaj zgłoszenia) w bloku I formularza,
• nieprawidłowe lub niepełne dane identyfikacyjne ubezpieczonego (blok III),
• błędny lub niepełny kod tytułu ubezpieczenia (pole 01 w bloku V),
• niezaznaczenie lub niepoprawne zaznaczenie zgłoszenia do poszczególnych ubezpieczeń (bloki VI-IX).
Formularz ZUS RCA (lub ZUS RNA)
• błędny identyfikator raportu (blok I, pole 01),
• nieprawidłowe dane identyfikacyjne ubezpieczonego (blok IIIA, IVA, VA, VIA),
• brak, błędny lub niepełny kod tytułu ubezpieczenia (pole 01 w bloku IIIB, IVB, VB,VIB),
• błędy rachunkowe.
Formularz ZUS DRA
• nieprawidłowy kod terminu przysyłania deklaracji i raportów lub jego brak (blok I, pole 01),
• błędny identyfikator deklaracji (blok I, pole 02),
• błędy rachunkowe.
Dokument płatniczy
• nieprawidłowe wypełnienie pól: 10 "Nr deklaracji" oraz 11"Deklaracja". Jeżeli wpłata jest terminowa i dotyczy składki za jeden miesiąc, należy wpisać na dokumencie płatniczym numer deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA, według której ma być rozliczona wpłata oraz miesiąc i rok, którego wpłata dotyczy. Płatnik składek opłacający składki wyłącznie za siebie i/lub osoby współpracujące zwolniony jest z obowiązku comiesięcznego składania deklaracji (zasada ta obowiązuje począwszy od dokumentów rozliczeniowych za kwiecień 2003 r.), który dokonuje wpłaty składki za jeden miesiąc, w polu 10 "Nr deklaracji" wpisuje 01, natomiast w polu 11 "Deklaracja" - miesiąc i rok, którego wpłata dotyczy.
Zgłoszenie umowy zawartej z OFE
• nieprawidłowe dane identyfikacyjne ubezpieczonego,
• przysłanie zgłoszenia z niepełnymi danymi identyfikacyjnymi,
• przesłanie zgłoszenia z opóźnieniem.
Inne błędy uniemożliwiające przekazywanie składek na rachunki w OFE
• Niewypełnienie bloku XI w deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność, która nie rozlicza i nie opłaca składek za pracowników (lub inne osoby), a więc nie składa imiennych raportów miesięcznych.
• Wypełnienie bloku XI w deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA w przypadku płatnika, który składa imienne raporty miesięczne, a więc rozlicza i opłaca składki za pracowników (lub inne osoby).
• Przepływ składek na rachunek w OFE jest również uwarunkowany prawidłowym zgłoszeniem umowy do ZUS przez fundusz z pełnymi danymi identyfikacyjnymi osoby ubezpieczonej.
Odpowiedź na pytanie przygotowała ekspert w BRU Joanna Owczarek
Źródło: http://www.zus.pl/niusy/k010307.htm (18.04.2006)
Jakie mam możliwości dochodzenia roszczeń w zakresie przekazania przez ZUS składek emerytalnych na rachunek w otwartym funduszu emerytalnym? Na moim rachunku w OFE brakuje składek za dwa lata. Nie pomogły liczne interwencje w jednostce terenowej ZUS i składanie wniosków o wyjaśnienie sprawy na specjalnych formularzach przygotowanych przez Zakład.
Ze względu na fakt, iż w nowym systemie emerytalnym wysokość emerytury zależy od wysokości wpłaconych składek, nieprzekazanie składek przez ZUS powoduje wprost obniżenie przyszłego świadczenia emerytalnego II filara. Niestety w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych nie stworzono ubezpieczonym instrumentu ochrony prawnej na wypadek zaniżania wkładu do OFE przez niewykonanie lub nieterminowe wykonywanie przez ZUS obowiązku przekazania części składki na ubezpieczenie emerytalne.
W takiej sytuacji istotne znaczenie odgrywa uchwała Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2006 r. (III CZP 121/05) mająca moc zasady prawnej, zgodnie z którą:
"Ubezpieczony, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, uprawniony jest do wystąpienia do ZUS o wydanie decyzji z tym przedmiocie" (decyzji o przekazaniu przez ZUS części składki na ubezpieczenie emerytalne do OFE).
W związku z powyższym, na początku powinien Pan wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wydanie decyzji o przekazaniu przez ZUS części składki na ubezpieczenie emerytalne do OFE. Wówczas od tak wydanej decyzji (lub jej braku) będzie Pan mógł odwołać się do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd, w którego okręgu ma miejsce zamieszkania strona odwołująca się od decyzji wydanej przez organ rentowy (art. 461 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego). Zasady dotyczące formy i treści odwołania od decyzji wydanej przez ZUS określone zostały w art. 477 ust. 9 - 477 ust. 10 kpc.
Odwołania od decyzji organów rentowych powinien Pan wnieść na piśmie do organu, który wydał decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji. Od wydanej decyzji może Pan również wnieść odwołanie do protokołu w sądzie właściwym do rozpoznania sprawy. Jeżeli organ rentowy nie wydał decyzji w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia roszczenia, może Pan wnieść odwołanie w każdym czasie po upływie tego terminu.
Odwołanie powinno zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji, określenie i zwięzłe uzasadnienie zarzutów i wniosków oraz Pana podpis albo podpis Pana przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika.
W wyroku z 5 kwietnia 2006 r. Sąd Najwyższy orzekł, iż obowiązek przekazania przez ZUS części składki na ubezpieczenie emerytalne na rzecz OFE jest elementem składowym stosunku prawnego pomiędzy funduszem a ZUS. Roszczenie OFE w stosunku do ZUS o nakazanie przekazania części składki wynika z art. 22 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Pomimo, iż nie jest Pan podmiotem stosunku prawnego istniejącego pomiędzy OFE i ZUS, przysługuje Panu jednak roszczenie odszkodowawcze wobec PTE, jeśli towarzystwo, pomimo otrzymania od Pana informacji o wielkości nieprzekazanych składek, nie podejmie żadnych działań wobec ZUS. Może Pan dochodzić roszczeń wobec PTE przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych, który orzeka w sprawach ze stosunków prawnych między członkami OFE a funduszami lub ich organami (art. 90 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych).
W świetle powyższego uzasadnienia, posiadając pełną wiedzę o nieprzekazanych terminowo składkach może Pan wystąpić do powszechnego towarzystwa emerytalnego zarządzającego Pana OFE, aby podjął działania, w tym na drodze sądowej, zmierzające do otrzymania brakujących składek od ZUS. Towarzystwo jest uprawnione do domagania się od ZUS przekazania Pana składek i odpowiada wobec Pana za wszelkie szkody spowodowane niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem swych obowiązków w zakresie zarządzania funduszem i jego reprezentacji (art. 48 ust. 1 ustawy z 28 sierpnia 1997 o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych).
SN stwierdził ponadto, iż "niewątpliwie ubezpieczony może wystąpić przeciwko ZUS z powództwem odszkodowawczym o naprawienie szkody czynem niedozwolonym polegającym na zaniechaniu przekazania części składki na ubezpieczenie emerytalne na rzecz OFE". Stwierdzenie to otwiera drogę do występowania z roszczeniami na drodze cywilnej. Jeżeli ZUS nie przekazał Pana składek (lub ich części), przysługuje Panu prawo do domagania się naprawienia szkody wyrządzonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie przepisów prawa cywilnego. Jeżeli w postępowaniu cywilnym udowodniona zostanie wina ZUS polegająca w tym przypadku na zaniedbaniu terminowego przekazywania składek do OFE, powstała po Pana stronie szkoda będzie mogła zostać naprawiona poprzez orzeczenie sądu nakazujące wypłatę odszkodowania. Na szkodę w rozumieniu prawa cywilnego składa się zarówno strata rzeczywista jak i utracone korzyści. Stratą rzeczywistą będą tutaj same nieprzekazane składki. Natomiast w omawianej sprawie istotny dla Pana jest drugi element składowy szkody, jakim są utracone korzyści. Nieprzekazywalnie składek naraża Pana bowiem na utratę wypracowanego przez fundusz emerytalny zysku z tytułu lokowania środków funduszu. ZUS co prawda w pewien sposób kompensuje nieterminowość w przekazywaniu składek poprzez naliczanie od nich odsetek, których wysokość odpowiada rentowności 52-tygodniowych bonów skarbowych. Jednakże wysokość odsetek jest w większości przypadków niższa od zysków, które w tym czasie wypracowały OFE. Różnice między tymi odsetkami a wypracowanym przez fundusz zyskiem stanowią element straty po stronie członka OFE, co niewątpliwie będzie miało wpływ na wysokość utraconych korzyści.
Podsumowując, w pierwszej kolejności powinien Pan wystąpić do ZUS z wnioskiem o wydanie decyzji o przekazaniu przez ZUS części składki na ubezpieczenie emerytalne do OFE. Jeżeli decyzja będzie zawierała niepoprawne informacje, może się Pan od niej odwołać. Po otrzymaniu decyzji zgodnej ze stanem faktycznym, powinien Pan udać się z nią do Powszechnego Towarzystwa Emerytalnego, żądając podjęcia działań zmierzających do przekazania przez ZUS Pana składek. Ponadto może Pan rozważyć wystąpienie przeciwko ZUS z powództwem odszkodowawczym o naprawienie szkody wynikającym z prawa cywilnego.
Odpowiedź na pytanie przygotowała ekspert w BRU Joanna Owczarek
Jestem członkiem otwartego funduszu emerytalnego, jednak za kilka miesięcy przejdę na wcześniejszą emeryturę. Czy po uzyskaniu wcześniejszej emerytury mogę wypłacić środki zgromadzone na rachunku w OFE? Chciałabym wykorzystać te środki zgodnie ze swoimi potrzebami.
Składki emerytalne przekazane do otwartego funduszu emerytalnego nie mogą zostać Pani wypłacone. Po ustaleniu prawa do wcześniejszej emerytury powinny zostać przekazane, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na dochody budżetu państwa.
System ubezpieczeń emerytalnych jest systemem obowiązkowym gwarantującym wypłatę świadczeń po spełnieniu wszystkich wymaganych warunków. W 1999 r. w związku z wejściem w życie nowego systemu emerytalnego miała Pani prawo zadecydować o podziale składki emerytalnej na I i II filar lub przekazywaniu całości składki wyłącznie na I filar (do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zarządzanego przez ZUS). Skorzystała Pani z pierwszej z wymienionych możliwości. Przekazywanie części składki na rachunek w otwartym funduszu emerytalnym nie oznacza, iż członek OFE ma prawo swobodnie dysponować środkami na nim zgromadzonymi. Zarówno składki wpłacane na I filar, jak i do otwartych funduszy emerytalnych są zapisywane i lokowane (II filar) w celu przeznaczenia na wypłatę dożywotniego świadczenia emerytalnego w momencie przejścia na emeryturę.
Przedmiotem działalności otwartego funduszu emerytalnego jest gromadzenie środków pieniężnych i ich lokowanie, z przeznaczeniem na wypłatę członkom funduszu po osiągnięciu przez nich wieku emerytalnego. Podkreślam jednak, że wypłata ta może nastąpić jedynie w formie dożywotniego świadczenia nabywanego w wyspecjalizowanej instytucji a nie jednorazowej wypłaty na wskazany rachunek bankowy.
Ze względu na fakt, iż zdecydowała się Pani na wcześniejszą emeryturę, będzie ją Pani otrzymywała jedynie z ZUS na zasadach obowiązujących przed wprowadzeniem nowego systemu emerytalnego. Nie można jednocześnie pobierać emerytury ze starego i nowego systemu emerytalnego. Wyliczając wysokość Pani wcześniejszej emerytury, Zakład Ubezpieczeń Społecznych uwzględni wszystkie okresy składkowe, w tym również okresy, za które przekazano składki do otwartego funduszu emerytalnego. Stąd składki zgromadzone na rachunku w OFE powinny zostać zwrócone do ZUS. Warto pamiętać, że wraz z wnioskiem o wcześniejszą emeryturę powinna Pani złożyć wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na dochody budżetu państwa oraz o wykreślenie z Centralnego Rejestru Członków Otwartych Funduszu Emerytalnych. Uczestniczenie w OFE jest bowiem istotną przeszkodą w pobieraniu wcześniejszego świadczenia emerytalnego.
Za zwłokę w przekazywaniu składek do otwartego funduszu emerytalnego, która powstała z winy ZUS, należą się następujące odsetki:
• od stycznia 1999 do grudnia 2002 roku określone przepisami Kodeksu cywilnego (tzw. odsetki ustawowe). Ich wysokość w stosunku rocznym wynosiła:
od lutego 1999 r. 24%
od 15 maja 1999 r. 21%
od listopada 2000 r. 30%
od 15 grudnia 2001 r. 20%
od 25 lipca 2002 r. 16%
• od stycznia 2003 roku "liczone według zmiennej stopy procentowej obowiązującej dla kolejnych trzymiesięcznych okresów, rozpoczynających się pierwszego każdego kwartału kalendarzowego. Wysokość zmiennej stopy procentowej jest obliczana jako średnia arytmetyczna średnich ważonych stóp rentowności 52-tygodniowych bonów skarbowych sprzedanych na czterech ostatnich przetargach, które odbyły się do końca miesiąca poprzedzającego ostatni miesiąc przed rozpoczęciem danego kwartału, i jest zaokrąglana do dwóch miejsc po przecinku. Do obliczania odsetek przyjmuje się, że rok wynosi 365 dni." (art. 47 ust.10a. ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. z 1998 nr 137 poz. 887).
Wielkość odsetek w stosunku rocznym należnych od stycznia 2003 roku ogłasza Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Ich wysokość w stosunku rocznym kolejno wynosiła:
od 1 stycznia 2003 r. do 31 marca 2003 r. 5,95%
od 1 kwietnia 2003 r. do 30 czerwca 2003 r. 5,85%
od 1 lipca 2003 r. do 30 września 2003 r. 4,82%
od 1 października 2003 r. do 31 grudnia 2003 r. 4,83%
od 1 stycznia 2004 r. do 31 marca 2004 r. 5,98%
od 1 kwietnia 2004 r. do 30 czerwca 2004 r. 5,84%
od 1 lipca 2004 r. do 30 września 2004 r. 6,75%
od 1 października 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. 7,28%
od 1 stycznia 2005 r. do 31 marca 2005 r. 6,78%
od 1 kwietnia 2005 r. do 30 czerwca 2005 r. 5,87%
od 1 lipca 2005 r. do 30 września 2005 r. 5,14%
od 1 października 2005 r. do 31 grudnia 2005 r. 4,30%
od 1 stycznia 2006 r. do 31 marca 2006 r. 4,30%
od 1 kwietnia 2006 r. do 30 czerwca 2006 r. 4,15%
od 1 lipca 2006 r. do 30 września 2006 r. 4,38%
od 1 października 2006 r. do 31 grudnia 2006 r. 4,40%
od 1 stycznia 2007 r. do 31 marca 2007 r. 4,32%
od 1 kwietnia 2007 r. do 30 czerwca 2007 r. 4,13 %
od 1 lipca 2007 r. do 30 września 2007 r. 4,38 %
od 1 października 2007 r. do 31 grudnia 2007 r. 4,62%
d 1 stycznia 2008 r. do 31 marca 2008 r. 5,10%
od 1 kwietnia 2008 r. do 30 czerwca 2008 r. 5,46%
od 1 lipca 2008 r. do 30 września 2008 r. 6,36%
Odpowiedź na pytanie przygotowali eksperci w BRU Joanna Owczarek i Marcin Kawiński
Zadzwoniłem do funduszu, aby dowiedzieć się o saldo mojego rachunku oraz datę zawarcia umowy o członkostwo. Przedstawiciel funduszu zażądał wówczas podania numeru dowodu osobistego, daty urodzenia oraz NIP. Podawanie danych osobowych przy każdej rozmowie telefonicznej z przedstawicielem OFE jest uciążliwe. Czy nie można zrezygnować z tych dodatkowych utrudnień?
Pracownik OFE nie może telefonicznie udzielić Panu informacji o rachunku i umowie o członkostwo, jeżeli nie poda Pan danych potwierdzających tożsamość. Ustawa o ochronie danych osobowych zobowiązuje bowiem podmioty administrujące danymi osobowymi do zabezpieczenia danych przed ich udostępnieniem osobom nieupoważnionym (art. 36 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych; tekst jednolity Dz.U. z 2002 r. nr 101, poz. 926). Kto administrując zbiorem danych osobowych lub będąc obowiązany do ochrony danych osobowych udostępnia je lub umożliwia dostęp do nich osobom nieupoważnionym podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 (art. 51 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych).
Pracownik OFE ma więc obowiązek zweryfikować Pana tożsamość poprzez sprawdzenie np. daty urodzenia, nr PESEL, NIP i numeru dowodu osobistego. Z jednej strony jest to utrudnienie dla klienta, ale z drugiej strony rozwiązanie takie gwarantuje, że nikt nieupoważniony nie uzyska informacji związanych z Pana członkostwem w OFE.
Często słyszę o stopie zastąpienia w nowym systemie emerytalnym. Czym jest stopa zastąpienia i dlaczego jest niższa dla kobiet a wyższa dla mężczyzn?
Ogólna stopa zastąpienia jest relacją przeciętnej wysokości otrzymywanej emerytury do przeciętnej płacy otrzymywanej w trakcie okresu aktywności zawodowej. Jeżeli np. płaca Pana Kowalskiego wynosiła przeciętnie 2.000 zł, a jego przeciętna emerytura 1.200 zł, to ogólna stopa zastąpienia jest w tym przypadku równa 60%.
Wyróżnia się również indywidualną stopę zastąpienia (indywidualny wskaźnik zastąpienia) liczony jako stosunek wysokości pierwszej emerytury do ostatniej płacy.
Niższa stopa zastąpienia kobiet wynika z faktu, iż co do zasady kobiety zarabiają niej niż mężczyźni, a zatem zgromadzą mniej kapitału emerytalnego. Kolejnym czynnikiem jest krótszy okres gromadzenia kapitału, gdyż minimalny wiek emerytalny kobiet wynosi 60 lat a mężczyzn 65 lat.
Dodatkowo duże znaczenie ma również dłuższe życie kobiet niż mężczyzn.
Ponieważ emerytury są świadczeniem dożywotnim, ich wysokość w II filarze liczona będzie w oparciu o dalsze przeciętne trwanie życia. Kobiety żyją dłużej a więc zgromadzony kapitał będzie musiał starczyć na dłuższy okres, dlatego świadczenia kobiet będą niższe. Zasada ta nie ma jednak zastosowania do filara I systemu emerytalnego, w którym nie stosuje się podziału na kobiety i mężczyzn przy uwzględnianiu dalszego przeciętnego trwania życia.
Odpowiedź na pytanie przygotowała ekspert w BRU Joanna Owczarek
Ujemna stopa zwrotu funduszu Czy fundusz emerytalny może osiągnąć ujemną stopę zwrotu?
II filar systemu emerytalnego objęty jest gwarancjami państwa. Państwo dba o bezpieczeństwo środków poprzez szereg wymogów prawno-formalnych dotyczących działalności OFE i PTE, m.in. ustalone limity inwestycji w poszczególne kategorie instrumentów finansowych, ograniczenie możliwości inwestowania w akcje czy też limity inwestycji zagranicznych. Celem jest zatem maksymalne bezpieczeństwo środków i ograniczenie ryzyka inwestycyjnego przy odpowiednim poziomie stopy zwrotu z aktywów.
Pomimo to możliwe jest osiągnięcie ujemnej stopy zwrotu przez OFE w sytuacji, gdy wszystkie fundusze poniosą straty wskutek np. załamania rynku finansowego. Mechanizm minimalnej stopy zwrotu nie uchroni nas wówczas przed ujemnymi wynikami OFE.
Odpowiedź na pytanie przygotowała ekspert w BRU Joanna Owczarek
Informacje prasowe z rynku
20.11.2008 - Ubezpieczenia majątkowe
Skarżą ubezpieczycieli
czytaj więcej
20.11.2008 - Ubezpieczenia na życie
Zakończona fuzja Benefii Życie i Royal Polska
czytaj więcej
20.11.2008 - Zabezpieczenie emerytalne
Transferów w OFE coraz więcej
czytaj więcej
